Yapay Zeka (AI) kullanımı nefes kesen bir hızla büyüyor. Fakat bu suya aç bir teknoloji. Hem soğutma hem de kullandığı büyük miktardaki elektrik için suya ihtiyacı var. BM'ye göre dünya nüfusunun yarısı şimdiden bir tür sıkıntısı çekiyor. İklim değişikliği ve büyüyen talebin de su problemlerini artırması bekleniyor. Peki, AI'ın hızla yayılması işleri daha da kötüleştirebilir mi? Bazı bilim insanları yapay zekanın bilinçli hale geldiğine neden inanıyor?

Yapay zeka suyu nasıl kullanıyor? E-postalardan, video platforlarından görüntü izlemeye internetteki tüm faaliyetler, veri merkezleri adı verilen ve dev, sıra sıra bilgisayar sunucularının bulunduğu yerlerde işleniyor. Bazılarının büyüklüğü futbol sahası kadar olabiliyor. Bilgisayarlardan elektrik geçtiği için bunlar ısınıyor.

Soğutma sistemlerinde su, genelde de temiz, tatlı su başlıca unsur. Yöntemler değişse de, bazı usüllerde suyun %80'i buharlaşabiliyor. AI sorguları, internetteki normal faaliyetlerden çok daha fazla bilgi işleme gücü gerektiriyor. Özellikle de fotoğraf ve video üretmek gibi karmaşık görevlerde. Dolayısıyla, daha fazla elektrik tüketiyorlar. Farkı ölçmek zor olsa da Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) tahminine göre ChatGPT sorgulamaları, Google'daki bir aramanın yaklaşık 10 katı daha fazla elektrik kullanıyor. Daha fazla elektrik de daha fazla ısı ve daha fazla soğutma gerektirmesi demek.

Büyük AI teknolojisi şirketleri bilhassa AI aktivitelerinde ne kadar su kullanıldığını açıklamıyor ama toplam su kullanımları artıyor. OpenAI, Google, Meta ve Microsoft'un su kullanımları kendi çevre raporlarına göre 2020'den bu yana önemli ölçüde arttı. AI'a olan talebin yükselmesi beklenirken, IEA veri merkezlerindeki su kullanımının 2030 itibarıyla neredeyse ikiye katlanacağını söylüyor. Google veri merkezlerinin 2024'te 37 milyar litre su kullandığını ve bunun 29 milyar litresinin 'tüketildiğini' belirtti. Tüketim, genelde buharlaşan suyu ifade ediyor.

Veri merkezlerine muhalefet son yıllarda Avrupa, Latin Amerika ve ABD'nin Arizona eyaleti de dahil, kuraklık tehdidi altındaki yerlerde manşetlere çıktı. Ciddi kuraklık yaşanan Şili ve Uruguay'da Google suya erişim konusundaki protestolar nedeniyle veri merkezi kurma planlarına ya ara verdi ya da değiştirdi.

Veri merkezlerindeki ısının, evlerin ısıtılmasında kullanılması gibi uygulamalar, Almanya, Finlandiya ve Danimarka gibi ülkelerde ya başladı ya da planlanıyor. Uzmanlar, şirketlerin genelde bakteri büyümesi, tıkanıklık ve korozyon riskini azaltan, içme suyuna benzer temiz, tatlı su tercih ettiklerini söylüyor. Ancak bazı şirketler de deniz suyu ya da endüstriyel atık su gibi içilmez su kullanımlarını artırdıklarını kaydediyor.

AI şimdiden gezegenin üzerindeki baskının azaltılmasına yardımcı olmakta kullanılıyor. Ancak bazı bağımsız araştırmacılar AI'ın dev büyümesini çevresel açıdan sürdürülebilir bir hale getirme yöntemi olmadığı görüşünde. Teknoloji şirketleri, 2030 itibarıyla 'su pozitif' olma hedefi koydu. Bu, genel olarak faaliyetlerinde, kullandıklarından çok suyu geri koymaları anlamına geliyor. Bunun için, faaliyet gösterdikleri yerlerdeki su muhafaza ve yenileme projelerine fon sağlamayı ve destek olmayı hedefliyorlar.

OpenAI, su ve enerjinin etkin kullanımı konusunda 'sıkı çalıştıklarını' vurguluyor ve 'bilgi işleme gücünün en iyi şekilde kullanımı konusuna düşünceli olmak hala bizim için kritik önemde' diyor. Profesör Ren ise daha tutarlı ve standard bir su kullanımı raporlama sistemine ihtiyaç duyulduğu görüşünde. "Ölçemezsek, yönetemeyiz." diyor.