Zirai don hangi ürünleri etkiledi, çiftçilerin zararı ne olacak?

İç Anadolu'da kayısı, kiraz ve elma, Ege ve Trakya'da üzüm bağları, Karadeniz'de fındık, Çukurova'da narenciye bahçeleri, karpuz ve Doğu Anadolu'da badem, ayva… Hava sıcaklıklarındaki ani düşüşün yol açtığı zirai don ülke genelinde birçok üründe ciddi kayıplara yol açtı. Son beş günde pek çok bölgede sıcaklık sıfırın altına düştü, ilk belirlemelere göre en az 36 kent zirai dondan etkilendi. Ziraat odaları ve üretici birlikleri yaşananı bir afete benzetti. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı bunun tarihin en büyük zirai don olaylarından biri olduğunu söyledi.

Yumaklı 12 Nisan'da yaptığı açıklamada "Yer yer sıcaklığın eksi 15 dereceye düştüğü son üç günde, bazı bölgelerde son 30 yılın en düşük sıcaklık değerleri kaydedildi" dedi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 15 Nisan'da, hasar tespit çalışmalarının tamamlanmasının ardından durumun daha net ortaya çıkacağını söyledi.

BBC Türkçe Tarım ve Orman Bakanlığı Bakan Müşaviri Dr. Ali Recep Nazlı ve Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Baki Remzi Suiçmez ile zirai donun çiftçiler, hasat ve fiyatlar üzerindeki olası etkisini konuştu. Uzmanlar, birçok üründe "yok yılı" yaşanacağını söylüyor. Fiyatların yükselmesi ve enflasyonun da olumsuz etkilenmesi bekleniyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan hububat, baklagiller ve yağlı tohumlarda yurt içi gıda arzını olumsuz etkileyecek bir risk olmadığını söyledi.

Ancak -17 dereceye düşen sıcaklıklardan dolayı belli bölgelerde kayısı, üzüm, elma, şeftali, nektarin gibi meyve gruplarında farklı derecelerde hasar meydana geldi. Malatya Ticaret Borsası Başkanı Ramazan Özcan, yılda 500 milyon doların üzerinde gelir elde edilen kayısının tamamını kaybettiklerini söyledi. Ulusal Fındık Konseyi (UFK) Yönetim Kurulu üyesi Sebahattin Arslantürk, zirai donun yanı sıra istilacı türler sebebiyle fındık tarımında 200 bin ton civarında bir hasar olduğunu söyledi.

Elma üretimiyle öne çıkan Karaman'da eksi 11 dereceye düşen sıcaklıklardan dolayı hasat zarar gördü. Manisa'da Saruhanlı başta olmak üzere Alaşehir ve Salihli'deki üzüm bağlarını don vurdu, Salihli Ziraat Odası Başkanı Cem Yalvaç bazı bölgelerde zararın yüzde yüze yakın olduğunu söyledi.

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) Genel Müdürü Ahmet Güldal, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, zirai don afetinin birçok bölgede etkili olduğunu belirtti. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, halen yurdun birçok noktasında zirai don riskinin devam ettiğini belirterek üreticileri uyardı.

Tarım ve Orman Bakanlığı Bakan Müşaviri Dr. Ali Recep Nazlı, bu sene geçmiş yıllardan farklı olarak aynı üretim sezonunda üç defa zirai don olayı yaşandığını belirtti. Nazlı, tüm bunlara rağmen, bu seneki tarımsal üretimin büyük oranda kaybedildiği yorumunu yapabilmek için henüz erken olduğunu belirtti.

Tarımsal üretimde sigortalama, devlet destekli tarım sigortası TARSİM üzerinden yapılıyor. TARSİM'e kayıtlı çiftçilerin sigorta bedelini, yüzde 50 ila 67 arasında devlet karşılıyor. Ancak Türkiye'de çiftçilerin sigortalılık oranı oldukça düşük. Bitkisel üretimde tarımsal sigortalılık oranı %23, seracılık da ise %25 seviyesinde.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirai don sigortası olmayan çiftçilerin zararının da hasar oranına göre karşılanması için çalışmaların başladığını belirtti. Erdoğan, "Hükümetimizin tüm imkanlarıyla, tüm kapasitesiyle bu zor günlerinde çiftçilerimizin, üreticilerimizin yanında olduğunun bilinmesini istiyorum" dedi.

Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Baki Remzi Suiçmez, çiftçinin kaybını düşük göstermeyen, gerçekçi tespitler yapılması gerektiğini ifade etti. "Üretimin azalması, gıda fiyatlarının daha da artması ve bazı ürünlerde ihracat gelirlerinin azalması gibi ciddi sonuçları olacak" dedi.

Çiftçilerin toplam kredi borcu 950 milyarı buldu. Yıllardır devam eden gıda enflasyonunu çözmemiz gerekirken üstüne donun eklenmesi, bundan etkilenen üreticilerin alandan çekilmesine yol açacak. Tarımın varoluşsal riskleri olduğu belirtiliyor ve bakanlık ile kurumların bununla mücadele yolları geliştirdiği söyleniyor.

Nazlı, don olayının yaşandığı günlerde ürünün üzerine yayılacak kil ürünleri, don pervaneleri ve bitki antifriz ürünleri üzerine de araştırma geliştirme çalışmalarının sürdüğünü kaydediyor.