2027 Nutuk Yılı

Ulu Önder 15 Ekim 1927 günü Meclis çatısı altında Cumhuriyet Halk Partisi II. Büyük Kongresi’nde Nutuk’a şu sözlerle başlar: “Efendiler, bu vaziyet karşısında bir tek karar vardı. O da milli egemenliğe dayanan, kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk Devleti kurmak! İşte, daha İstanbul’dan çıkmadan evvel düşündüğümüz ve Samsun'da Anadolu topraklarına ayak basar basmaz uygulanmasına başladığımız karar, bu karar olmuştur”

20 Ekim 1927 günü de şu sözlerle Nutuk’u tamamlar: “Bugün ulaştığımız netice, asırlardan beri çekilen milli felaketlerin doğurduğu uyanıklığın ve bu aziz vatanın her köşesini sulayan kanların karşılığıdır. Bu neticeyi Türk gençliğine emanet ediyorum. Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk bağımsızlığını, Türk Cumhuriyetini sonsuza dek savunmaktır (…) Muhtaç olduğun kudret damarlarındaki asil kanda mevcuttur!”

6 gün, 36 Saat, 33 dakika boyunca okunan Nutuk’un son kısmı Yüce Atatürk’ün Cumhuriyeti emanet ettiği Türk gençliğine seslenişi yani “Gençliğe Hitabe” ile tamamlanır.

Atatürk tarih yazımında nesnelliği, belgelere dayalı bir tarih anlatıcılığını benimser. Bu nedenle Millî Mücadele döneminde ve sonrasında yaşadıklarını da ilk ağızdan gelecek kuşaklara doğru anlatmak ve şahit olduğu olayları tüm çıplaklığıyla ortaya koymayı amaçlar. Nutuk bu amaçla hazırlanırken 1919-1927 yılları arasındaki süreci ele alır. Gazi’nin tarih anlayışını özetleyen söz ise “Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa değişmeyen hakikat, insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır” sözüdür. Bu nedenle Nutuk’u da en doğru şekilde, tarihî hassasiyetle, Cumhuriyet öncesi yaşananları ve de Cumhuriyetin ilanından sonra alınan kararları anlatır. Öte yandan ileride doğabilecek bilgi kirliliğine ve suistimallere karşı da bir cevap niteliği taşır.

*II. Meclis’te Nutuk okurken.

Nutuk 1927 senesinde Arap harfleri ile tek cilt olarak 50 bin adet, 1928 Harf Devrimi’nin ardından yeni harflerle 100 bin adet basılır. Geliri ise Türk Tayyare Cemiyeti’ne bağışlanır. Nutuk, ağırlıklı olarak Çankaya Köşkü’nde Gazi tarafından dikte ettirilerek kâğıda dökülürken düzeltmeleri ve son kısımları da Dolmabahçe Sarayı’nda tamamlanır. Nutuk’un yazımına şahit olan Falih Rıfkı şu bilgileri verir:

“…Yüzlerce, binlerce vesikayı eski köşkün üst katındaki küçük çalışma odasında kendisi ayırmış, Nutuk’u çoğunca ayaküstü dolaşarak dikte etmiştir. (…) akşam davetlilere o gün yazdıklarını okutmak üzere sofraya inerdi. Okuma ve o gün yazdıkları üzerine konuşma, muhakeme ve tartışmalar saatler sürerdi.”

Kütüphanecisi Nuri Ulusu da “(…) Yazdıkları tabedildikten sonra yüksek sesle kendi kendine okuyarak bazı yerleri bana tashih ettirip düzelttirir ve tekrar son haliyle okurdu. Büyük Nutuk’u hazırlarken uyumadan, otuz, otuz beş saat çalıştığımız olurdu” diye anlatır. Benzer şekilde Sofracısı Cemal Granda da “Nutuk’u hazırlarken kırk sekiz saat hiç gözünü kırpmadan yazı dikte ettiği olmuştur” diyerek gözlemlerini aktarır.

Ayrıca dönem tanıkları Çankaya Köşkü’ne davet edilerek dinlenir, hata olmaması için bilgilerine başvurulur ve Nutuk büyük bir titizlikle hazırlanır. Atatürk’ün vefatından sonra Nutuk’un 506 sayfalık müsveddesi önce Ziraat Bankası kasalarında saklanır, sonra da Genelkurmay Harp Tarihi Dairesi’ne verilir. (*)

Ulu Önder Nutuk’un son kısımlarında Saltanatın ve Hilafet makamının neden kaldırıldığı, neden öğretimin birleştirilme kararı alındığı, Cumhuriyetin ilan süreci gibi önemli hadiselere ve alınan kararlara da açıklık getirir.

Günümüzde Nutuk’la ilgili güzel ve önemli gelişmeler oluyor. Nutuk’un okunması ve kaleme alınmasının üzerinden 99 yıl geçti ve 2027 senesi de 100. yılı olacak. Bu bağlamda Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı tarafından “Nutuk Külliyatı Projesi” hayata geçiriliyor ve bir sene sürecek etkinlikler dizisi başlıyor. “Nutuk Külliyatı Projesi” kapsamında farklı dillerde Nutuk’lar yayınlanırken “Nutuk.gov.tr” web sitesi üzerinden de Nutuk’a ücretsiz olarak Türk milletinin erişimine sunuluyor.

19 Ekim 2026 günü Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu yerleşkesinde düzenlenen, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un da katılımıyla gerçekleşen basın duyurusunda 2027 yılı “Nutuk Yılı” ilan edildi. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Programı’na dâhil edilerek özel bir bütçe ayrılan proje kapsamında sekiz dilde (Almanca, Fransızca, İngilizce, Kazakça, Rusça, Urduca, Farsça ve Türkmence) hazırlanan Nutuk’a bir de İspanyolca Nutuk eklenecek. Bunun yanı sıra etkinlik günü “Bugünkü Dille Nutuk”, “Özgün Dille Nutuk”, “Gençler İçin Nutuk” ve de “Braille Alfabesiyle Nutuk” da kamuoyuyla paylaşıldı.

2027 yılının 20 Ekimine kadar sürecek olan proje kapsamında ayrıca on Nutuk konferansı düzenlenecek. Bunların beşi Ankara’da, beşi de Millî Mücadelenin simge kentleri olan Samsun, Erzurum ve Sivas gibi kentlerde gerçekleştirilecek. Yine proje kapsamında “Anıtkabir Mimari Projesi Sergisi” ile “Selanik’ten Anıtkabir’e Bir Milletin Hikâyesi” adlı sergiler açılacak, peşinden de 2027 yılı içinde altı ciltten oluşan “Atatürk İlkeleri Kitap Serisi” yayımlanacak.

Proje kapsamında faaliyete geçen “nutuk.gov.tr” sitesi ile de Nutuk’u internet üzerinden ücretsiz olarak okuma, dinleme ve de işaret dili ile izleme-okuma imkânı sunuluyor. Yine proje kapsamında Nutuk bir mobil uygulama ile akıllı telefonlara indirilebilecek. İnternet üzerinden de “Metaverse Sergisi” ile sanal Atatürk müzesi gezilebilecek. Projenin son ayağında “100. Yılında Atatürk’ün Nutuk’u” başlıklı bir akademik eser yayınlanacak.

Yani 2027 gerçekten de “Nutuk Yılı” olacak. Gerek fiziki olarak gerekse internet üzerinden Nutuk’a rahatlıkla ulaşılabilecek. Ben de aylar öncesinde bu projeden haberdar olduğum için gerçekleşmesinden dolayı mutluluk duyuyorum ve başta ATAM Başkanı Sayın Ahmet Kılınç’ı ve ekibini yürekten kutluyorum.

Unutmayalım 2027 yılı Nutuk’un yüzüncü yılı ve özel bir mana içeriyor. ATAM’ın bu değerli projesine ek olarak belediyeler, şirketler, STK’lar kısaca tüm kurumlarımız Nutuk’u temin ederek özellikle gençlere hediye etmeli. Herkes 2027 senesinde Nutuk’u okumalı ve Atatürk’ün ağzından o döneme tanıklık etmeli. Çünkü Atatürk’ü tanıdıkça, değeri daha da iyi anlaşılıyor.

(*) Mehmet Kılıç, “Büyük Nutuk’un Cumhuriyet Tarihindeki Yeri ve Önemi”, TDA dergisi, Cilt 121, sayı 218, Ocak-Şubat 2019.