‘Bir Bakıştan Diğerine’ Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde Görülebilir: Fotoğrafta Kalan Hayatta Değişen

“Bir Bakıştan Diğerine” sergisi, fotoğrafın doğuşunun 200’üncü yılı kapsamında Ara Güler ve Jean Dieuzaide’nin Türkiye fotoğraflarından genç sanatçıların deneysel çalışmalarına uzanan geniş bir seçkiyi bir araya getiriyor. Ankara Doğan Taşdelen Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde açılan sergi, 13 Aralık’a kadar ziyaret edilebilecek.

Ara Güler’in fotoğraflarından birinde kahvehanede oturan adamlar var. Masanın çevresinde konuşuyorlar. Ne söylediklerini duyamıyoruz. Yine de fotoğrafın önünde durunca masaya bir sandalye çekmek geliyor insanın içinden.

O dar mekânda, birbirini tanıyan insanların gündelik hayatı var.

Ankara Doğan Taşdelen Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde açılan “Bir Bakıştan Diğerine”, fotoğrafın doğuşunun 200’üncü yılı için hazırlanmış dört sergiyi buluşturuyor. Institut Français Türkiye ve Çankaya Belediyesi’nin işbirliğiyle düzenlenen etkinlik, 13 Aralık’a kadar görülebilir.

Salonlarda farklı dönemler ve anlatım biçimleri yan yana geliyor.

En uzun zamanı Ara Güler ve Fransız fotoğraf sanatçısı Jean Dieuzaide’nin 1950’ler ve 1960’lar Türkiye’sini anlatan görüntülerine ayırdım. Balıkçılar, çarşılar, kahvehaneler, güreşçiler, köy yollarındaki insanlar. İkisinin de baktığı ülke aynı, fotoğraflarının dili farklı. Ara Güler’in insanları yaşadıkları yerin içinde, hayatın akışında. Dieuzaide’nin kadrajlarında ışık ve bedenlerin duruşu daha belirgin. Yan yana asılınca fotoğrafın gerçeği olduğu gibi aktarmadığını, onu seçen bir gözün varlığını hatırlatıyorlar.

Eski fotoğraflara bakarken kolayca özleme kapılıyoruz. Oysa o sokakların yoksulluğu, ağır çalışma koşulları da var. Geçmişi yalnızca güzel diye anmak, fotoğraftaki insanlara haksızlık olur. Bir kare, yaşanan çağın kitaplarda yer bulmayan ayrıntılarını da taşır.

“Beden Halleri” bölümündeki genç sanatçılar fotoğrafın alıştığımız yüzeyini değiştiriyor. Susanna de Vido, görüntüleri kumaş ve dikişlerle birleştiriyor. Renkli dokumaya bakarken evlerde yıllarca saklanan örtüleri düşündüm. Bir kumaşın yıpranan yeri, onarılmış köşesi de aile geçmişinden izler taşımaz mı? Arina Starykh’ın ev içindeki kadın emeğini ele alan fotoğrafları başka bir eksikliği görünür kılıyor. Aile albümlerinde bayram sofraları vardır, sofrayı hazırlayan eller pek az görünür.

Renato Balla’nın Arnavutluk’ta çektiği yarım kalmış binalar ise tanıdık geldi. Boş pencere açıklıkları, tamamlanmamış katlar. İnsan görünmüyor ama o evlerde kurulması umulan hayatlar akla geliyor. Bizim kentlerimizin çeperlerinde de benzer yapılar yükseliyor. Beton çoğalırken insanın yaşama hakkına ne kadar yer açıyoruz?

“Bakıştan Sayfaya” fotoğraf kitabının başlı başına bir anlatı olduğunu gösteriyor. Sayfa sırası, kâğıdın dokusu, iki fotoğraf arasındaki boşluk bile önemli. Julie Chaffort’un dansçılarla geliştirdiği “Suya Yazmak” ise bedeni ve suyu hareketli görüntüyle buluşturuyor. Burada anı durdurmak yerine akışını izliyoruz.

Serginin tamamından aynı ölçüde etkilenmedim. Bazı işlerin uzun açıklamaları, görüntülerinden daha fazla şey söylüyor. Yine de fotoğrafın sınırlarını zorlayan bu arayışları görmek değerli.

Çıkarken yeniden eski fotoğrafları düşündüm. Bugün bir günde yüzlerce kare çekiyoruz, çoğuna dönüp bakmıyoruz. Oysa bir fotoğrafın bize anlatacakları, deklanşöre basıldığı anda bitmiyor. Belki önce biraz daha uzun bakmayı öğrenmeliyiz.