Türkiye'nin 'stratejik ortak' olduğu Üç Deniz Girişimi nedir, neden önemli?

Polonya ve Hırvatistan'ın girişimleriyle 2015 yılında kurulan Üç Deniz Girişimi, kuzey-güney ekseninde Baltık'tan Adriyatik ve Karadeniz'e kadar ulaşan bir hatta ulaştırma ve enerji alanındaki altyapı eksikliklerinin giderilmesini hedefliyor.

Rusya'nın Ukrayna'ya ait Kırım'ı işgal ve ilhak etmesinden hemen sonra yaşama geçen platform, hepsi AB üyesi olan Avusturya, Bulgaristan, Çekya, Estonya, Hırvatistan, Letonya, Litvanya, Macaristan, Polonya, Romanya, Slovakya, Slovenya ve Yunanistan'ı bir araya getiriyor. Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinin altyapı ve bağlantısallığını güçlendirmeyi amaçlayan Üç Deniz Girişimi, katılımcı ülkelerin yanı sıra "stratejik ortaklar" ve "ortak katılımcılar" statüsüyle diğer ülke ve uluslararası kuruluşlara da ev sahipliği yapıyor. AB Komisyonu, ABD, Almanya ve Japonya stratejik ortaklar arasında yer alıyor. Türkiye ve İspanya da 28-29 Nisan zirvesinde alınan kararla stratejik ortaklar arasına girdi.

Karadeniz ülkeleri Ukrayna ve Moldova ise ortak katılımcı olarak platformda yer alıyor. Arnavutluk ve Karadağ da son düzenlenen zirveyle ortak katılımcılar arasına girdiler.

28-29 Nisan günlerinde Polonya'da düzenlenen zirveye Türkiye'den Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdülkadir Uraloğlu katıldı. Türkiye, 2024'te Litvanya'nın başkenti Vilnius'ta düzenlenen zirveye özel konuk olarak katılmıştı. Bu zirvelerde, siyasilerin yanı sıra özel sektörün de etkileşim gösterebildiği iş forumları da gerçekleştiriliyor.

Dışişleri Bakanlığı kaynakları, stratejik ortaklık sayesinde Türkiye'nin enerji, ulaştırma ve dijital altyapı alanlarına odaklanan projelerde iş birliklerini çok taraflı bir platforma taşıyabileceğini ifade ediyor. Türkiye, Doğu-Batı bağlantısallığı altında jeopolitik dengeleri ve ticaret yollarındaki yeni arayışları kendisi için önemli bir avantaj olarak görmektedir. Orta Koridor ve Kalkınma Yolu Projesi'ni öncelik olarak değerlendiriyor.

Türkiye'nin Üç Deniz Girişimi'ne stratejik ortak olarak girmesinin bağlantısallık açısından önemi büyüktür. Türkiye, bu girişimle ekonomik büyüme, yeni altyapı yatırımları ve enerji güvenliği konularına öncelik vermektedir. Ukrayna'nın yeniden imarı ve altyapısının iyileştirilmesi Üç Deniz Girişimi'nin ana gündem maddeleri arasında yer almaktadır. Türkiye'nin özellikle altyapı projelerinde deneyimi bulunan özel sektör açısından da Üç Deniz Girişimi ortaklığının yeni fırsatlar sağlayabileceği belirtilmektedir.

Karadeniz'den komşuluk ilişkisi bulunan Türkiye ve Ukrayna arasındaki ilişkiler, özellikle 2014'te Kırım'ın işgal ve ilhakı ile 2022'de Rusya'nın başlattığı savaş sonrasında giderek güçlenmiş ve stratejik düzeye çıkmıştır. Türkiye, savaşın sona ermesinin ardından Ukrayna'nın yeniden imarı başta olmak üzere birçok projede yer almak istemektedir. Türkiye, bir anlaşma olması durumunda Ukrayna'nın talep ettiği güvenlik garantilerinin uygulanması açısından da önemli bir bölge gücü olarak değerlendirilmektedir.

Üç Deniz Girişimi zirvesi sonrasında yayımlanan ortak bildiride Ukrayna konusu hem ekonomik hem de güvenlik bağlamında ele alınmıştır. Bildiride, güvenlik anlamında önemli risklerle karşı karşıya olunduğu belirtilerek askeri mobilitenin sağlanabilmesi için fiziki ulaştırma projelerinin önemine vurgu yapılmıştır. Bildiri, özellikle Baltık ve Karadeniz bölgesinde güvenlik ortamının giderek bozulduğu uyarısını yaparken, Üç Deniz Girişimi ülkelerinin risklere yanıt vermek amacıyla diyalog halinde kalmaya devam edeceklerini kaydetmiştir.

Kuzey-Güney eksenindeki fizik ve dijital ulaştırma ile enerji altyapılarındaki eksiklikleri gidermek amacıyla Üç Deniz Girişimi kapsamında toplam 143 proje yürütülmektedir. Üye ülkeler ve Moldova ile Ukrayna topraklarında yaşama geçirilen projelerin toplam yatırım büyüklüğü 111 milyar euro olarak hesaplanmaktadır. Bu bölgede 2030'a kadar ulaştırma alanında 290 milyar euro, enerjide 88 milyar euro ve telekomünikasyonda 160 milyar euro altyapı yatırımı ihtiyacı olduğu tahmin edilmektedir.

Türkiye de Üç Deniz Girişimi'nin önemli projelerinden biri olan Via Carpatia olarak bilinen Karpatlar Yolu'nda yer almaktadır. Otoyol, Litvanya'nın Klaipeda Limanı'ndan Selanik Limanı'na ve buradan İstanbul'a uzanmaktadır.