1587 yılında İngilizler, Yeni Dünya’da kalıcı bir yaşam kurma hayaliyle Roanoke Adası’nda bir koloni kurdu. Yaklaşık 120 kişiden oluşan bu topluluğun başında vali John White vardı. Kolonide doğan Virginia Dare ise Yeni Dünya’da doğan ilk İngiliz çocuk olarak kayıtlara geçti; aynı zamanda koloni lideri John White’ın torunuydu.

Roanoke ilk deneme değildi. 1585’te kurulan ilk koloni başarısız olmuştu. 1587’deki ikinci girişim daha kalıcı olmayı hedefliyordu. Ancak şartlar ağırdı. Koloninin lideri John White, destek almak için İngiltere’ye döndü. Ancak 1588’de patlak veren İspanyol Armada Savaşı nedeniyle geri dönüşü üç yıl gecikti. Bu süre boyunca koloni tamamen kendi başına kaldı.

Nihayet 1590 yılında geri dönen koloni lideri John White, Roanoke Adası’nda terk edilmiş bir yerleşimle karşılaştı. Yapılan incelemelerde evlerin yakılmadığı, aksine sökülmüş olduğu; çevrenin ise düzenli şekilde toparlandığı görüldü. Çatışma, yağma ya da ani bir kaçışı işaret eden herhangi bir bulguya rastlanmadı. Bu tablo, yerleşimin panik halinde değil, kontrollü biçimde terk edildiğine işaret ediyordu. Ancak bu durum, beraberinde yeni bir soru da getirdi: Eğer koloni kendi isteğiyle ayrıldıysa, neden bu ayrılışa dair somut bir iz bulunamadı?

Koloninin ilginç gidişinden geri tek kalan ipucu, bir ağaca kazınmış olan "Croatoan" kelimesi oldu. Bir başka yüzeyde ise sadece "CRO" yazıyordu. Koloni lideri John White, bu işaretin ne anlama geldiğini biliyordu. Koloni halkı, yer değiştirmek zorunda kalmaları halinde gittikleri yeri bu şekilde belirtmek üzere önceden anlaşmıştı. Eğer zorla götürülürlerse de bir haç işareti bırakmaları gerekiyordu ancak herhangi bir haç işareti de bulunmuyordu. Bu detay kritik bir ipucu olarak değerlendiriliyor.

Buna rağmen, söz konusu yönelimi doğrulayacak kesin bir kanıt bulunmuş değil. Ne Croatoan’da halka ait net bir yerleşim izi tespit edildi ne de bu geçişi açıklayan bir kayıt ortaya konabildi. Dolayısıyla “CROATOAN” yazısı, bir yön işareti sunmasına rağmen, topluluğun nereye gittiği ve sonrasında ne yaşandığı sorularını kesin olarak yanıtlamıyor.

Bugün National Geographic ve Encyclopaedia Britannica gibi kaynaklar, Roanoke Kolonisi’nin en güçlü ihtimalle yer değiştirdiğine işaret ediyor. Dönemin koşulları da bu ihtimali destekler nitelikte. Koloninin kurulduğu yıllarda bölgede gıda üretimi sınırlıydı ve yerleşim, dışarıdan gelecek desteğe bağımlıydı. Koloni lideri John White’ın İngiltere’ye dönmesinin ardından yardımın gecikmesi, bu kırılgan yapıyı daha da zora soktu. 1588’de yaşanan İspanyol Armada Savaşı nedeniyle İngiliz gemilerinin seferber edilmesi, koloniye planlanan desteğin ulaşmasını engelledi. Bu süreçte kuraklık ve kaynak sıkıntısının da etkili olduğu değerlendiriliyor. Bu şartlar altında halkın yer değiştirmiş olması mantıklı bir seçenek olarak öne çıkıyor.

Roanoke Kolonisi’nin akıbetine ilişkin farklı ihtimalleri sıralanıyor: Kolonistlerin Croatoan bölgesine taşınmış olması, küçük gruplar halinde farklı bölgelere dağılmaları, yerli topluluklarla birlikte yaşamaya başlamaları, açlık, hastalık ya da yerel çatışmalar nedeniyle çözülmeleri, dış müdahale ihtimali. Ancak bu senaryoların hiçbiri, mevcut bulgularla kesin olarak doğrulanabilmiş değil. Koloni lideri John White, “CROATOAN” yazısını gördükten sonra bu bölgeye ulaşmayı planladı. Ancak olumsuz hava koşulları nedeniyle bu girişim gerçekleştirilemedi. Bu durum, olayın aydınlatılmasına yönelik en önemli fırsatlardan birinin kaçırıldığı şeklinde değerlendiriliyor.

Roanoke Kolonisi’nin bu denli uzun süre araştırılmasının nedeni, olayın tamamen açıklanamamış olması. Mevcut veriler, halkın neden yer değiştirmiş olabileceğine dair güçlü ipuçları sunuyor. Ancak bu hareketin nasıl gerçekleştiği ve sonrasında ne yaşandığına dair somut kanıtlar bulunmuyor. Bugün Roanoke Kolonisi için çeşitli açıklamalar bulunsa da olayın tamamını ortaya koyan kesin bir anlatı mevcut değil. Koloninin terk edilmiş olması kuvvetli bir ihtimal olarak değerlendirilirken, bu sürecin nasıl geliştiği ve halkın akıbetinin ne olduğu soruları hâlâ yanıtlanabilmiş değil.