İsrail ile Türkiye arasında Gazze savaşıyla giderek gerilen ilişkiler, Ankara'nın F-35 programına dönüş için Washington'la yürüttüğü sürece de yansıdı. İsrail, Türkiye'nin F-35 satın almasına karşı çıktığını saklamıyor. Türkiye ise F-35 programına dönüş için olumlu mesaj veren Trump yönetiminin somut adım atmasını istiyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 5 Ocak'ta Trump ile yaptığı görüşme öncesinde F-35'lerin NATO güvenliği açısından önemine dikkat çekti.

Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemleri almasının ardından 2019'da F-35 programından çıkarılmıştı. Ankara programa dönmek ve parasını ödediği ilk altı savaş uçağını teslim almak istiyor.

İsrail neden karşı çıkıyor?

İsrail, 2000 senesinde oluşturulan uluslararası F-35 programının bir parçası ve başta sensörler ve elektronik savaş sistemleri gibi önemli parçaların üreticileri arasında. İsrail Dışişleri Bakan Yardımcısı Sharren Haskel, Yunan Kathimerini gazetesine 5 Ocak'ta verdiği röportajda F-35'lerin Türkiye'ye olası satışı konusunda çekinceleri olduğunu kayda geçirdi. Haskel, F-35 savaş uçaklarında birçok İsrail teknolojisinin kullanıldığını, ABD satma kararı verse bile İsrail'in bu teknolojiyi Türkiye ile paylaşma niyetinde olmadığını kaydetti.

Trump, 29 Aralık'ta İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada, Türkiye'nin F-35'leri "asla" İsrail'e karşı kullanmayacağını söyledi. Haskel aynı röportajda, ABD Başkanı Trump'ın Türkiye'ye F-35 verilmesi konusunu "ciddi düşündüklerini" söylemesinden kaygı duyduklarını da kaydetti.

ABD, Türkiye-İsrail ilişkilerinde yumuşama istiyor

Bu olumlu tavra karşın Washington'un F-35'ler konusunda adım atmak için Ankara'dan bazı beklentileri var. S-400 savunma sistemlerine ilişkin bir formül bulunmasının yanı sıra Türkiye-İsrail ilişkilerinde yumuşama da sürecin önemli aşamalarından birini oluşturuyor. ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack'ın son dönemde ele aldığı konular arasında iki ülke arasındaki gerginliğin azaltılmasının da yer aldığı kaydediliyor.

Barrack'ın 15 Aralık'ta Netanyahu ile Kudüs'te yaptığı görüşmede özellikle Gazze barış anlaşmasının ikinci aşamasının uygulanması konusunu ele aldığı, bu kapsamda Türkiye'nin Uluslararası İstikrar Gücü'ne (UİG) katılımının önemine işaret ettiği belirtiliyor.

Erdoğan: NATO için önemli

Erdoğan, F-35 ve Gazze konularına değindi. Erdoğan, "Türkiye'nin bedelini ödediği F-35 uçaklarını teslim alması ve programa yeniden dahil edilmesi iki stratejik ortak olan Türkiye ve ABD'nin yanı sıra NATO'nun güvenliği için de önemli ve gereklidir" ifadelerini kullandı.

Erdoğan'ın açıklaması, Trump'ın "Türkiye bu uçakları İsrail'e karşı kullanmayacak" ifadelerinin ardından gelmesi dikkat çekici bir gelişme oldu. Ayrıca, Türkiye'nin UİG'ye katılımı konusunda bir soruya da yanıt veren Erdoğan, "Biz hem Filistin tarafıyla derin tarihi bağlarımız hem İsrail'le geçmişte yürüttüğümüz güvenlik ve diplomasi kanalları hem de NATO üyesi bir ülke olarak bölgesel etkinliğimiz itibarıyla bu tür bir misyonun anahtar ülkesi konumundayız" dedi.

S-400 sorunu devam ediyor

Trump yönetiminin göreve gelmesinin ardından Türkiye-ABD diyaloğunun önemli gündem başlıklarından biri savunma sanayi alanında iş birliğinin güçlenmesi ve Ankara'ya uygulanan yaptırımların kaldırılması oldu. Türkiye'nin ABD'den somut talepleri arasında 40 adet F-16 savaş uçağının tedariki, F-35 programına geri dönüş, yerli savaş uçağı KAAN için motorların satılması ve 2020'den bu yana yürürlükte olan CAATSA yaptırımlarının kaldırılması yer alıyor. Barrack, Türkiye'nin F-35 programına dönebilmesi için S-400 sistemini bırakması gerektiğini vurguladı. Ancak Türk hükümetinin S-400'lerin kullanılmayan bir durumdan bile çıkarılmasının ne olacağına dair henüz bir formül geliştirilmiş değil.