AB'de Yasaklanan Eski Maaş Sorusu, Türkiye'de Hâlâ Eleme Kriteri

Kariyer basamaklarını tırmanırken iş görüşmesinde maaş beklentisi nasıl söylenir? sorusu adayların en çok zorlandığı başlıklar arasında yer alıyor. Görüşmelerde eski maaşı söylemek zorunlu mu? ikilemi yaşanırken, şirketlerin belirlediği mülakatta ücret pazarlığı taktikleri ve yeni yasal düzenlemeler adayların elini güçlendiriyor. İnsan kaynakları süreçlerinde doğru strateji belirlemek kritik önem taşıyor.

Avrupa Birliği (AB) işe alım süreçlerinde adaylara eski maaşlarının sorulmasını yasal düzenlemeyle bütünüyle yasaklama kararı alırken, şirketlerin mülakat masalarındaki ücret stratejileri küresel ölçekte yeni bir döneme girdi.

Dünyanın pek çok bölgesinde iş verenler başvuru sahiplerine mevcut kazançlarını yöneltmeye devam etse de adayların bu soruya yanıt verme zorunluluğu bulunmuyor.

İngiltere'de çalışma hayatına yönelik danışmanlık hizmeti sunan Acas bünyesindeki kıdemli danışman Louise Rudd, ülkede iş verenlerin başvuranlara mevcut maaşlarını veya beklentilerini sormasını engelleyen yasal bir kısıtlama olmadığını açıkladı.

İş verenlerin bu bilgiyi talep etmesi durumunda adaylara eşit ve adil yaklaşılması adına herkese aynı soruları yöneltmesi gerektiğini vurguladı.

Kamuoyunda birkaç yıl önce başlatılan #EndSalaryHistory (#MaaşGeçmişiniSonlandırın) kampanyası, şirketlerin adaylara geçmiş kazançlarını sormayı bırakmasını hedefliyor.

Kadın hakları ile toplumsal cinsiyet eşitliği alanında faaliyet yürüten Fawcett Society, bu sorunun yöneltilmesinin cinsiyet, ırk ve engellilik temelli geçmiş haksız ücret uçurumlarını kalıcı hale getirdiğini bildirdi.

Fawcett Society verilerine göre, geçmiş maaş odaklı yaklaşımın yarattığı temel sakıncalar şu başlıklarda toplanıyor:

— İş verenlerin adayın yetenek, birikim ve performansını ödüllendirmesini engelliyor.

— Ücret tekliflerinin kişinin gerçek değeri yerine pazarlık yeteneğine göre şekillenmesine yol açıyor.

— Çalışma hayatındaki mevcut eşitsizliklerin yeni işe de aynen taşınmasına neden oluyor.

BBC Türkçe'de yer alan habere göre, İngiltere'de İşe Alım ve İstihdam Konfederasyonu da kampanyayı sahiplenerek sektördeki uzmanlara adayların geçmiş bordrolarını sorgulamama çağrısı yaptı.

Avrupa genelinde yürürlüğe giren yeni kurallar iş verenlerin geçmiş maaşları sormasını kesin olarak engellerken, Londra hükümetinin ajandasında benzer bir yasak yer almıyor.

İngiliz yönetimi doğrudan bir yasak getirmek yerine şirketlerin iş ilanlarında maaş aralıklarını açıkça yayımlamasını teşvik eden politikalara ağırlık veriyor.

İngiltere'de İşe Alım ve İstihdam Konfederasyonu Kampanyalar Direktörü Shazia Ejaz, adayların ücret konusunu kendilerinden emin şekilde müzakere etmesi gerektiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:

"Adaylar, işe katacakları değeri ortaya koymaya ve kendileri için en önemli yan haklara odaklanabilir.

Ayrıca görüşmeye, başvurdukları pozisyon için piyasada ne kadar maaş ödendiğini bilerek gitmeliler.

Maaşlar konusunda araştırma yapmış ve işe nasıl bir katkı sunacağını anlatabilen adaylar, kendilerine uygun maaş ve yan hakları elde etmek için en güçlü konumdadır."

Sürekli takdir edilen personele şok: Kıdeminin dolmasına 2 gün kala kovuldu

Türkiye pazarında uzun yıllardır farklı sektörlerde işe alım gerçekleştiren deneyimli insan kaynakları profesyoneli Yasemen Balaban Turul, maaş beklentisinin telefon mülakatında veya yüz yüze görüşmelerde masaya geldiğini dile getirdi.

Pandemi dönemi ve hızla tırmanan enflasyonun şirketlerin ücret politikalarıyla birlikte adayların bu soruya yaklaşımını da baştan aşağı dönüştürdüğünü aktardı.

Özellikle bankacılık, telekomünikasyon ve perakende sektörlerinde bir dönem yılda birden fazla ara zam ve ek ödeme düzenlemeleri hayata geçti.

Bu dinamik süreç şirketlerin belirlediği maaş baremlerini yukarı taşırken, 2023 sonrasında iş gücü piyasasında dikkat çeken eğilimler ortaya çıktı:

— İşsiz adaylar mülakatlarda şirketlerin sunduğu maaş aralığını doğrudan kabul etmeye hazır olduklarını sıklıkla ifade ediyor.

— Çalıştığı iş yeri ortamında huzursuzluk yaşayan profesyoneller daha düşük bir gelirle kurum değiştirmeyi göze alıyor.

— Deneyim yılı az olan çalışanlar bütçe sınırlarına çok daha sert biçimde takılıyor.

Maaş beklentisinin işe alımdaki belirleyicilik gücü başvuranın mesleki kıdemine göre farklılık gösteriyor.

Yasemen Balaban Turul, 1 ila 5 yıllık deneyime sahip adayların talep ettiği rakamların pozisyon bütçesini aşması durumunda sürecin doğrudan elemeyle sonuçlanabildiğini ifade etti.

Bütçenin aşıldığı tablolarda adaydan net bir barem ya da kabul edebileceği taban ücreti belirtmesi istenirken, sınır aşıldığında sürecin neden ilerleyemeyeceği adaya aktarılıyor.

Kıdemli çalışanlarda ise şirketlerin esneklik payı genişliyor.

Yasemen Balaban Turul, 6 veya 7 yılın üzerinde tecrübesi bulunan nitelikli adaylarda, ilgili pozisyon için ayrılan bütçe ortalamasının yüzde 10 ila yüzde 15 üzerinde bir rakamla teklif sürecini yönetebildiklerini kaydetti.

Dövmeli adaylara kötü haber: İş fırsatı ilk mülakatta elden kaçıyor

Mülakatlarda mevcut maaşı paylaşmak istemeyen adayların görüşmeyi doğrudan beklentilerine ve yan haklara yönlendirmesi en sağlıklı yöntem olarak öne çıkıyor.

Londra sokaklarında görüşü alınan bazı bireyler, bir sonraki işlerinde daha yüksek kazanmak amacıyla maaşlarını abartılı söyleyebileceklerini belirtti.

Ancak iş görüşmesinde yalan beyanda bulunmanın doğuracağı mesleki riskler, sağlayabileceği olası kazançtan çok daha ağır sonuçlar yaratıyor.

Türkiye'deki görüşmelerde adayların mevcut gelirlerini saklı tutarak, "Şu anda bir ücret alıyorum, yan haklarım da var. Sizden de beklentim şu kadar" diyebildiğini belirten Yasemen Balaban Turul, şeffaf olmak isteyenler içinse şu örneği verdi:

"Ben şu anda 100 bin TL alıyorum; 120 bin TL bekliyorum. Ama pazarlık da yapabilirim."

Bazı adayların somut bir miktar telaffuz etmek yerine ücret konusunu iş verenin takdirine bırakmayı tercih ettiği görülüyor.

Yasemen Balaban Turul, bu tarz durumlarda adayın kabul edebileceği en düşük tutarı anlamaya odaklandığını belirterek mülakat taktiğini aktardı:

"Ben de böyle durumlarda 'Sizin için minimum limit neresi? O psikolojik sınır neresi?' diye soruyorum."

İlk temas anında rakam paylaşılmaması tek başına bir elenme gerekçesi sayılmasa da adayın beklentisinin süreç tamamlanmadan önce kesinleşmesi gerekiyor.

Görüşülen rolün tüm ayrıntıları masaya yatırıldıktan sonra konuyu yeniden gündeme getirdiğini vurgulayan Yasemen Balaban Turul, sürecin kilit noktasını şu sözlerle özetledi:

"O rakamı bir şekilde duymak gerekiyor."

İşe alım danışmanları, çalışanların geçmiş bordrolar yerine kuruma katacakları somut katkılara ve piyasa araştırmalarına odaklanmalarının en güçlü pazarlık kozu olduğunu ifade ediyor.

'Seni işe alacağız' vaadiyle kandırılan işçinin intikamı