Uykuyu depolamak mümkün mü?

Hafta sonları alarm kurmayıp yatakta birkaç saat daha fazla zaman geçirmek için güzel bir fırsat sunuyor. Bu lüksten faydalanma imkanı olanlar, hafta içi yeterince alamadıkları uykuyu bu şekilde alıyor. Ama ya bu sistem tersinden işliyorsa? Yoğun dönemlerden önce bolca uyuyup uyku depolamak, uykusuz gecelerle başa çıkmayı kolaylaştırabilir mi?

Bazı araştırmacılara göre önden uyku depolamak etkili bir taktik olabilir. Beynimiz ihtiyaç duyduğu kaynakları daha sonra kullanmak için biriktirebilir ve bu, uykusuz dönemlerde bilişsel performansımızın yüksek kalmasına yardımcı olabilir.

Banka hesabınızda daha sonra kullanmak için para biriktirme örneğine benzer bir şekilde uyku depolama konsepti ilk olarak 2009'da ABD'deki uyku araştırmacıları tarafından ele alındı. Eskiden orduya bağlı bir kurumda araştırmacı olan ve bugün de Utah Devlet Üniversitesi'nde çalışan Tracy Rupp'ın liderliğindeki ekip, bir grup asker üzerinde yaptığı deneylerde 24 askeri ikiye ayırarak, bir hafta boyunca bir grubu günde yedi saat, diğerlerini günde 10 saat uyuttu. Sonraki hafta askerlerin yalnızca üçer saat uyumasına izin verildi ve üçüncü hafta da sekizer saat uyku düzenine geçildi.

Sonuçlar etkileyiciydi: İlk hafta üçer saat daha fazla uyku depolamasına izin verilenler, ikinci haftada daha ayık ve daha odaklıydı. Üçüncü haftada da normal performanslarına daha hızlı bir şekilde döndüler.

İlerleyen yıllarda yapılan araştırmalar da uyku depolamanın fiziksel ve zihinsel etkilerini daha iyi anlamamıza yardımcı oldu.

2023'te ABD'deki bir hastanede yapılan bir diğer araştırmada, iki haftalık gece vardiyası öncesindeki üç gece 90 dakika civarında uyku depolayabilenlerin gece vardiyası boyunca performansı daha yüksek çıktı. Bazı araştırmalar da spor performansında benzer iyileşmeler tespit etti. Uyku depolama, yelken yarışçıları tarafından da sıklıkla kullanılan bir strateji. Bu yöntemin, yarışlar sırasında uyku azlığının neden olduğu hataları ve reaksiyon sürelerini azalttığı görüldü.

Fakat tüm bilim insanları aynı görüşte değil. Bazı araştırmacılar, daha sonra kullanmak için uyku depolamanın mümkün olmadığını; daha fazla uyurken vücudumuzun uyku mu depoladığını, yoksa geçmiş uyku borçlarını mı ödediğini ayırt etmesinin mümkün olmadığını düşünüyor. Bu konuda yapılan araştırmaları gözden geçiren bir incelemede, performanslardaki iyileşmenin doğrudan uyku depolama ile ilişkilendirilmediği aktarılmıştı.

Minnesota Üniversitesi'nden nöroloji profesörü Michael Howell, uykunun fizyolojik açıdan trilyonlarca hücremiz için zaruri olduğunu söylüyor: "Tüm hücrelerimiz tamir olmak ve 'yakıt almak' için sağlıklı bir uykuya ihtiyaç duyar."

Uyku depolama araştırmasını yürüten Rupp ve ekibi ise uyku depolamanın beyne nöral atıkları temizlemek ve beynin kan şekeri düştüğünde faaliyetine devam etmek için kullandığı glikojen depolarını doldurmak için ek zaman tanıdığı görüşünde. Bunun uykusuzluk dönemlerinde avantaj sağladığını düşünüyorlar.

Araştırmacıların uzlaşamadığı bir konu da, zaten önemli ölçüde uyku yoksunluğu nedeniyle uyku borcunuz varsa, uyku biriktirmenin etkili olup olamayacağı. Rupp ve meslektaşları bunun etkili olabileceğini savunuyor, ancak "uyku borcunun mümkün olan en kısa sürede ödenmesi gerektiğini" belirtiyorlar. Harvard Tıp Fakültesi'nden nöroloji profesörü Elizabeth Klerman bu fikri reddediyor. "Uyku biriktirmenin gerçekleştiğini göstermek için, birinin yorgun olmadığı halde uyuyabildiğini göstermeniz gerekir ve bu doğrultuda hiçbir kanıt yok" diyor.

Bununla birlikte, kaybedilen uykuyu telafi etmeyi destekliyor, ancak 45 dakikadan uzun süren öğleden sonra uykularının, derin bir uykudan sonra uyandığınızda hissettiğiniz sersemlik hali olan 'uyku ataleti'ne neden olabileceği uyarısı yapıyor.

İster geleceğe yönelik uyku biriktiriyor olalım, ister kendimize borcumuzu ödüyor olalım, her gece fazladan yarım saat kadar uyumanın faydalı olduğu görülüyor. Ancak Howell'ın dediği gibi, düzenli olarak gecede 12 saatten fazla uykuya ihtiyaç duymuyorsanız, bu eğilim altta yatan bir soruna işaret ediyor olabilir.

Polos, uyku biriktirmenin işe yarasa bile uzun vadeli bir çözüm olarak görülmemesi gerektiğini söylüyor. "Bunu tüm uyku sorunlarınıza, veya işinizin ya da toplumun sizden beklediği tüm taleplere bir cevap olarak görmeyin."