Türkiye'deki emekli maaşları dünyanın geri kalanına kıyasla ne durumda? Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) Meclis'e verilen kanun teklifiyle bayramlarda emeklilere ödenen ikramiyeyi 3 bin TL'den 4 bin TL'ye çıkarmayı önerdi. Türkiye'de en düşük emekli maaşı Ocak 2025'te 14 bin 469 TL'ye çıkarıldı. Muhalefet partileri ise 14 bin 469 TL'nin geçinmek için imkansız olduğunu söyleyerek artışı eleştirdi. DİSK Emekli-Sen Başkanı Cengiz Yavuz, 2024 yılının Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Emekliler Yılı ilan edildiğini hatırlatarak "2024 emekliler için açlık, yoksulluk, sefalet yılı olarak geride kalıyor, görünen o ki 2025 yılında 2024'ü bize aratacaklar" dedi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise 17 Ocak'ta yaptığı bir konuşmada emekli maaşlarında "tarihin en büyük artışlarını" gerçekleştirmelerine rağmen "hayat pahalılığının yol açtığı dengesiz fiyatlama" ve "açgözlülüğün" bu artışları zamanla erittiğini söyledi.

Uluslararası Endeks

Dünyadaki emeklilik sistemlerini karşılaştıran çeşitli araştırmalar var. Bunlardan biri ABD merkezli danışmanlık şirketi Mercer ve CFA Institute tarafından hazırlanan Küresel Emeklilik Endeksi. Endekste 2024 yılında 48 ülke karşılaştırıldı. Türkiye, sondan dördüncü sırada yer aldı. İlk dört sırayı Hollanda, İzlanda, Danimarka ve İsrail aldı. Türkiye'nin puanı 48.3 iken, Hollanda 84.8 puan aldı. Türkiye'nin düzeltmesi gereken başlıklar arasında en yoksul yaşlılara yönelik emekli maaşının artırılması ve özel emeklilik sisteminin yaygınlaştırılması yer alıyor.

OECD Raporu

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından yayımlanan raporda, Türkiye'deki 65 yaş üzeri nüfusta harcanabilir gelir adaletsizliğinin "çok yüksek" olduğu belirtiliyor. 2023 yılında yayımlanan raporda Türkiye, en fazla eşitsizliğin olduğu beşinci ülke olarak kaydedildi. OECD, yüksek enflasyon nedeniyle artırılan emekli aylıklarının sonraki aylarda yetersiz kaldığına dikkat çekiyor.

Emekli Aylıklarının Düşüşü

DİSK tarafından yayımlanan bir rapora göre Türkiye'deki emekli aylığının euro karşılığı 2012-2021 arasında yüzde 33.6 azaldı. 2012'de Türkiye'deki emekli aylığı dokuz Avrupa ülkesinden daha fazlayken, 2021'de yalnızca Bulgaristan'ın üstünde kaldı. Emekli-Sen Genel Sekreteri Fikri Kalender, Avrupa'da emeklilerin aylıklarının Türkiye'de daha uzun süre yettiğini belirtiyor.

Geçim Zorluğu

Emekli maaşları her yıl daha da zorlaşan bir durum haline geldi. 2008'de emekli aylıklarının belirlenmesinde yapılan değişiklikler, aylık bağlama oranını düşürdü ve büyümeden alınan payı sınırladı. Uzun çalışmanın etkisi de azaltıldı. Türkiye'de emekli maaşları merkezi bütçeden artan katkılarla destekleniyor. Prof. Aziz Çelik, 2000'lerin başında merkezi bütçenin yüzde 20'sinin emekli maaşlarına gittiğini, şu anda ise bu oranın yüzde 12-13 seviyesinde olduğunu belirtti.

Sonuç

Emeklilerin sorunları dünya gündeminde geri planda kalırken, emekli maaşlarının artırılması gerektiği ve daha adil bir dağıtım sağlanması gerektiği vurgulanıyor. Emekli maaşlarının asgari ücret seviyesinde belirlenmesi gerektiği ifade ediliyor.