10 Kasım’da Yapay Zeka İle Canlandırılan Atatürk Videoları: Milyonlar Duygulandı, Uzmanlar Uyardı

Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ölümünün 88. yılında bugün yurt genelinde anılırken anma programlarının bir bölümünü yine yapay zeka ile üretilmiş görüntüler oluşturdu. Yalova Belediyesi, Kent Meydanı’ndaki eski Hükümet Konağı’nın penceresine kurulan LED ekranda yapay zeka desteğiyle hazırlanan Atatürk görsellerini gösterdi; videonun devamında Atatürk’ün vefatının ardından kaydedilen gerçek görüntüler de yer aldı.

İskenderun Belediyesi’nin paylaştığı videoda ise Atatürk’ün anıtından inerek İskenderun sahilinde yürüdüğü anlar canlandırıldı. Sosyal medyada çok paylaşılan “İlelebet” adlı çalışmada Atatürk’ün 10 Kasım 1938'de hayatını kaybettiği gün yaşananlar, başyaveri Salih Bozok’un gözünden yeniden kurgulandı. Hazırlayanlar, çalışmanın gerçek bir arşiv kaydı olmadığını, dönem gazeteleri, arşiv belgeleri ve hatıratlardan yararlanılarak canlandırıldığını belirtti.

Peki tarihi kişiliklerin yapay zeka ile canlandırılması, seslendirilmesi bir vefa mı, yoksa geçmişi yeniden yazma riski taşıyan bir oyun mu? Türkiye’den ve dünyadan tepkiler, araştırmalar ve yasal düzenlemeler ikiye bölünmüş bir tabloyu ortaya koyuyor.

Yapay zeka canlandırmalarına Türkiye’de en büyük ilgi Atatürk içeriklerine gösteriliyor. Alanya’da Elif Selen ve Yunus Emre Yılmaz çiftinin yapay zeka ile oluşturduğu Atatürk videosu 9,5 milyon izlenmeye ulaştı.

Ses tarafında da örnekler çoğalıyor. Ses teknolojisi girişimi Voiser, Cumhuriyet’in 100. yılı için Atatürk’ün sesini klonladı; Teknosa da 100. yıl kutlamasında yapay zekayla elde edilen Atatürk sesini kullandı. 2024'te bir orkestra çalışmasında, yapay zekayla üretilen Atatürk sesine eşlik edildi. Projeyi yürüten Dağdeviren, yapay zekayla en çok seslendirme yapılan kişilerin başında Atatürk’ün geldiğini söyledi.

Ancak ilgi, doğrulama sorununu da beraberinde getiriyor. Bir dönem “Atatürk’ün vücut ölçüleriyle yapılmış yapay zeka canlandırması” diye yayılan fotoğrafların aslında Hulusi Akar’ın fotoğraflarına Atatürk’ün kafasının montajlanmasından ibaret olduğu ortaya çıkmıştı. Görseller o sırada bazı belediyelerin resmi hesaplarında da paylaşılmıştı.

İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi’nde yayımlanan çalışmada Alptekin Keskin, YouTube’daki bir yapay zeka Atatürk videosuna yapılan 1.852 kullanıcı yorumunu inceledi. Araştırmada dört ana tema öne çıktı: duygulanan ve Atatürk’ü özleyenler, bugünle karşılaştırma yapanlar, yapay zeka liderliğini sembolik olarak destekleyenler ve teknik başarıya hayranlık duyanlar. Keskin’e göre bu tür içerikler, mevcut sosyopolitik koşullara verilen duygusal ve sembolik bir yanıt işlevi görüyor.

Yapay zeka akımı Yeşilçam’a uzanınca tepkiler sertleşti. Sinema Oyuncuları Meslek Birliği (BİROY) Başkanı Renan Bilek, usta sanatçıların emeğinin fütursuzca gasp edildiğini belirterek hukuk birimiyle adli süreç başlatmaya hazırlandıklarını açıkladı. Bilek, içeriklerin nostalji gerekçesiyle meşrulaştırılamayacağını söyleyerek “Bu açıkça suçtur” dedi. Bilek ayrıca Şener Şen’in menajeriyle iletişime geçtiğini aktardı. Gazeteci ve oyuncu Emrah Kolukısa ise yaşananları “düpedüz hırsızlık” olarak nitelendirdi.

Rızaya dayalı projeler de var. Barış Manço ailesi, sanatçının vasiyet saydığı “2023” bestesini sahneye taşımak için Manço’nun hologramla bir senfoni orkestrası eşliğinde sahneye yansıtılacağı bir proje hazırladı. Ancak prodüksiyon yüksek maliyetler nedeniyle hayata geçirilemedi.

Tartışma en çok ABD’de alevlendi. OpenAI, Ekim 2025'te Martin Luther King Jr.’ın ailesinin talebiyle Sora uygulamasında King’e benzeyen videoların üretilmesini durdurdu. Gerekçe, bazı kullanıcıların King’in “saygısız” tasvirlerini üretmesiydi. Şirketin, Sora 2'yi başlatırken “tarihi figürleri” rıza şartından muaf tuttuğu biliniyordu. Geri adımın ardından diğer tarihi kişiliklerin mirasçılarının da görüntülerinin kullanılmamasını talep edebileceği açıklandı.

Statement from OpenAI and King Estate, Inc. The Estate of Martin Luther King, Jr., Inc. (King, Inc.) and OpenAI have worked together to address how Dr. Martin Luther King Jr.’s likeness is represented in Sora generations. Some users generated disrespectful depictions of Dr. King’s image. So at King, Inc.'s request, OpenAI has paused generations depicting Dr. King as it strengthens guardrails for historical figures. While there are strong free speech interests in depicting historical figures, OpenAI believes public figures and their families should ultimately have control over how their likeness is used. Authorized representatives or estate owners can request that their likeness not be used in Sora cameos. OpenAI thanks Dr. Bernice A. King for reaching out on behalf of King, Inc., and John Hope Bryant and the AI Ethics Council for creating space for conversations like this. — OpenAI Newsroom (@OpenAINewsroom) October 17, 2025

Robin Williams’ın kızı Zelda Williams da babasının yapay zeka videolarına karşı çıkan en güçlü seslerden biri. Williams, Eylül 2026'da yayılan sahte bir “özel röportaj” videosunun ardından Ekim 2025'teki çağrısını yeniledi ve babasının artık kimsenin kuklası olmadığını vurguladı. Robin Williams’ın vasiyetinde mirasının ölümünden sonra 25 yıl boyunca görüntüsünü dijital canlandırmalarda kullanamayacağını şart koştuğu belirtiliyor.

Kadir Has Üniversitesi Radyo, Televizyon ve Sinema Bölüm Başkanı Esin Paça Cengiz, bianet’e yaptığı değerlendirmede teknolojinin tek başına bir tehdit olarak görülmemesi gerektiğini söyledi. Cengiz’e göre asıl mesele, görüntünün hangi bağlamda dolaşıma sokulduğu.

Sanat eleştirmeni ve sosyolog Can Memiş ise daha mesafeli. Memiş, ölenleri yeniden konuşturma eğiliminin kaybı kabul etmek yerine onu inkar eden toplumsal eğilimlerden beslenebileceği uyarısında bulundu. Memiş, izleyiciyi büyüleyen ve bunun bir fantezi olduğunu gizleme eğilimindeki teknolojilere etik ve politik açıdan mesafeli durulması gerektiğini vurguladı.

Cambridge Üniversitesi’nden araştırmacı Tomasz Hollanek de benzer bir ikilemin altını çiziyor. Hollanek’e göre bu botlar tarihi figürlerin korunmasına yardımcı olabilir, ancak etik dışı geliştirilirse kişinin verileri bir iş modeli için manipüle edilebilir. Kudüs İbrani Üniversitesi araştırmacılarının ABD, Avrupa, Orta Doğu ve Doğu Asya’dan 50'den fazla gerçek vakayı incelediği çalışma da bu canlandırmaların çoğu zaman rıza ya da net bir sahiplik olmadan eğlence, siyaset ve kişisel amaçlarla yapıldığını ortaya koydu.

Anketler, toplumun bu konuda bölündüğünü ama rızanın dengeyi değiştirdiğini gösteriyor. TheWrap ve NRG’nin ABD’de yaptığı ankette katılımcıların yüzde 51'i ölmüş bir oyuncunun ya da ünlünün sesinin kopyalanmasını kabul edilemez bulurken yalnızca yüzde 35'i destek verdi.

ABD’de yapılan bir başka deneysel araştırmada ise kişi hayattayken izin verdiğinde katılımcıların yüzde 58'i dijital canlandırmayı kabul edilebilir buldu; kişi karşı çıktıysa bu oran yüzde 3'e düştü.

Türkiye’de Ekim 2026 itibarıyla yapay zekayı bütün yönleriyle kapsayan, yürürlüğe girmiş tek bir yasa bulunmuyor. Mevcut durumda KVKK, TCK, TBK ve FSEK gibi kanunlar uygulanıyor. Ocak 2026'da MHP Genel Başkan Yardımcısı İsmail Özdemir’in verdiği teklif, yapay zeka ile üretilen içeriklerin izinsiz paylaşıldığı durumlarda platformlara bir önceki yılın cirosunun yüzde 5'i oranında idari para cezası öngörüyor.

Atatürk içeriklerinde ayrıca 5816 sayılı Kanun devreye girebiliyor. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, X’in yapay zeka uygulaması Grok hakkında başlattığı soruşturmada 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkındaki Kanun’a muhalefet suçlamasını da dosyaya almıştı.

Avrupa Birliği’nde ise deepfake etiketini de kapsayan şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos 2026'da uygulamaya girdi.

Danimarka bir adım daha ileri gidiyor: Kültür Bakanı Zenia Stampe’nin 8 Ekim 2026'da meclise sunduğu L 49 sayılı tasarı, bir kişinin görünüşünün, sesinin ya da hareketlerinin gerçekçi dijital taklidini izinsiz yayımlamayı yasaklıyor ve koruma süresini ölümden sonra 50 yıl olarak belirliyor. Hiciv ve parodi serbest kalırken, meclisten geçmesi halinde kurallar 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek. Bu sınır, ölümünün üzerinden yarım asırdan fazla geçmiş tarihi kişilikleri tasarının kapsamı dışında bırakıyor.

Uzmanların ortak noktası ise üç kelimede özetleniyor: etiket, rıza ve bağlam. Bugün Yalova’daki gösterimde olduğu gibi, yapay zeka canlandırmasının gerçek arşiv görüntüsüyle ayrıştırılarak sunulması, bu tartışmada örnek gösterilen uygulamalar arasında yer alıyor.