Uzun bir günün ardından, sıcak bir yatağa uzanmak gibisi yoktur. Başınızı yumuşak yastığa koyup, yorganınızın içinde kıvrılırsınız. Fakat bir yatakta olmaktan mutluluk duyanlar sadece biz insanlar değiliz.

Yüzeyin altına bakıp, nevresiminizin milyonlarca bakteriye, mantara, akara ve virüse ev sahipliği yaptığınızı öğrenirseniz, dehşete kapılabilirsiniz. Bunların her biri sizin gibi yatağınızın cennet olduğunu düşünüyor. Büyüyebilecekleri sıcak bir yer. Ter, salya, ölü deri hücresi ve yiyecek parçacıkları gibi ziyafetlerle dolu.

Toz akarını ele alalım. Günde 500 milyon deri hücresi döküyoruz. Küçük bir akarsanız, bu resmen bir açık büfe. Maalesef hem böcekler hem de dışkıları alerjileri, astımı ve egzamayı tetikleyebiliyor.

Nevresimler bakteriler için de bir cennet. Örneğin 2013'te Fransa'nın Lille kentinde bulunan Pasteur Enstitüsü'nde araştırmacılar hastane yataklarının üzerindeki çarşafları inceledi. Çarşafların insan teninde sıklıkla bulunan Stofilokok bakterisiyle dolu olduğunu tespit ettiler.

Stofilokoklar genelde zararsız ama S. Aureus gibi bazı türleri deri enfeksiyonlarına, sivilceye ve hatta bağışıklık sistemi zayıflamış hastalarda zatürreye bile yol açabiliyor. İngiltere'deki Westminster Üniversitesi'nden mikrobiyolog Manal Muhammed "İnsanlar deri mikrobiyomunun bir parçası olarak çok miktarda bakteri taşırlar ve bunu büyük miktarlarda dökebilirler" diyor.

Hastaneler mümkün olduğunca çok mikrop öldürebilmek için çarşafları çok yüksek ısılarda yıkıyor. "Bu bakteriler genelde zararsız olsa da, hastanelerde daha sık görülen vücuda açık yaralardan girdiği durumlarda ciddi hastalıklara yol açabilirler."

Hastaneler iyi bir veri kaynağı çünkü hijyen ciddiye alınıyor ve nevresimler ile yastık kılıfları her hastadan sonra değiştiriliyor. 2018'de Nijerya'nın Ibadan Üniversitesi'ndeki bilim insanları yıkanmamış hastane yatak takımlarında idrar yolları iltihabına, zatürreye, ishale, menenjite ve kan zehirlenmesine yol açmasıyla bilinen diğer patojenik bakteriler ile birlikte E.coli de bulundu.

Temiz olmayan yatak takımları bu tür yerlerde gerçek bir enfeksiyon riski yaratıyor. 2022'de araştırmacılar maymun çiçeği virüsü hastalığı nedeniyle hastanede kalanların odalarından örnekler topladı. Yatak takımı değiştirilirken havaya viral parçacıkların salındığını tespit ettiler. 2018'de de İngiltere'deki bir sağlık çalışanının bir hastanın yatak çarşafını değiştirirken virüse yakalandığı düşünülüyor.

İngiltere'deki Manchester Üniversitesi'nden salgın hastalıklar ve küresel sağlık profesörü David Denning, "Hastanelerde yatak takımlarını çok yüksek ısılarda yıkıyorlar ve bu bakterilerin çoğunu öldürüyor" diyor. Ancak bakterinin yumurtalarını öldürmek zor. Fakat yine de İngiltere'deki enfeksiyon oranları düştü. Bu da standart hastane çamaşır yıkama prosedürlerinin takip edilmesi durumunda bulaşma riskini çok azalttığını ortaya koydu.

Evdeki yastıklarınız ve çarşaflarınızda durum ne? 2013'te Amerikan yatak şirketi Amerisleep, bir haftadır yıkanmamış bir yastık yüzünden numuneler aldı. Yastık yüzünün her altı santimetrekaresinde üç milyon civarında bakteri olduğu tespit edildi. Bir başka deyişle ortalama tuvalet oturağından 17 bin kat daha fazla.

Denning ve çalışma arkadaşları, 2006'da yakınlarından altı yastık yüzü topladı. Yastık yüzleri 18 ay ila 20 yıl sürekli kullanımdaydı. Tüm yastık yüzlerinde mantar bulundu. Özellikle toprakta sık görülen Aspergullis fumigatus mantarından.

Denning, "Her yastıkta milyarlarca, trilyonlarca mantar partikülünden bahsediyoruz" diyor. "Bu kadar çok mantar olmasının nedeninin de geceleri başımızdan terlememiz olduğunu düşünüyoruz. Ayrıca toz akarı da bulunuyor ve toz akarlarının dışkısı mantarlara yiyecek sağlıyor."

Çoğumuz yastık yüzlerimizi nadiren yıkadığından mantarlar keyifleri bozulmadan uzun süre, yıllarca yaşayabiliyorlar. Tek rahatsız edildikleri anı yastığımızı kabarttığımızda yaşıyorlar ve bu da mantar yumurtalarını yatak odanıza saçabiliyor.

Ağır astım hastalarının yarısı kadarı Asperliggus fumigatus mantarına da alerjik. Bu mantarla temas, daha önce verem ya da sigara bağlantılı akciğer hastalığı geçirenlerde kronik akciğer rahatsızlıklarına yol açabiliyor. Denning'e göre sağlıklı bir bağışıklık sistemi olan insanların %99.9'u A. fumigatus mantarının yumurtalarını solumakla kolayca başa çıkabiliyor. Ancak bağışıklık sistemi baskı altındaki insanlarda bu mantar, zayıflamış savunma sistemini aşıp yaşamı tehdit eden hastalıklara yol açabiliyor.

Denning, "Lösemi varsa ya da organ nakli olmuşsanız ya da Covid veya grip nedeniyle yoğun bakıma alınacak kadar talihsizseniz, bizim işgalci aspergillosis dediğimiz mantarı alırsınız. Bu durumda mantar akciğerlere girer ve akciğer dokusunu yok edene kadar devam eder" diyor.

Evcil hayvanınızın yatağınızda uyumasına izin vermek de bakteri ve mantar sayısını artırıyor. Astımınız, akciğer hastalığınız ya da sinüsitiniz yoksa yastığınızı her iki yılda bir değiştirmeyi düşünmelisiniz. Fakat bu rahatsızlıklar varsa her üç ila altı ayda bir yeni bir yastık satın almanız gerekiyor. Çoğu uzman, yatak çarşaflarının haftada bir yıkanmalarını tavsiye ediyor. Yıkama dışında, ütü yapmak da çarşaflardaki bakteri sayısını azaltıyor.

Yatakta yemek yemek, yatağa kaçıran bir çocuğunuz varsa kesinlikle daha sık, daha yüksek derecelerde yıkamalısınız.