'Ferritin Yüzü'yle Demir Eksikliği Anlaşılabilir Mi?

Sosyal medyada ‘ferittin yüzü’ adıyla viral olan içeriklerle demir eksikliği tanısı konuluyor. Peki doktorlar ne diyor?

Lucy, ferritin düzeyinin düşük olduğu dönemde cildinde ve saçlarında değişiklikler fark ettiğini söylüyor.

TikTok ve Instagram’da, vücutta demir depolayan bir protein olan ferritinin düşük olmasının yüzde gözle görülür izler bırakabileceğini öne süren video ve paylaşımların sayısı artıyor.

Kullanıcılar soluk ya da gri görünen cilt, göz altındaki koyu halkalar, kuru veya çatlamış dudaklar, saç dökülmesi ve güçsüz tırnaklar gibi belirtiler sıralıyor. Bazıları da görünüşlerinde çarpıcı farklılıklar olduğunu iddia ettikleri portre fotoğrafları paylaşıyor.

İçerikler ‘ferritin yüzü’ adıyla yayılırken bu konudaki videolar milyonlarca kez izleniyor.

Fakat doktorlar, yalnızca dış görünüşe bakılarak demir eksikliği tanısı konulamayacağını söylüyor.

Britanya’dan aile hekimi Dr. Aziza Sesay, BBC’ye “…‘Ferritin yüzü’ tıbbi bir tanı değil. Ancak vücutta bir şeyler olduğuna dair bir ipucu olabilir” diyor.

Sesay’e göre solgun cilt, saç dökülmesi veya kolay kırılan tırnakların demir eksikliğine eşlik edebilir fakat başka rahatsızlıkların da belirtisi olabilir.

Ferritin düzeyi, vücudunuzdaki demir depolarının durumunu gösterir. Hemoglobinse alyuvarlarda bulunan ve oksijen taşıyan proteindir. Hemoglobin düşük olduğunda kan yeterince oksijen taşıyamaz. Bu durum anemi, yani kansızlık olarak bilinir.

Fakat demir depoları, kansızlık gelişmeden önce de tükenebilir. Bu da bir kişinin kansızlığı olmasa bile demir eksikliği yaşayabileceği ve buna bağlı belirtiler gösterebileceği anlamına gelir.

Hematoloji uzmanı Dr. Drew Provan “Depolanmış demiriniz kalmamıştır ama hemoglobin düzeyinizi koruyorsunuzdur. Aradaki asıl fark bu” diyor.

Bir diğer hematoloji uzmanı Dr. Sue Pavord’sa demir eksikliğinin kadınlarda yaygın olduğunu ve çoğu zaman tanı konulmadığını söylüyor.

İngiliz Gastroenteroloji Derneği’nin kılavuzuna göre ferritin düzeyinin litre başına 15 mikrogramın altında olması demir depolarının tükendiğini, 30 mikrogramın altında olmasıysa genellikle depoların azaldığını gösteriyor.

Instagram ve TikTok’ta ‘marvluceskin’ kullanıcı adıyla saç dökülmesi hakkında paylaşımlar yapan 32 yaşındaki Lucy M.’ye de ‘ferritin yüzü’ ifadesi kendisinde fark ettiği değişiklikleri tarif ediyor gibi gelmiş.

Lucy, 2021’de kalp çarpıntısı, yorgunluk ve saç dökülmesi yaşamaya başladı. Kan testlerinin normal olduğu söylendi ve kendisine anksiyete bozukluğu tanısı konuldu. Ancak daha sonra yapılan bir testte ferritin düzeyinin litre başına 12 mikrogram olduğu görüldü.

Lucy, o dönemde cildinin ‘gri’ göründüğünü, saçlarının da matlaştığını ve kolay kırılır hale geldiğini anlatıyor.

Kadın, ferritin düzeyinin düşük olduğu dönemdeki fotoğraflarıyla, düzeyi yeniden yükseldikten sonra çekilen fotoğraflarını BBC’yle paylaştı. Şimdi iki dönem arasında ‘geceyle gündüz kadar fark’ olduğunu söylüyor.

Demir eksikliği yüzünüzün görünümünü değiştirebilir mi?

Sosyal medyada bir içerik üreticisi, “Çirkin değilsiniz, ferritininiz düşük” diyor. Dr. Drew Provan’sa bir kişinin yüzüne bakarak ferritin düzeyini belirlemenin ‘imkânsız’ olduğunu söylüyor.

Doktora göre belirgin derecede kansızlığı olan kişiler solgun görünebilir, yorgunluk da göz altındaki koyu halkalara katkıda bulunabilir. Fakat yine de bu görsel belirtiler ‘öznel’ ve ‘güvenilmez’.

Sesay da koyu tenli kişilerde cilt rengindeki değişikliklerin daha az belirgin olabileceğini ekliyor. Bu nedenle özellikle internette tarif edilen belirtileri arayan biri demir eksikliğini gözden kaçırabilir.

Doktorlara göre bir kişinin yaşadığı belirtiler ve kendisini nasıl hissettiği, dış görünüşünden daha yararlı bilgiler sunuyor.

Provan ve Sesay, kan testlerinin yalnızca demir eksikliğini doğrulamak için değil, nedenini belirlemek ve tedaviye yön vermek için de önemli olduğunu söylüyor.

Her iki doktor da tedavinin, demir eksikliğinin altında yatan nedeni de ele alması gerektiğini belirtiyor.

Yoğun adet kanamaları, beslenmeyle yeterince demir alınmaması, mide ve bağırsak sistemindeki kan kayıpları ve bağırsaklardan demir emilimiyle ilgili sorunlar demir eksikliğine yol açabiliyor.

Demir eksikliği genellikle ağızdan alınan demir ilaçlarıyla tedavi ediliyor. Dr. Sue Pavord demir tabletlerinin aç karnına, tercihen sabah ilk iş olarak alınmasının en iyisi olduğunu söylüyor.

Demir et, fasulye, mercimek, yeşil yapraklı sebzeler ve demirle zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıllar gibi gıdalardan da doğal olarak alınabiliyor. Demir emilimini azaltabildikleri için tabletlerin alındığı saatlere yakın çay veya kahve içilmemesini öneriyor.

Tanı konulmadan demir takviyesi kullanmak zararlı olabilir. Kişinin kendi kendini tedavi etmeye çalışması, altta yatan bir sorunun araştırılmasını da geciktirebilir.