Türk mutfağının en çok tartışılan sokak lezzetlerinden biri olan kokoreç, hiçbir zaman tamamen yasaklanmamasına rağmen uzun yıllar Avrupa Birliği (AB) gıda mevzuatı, hijyen kuralları ve açıkta satış düzenlemeleri etrafında şekillenen tartışmaların odağında yer aldı.
AB Sürecindeki Yasak Tartışmalarından Cop31'e Kokorecin Serüveni

YENİÇAĞ - Detay Haber / Buluthan AKAR
BİZANS'TAN SOFRALARA UZANAN GELENEKSEL LEZZET
Balkanlar, Anadolu ve Akdeniz mutfaklarında farklı biçimlerde hazırlanan kokoreç, köklü bir sakatat yemeği geleneğinin parçası olarak günümüze kadar ulaştı. Kökeninin Bizans dönemine kadar uzandığı zannedilen, Balkanlar ve Anadolu'da Yunan kokoretsi, İspanyol zarajos ve İtalyan torcinelli gibi farklı çeşitleriyle bilinen kokoreç, Türkiye'de 1980'li yıllardan itibaren endüstriyel hazırlık süreciyle yaygınlaştı. Geleneksel yöntemle kuzu veya koyun ince bağırsaklarının mumbar ve yağlı parçalarla birlikte bol su, sirke ve tuzla iyice temizlenip şişe sarılmasıyla hazırlanan ürün, odun veya kömür közünde 1 ila 4 saat ağır ağır çevrilerek pişiriliyor. Dışı çıtır, içi sulu kalacak şekilde hazırlanan kokoreç; İstanbul usulünde domates, biber ve baharatlarla sotelenerek, İzmir usulünde ise daha iri parçalar halinde ve sade kimyon eşliğinde ekmek arası olarak tüketiliyor. Bakteri ve parazit riski nedeniyle modern üretimde soğuk zincir ve denetimli tesisler büyük önem taşırken, güncel Türk Gıda Kodeksi de sakatatın kokoreç üretiminde kullanımına izin veriyor.
DELİ DANA KRİZİ VE AB SÜRECİNDE YASAK SÖYLENTİLERİ
Kokoreç üzerindeki tartışmalar 1990'lı yıllarda Avrupa'da patlak veren deli dana (BSE) kriziyle başladı. 1990'lı yıllarda Avrupa'da yaşanan deli dana hastalığı krizi, hayvansal ürünlerin güvenliğine yönelik düzenlemeleri sıkılaştırdı. Özellikle 1996'da İngiltere kaynaklı sığır ve sığır ürünlerine getirilen ihracat kısıtlamaları, sakatat ürünleri üzerindeki denetimlerin de tartışılmasına yol açtı. Türkiye'nin iç piyasayı korumak için et ithalatını kısıtlaması, sakatat ürünlerinde hijyen standartlarını gündeme getirdi. Düzenleme doğrudan koyun bağırsaklarını kapsamasa ve Yunanistan gibi AB üyelerinde benzer yemekler tüketilmeye devam etse de asıl kırılma 1999 Helsinki Zirvesi'nde Türkiye'nin AB aday ülkesi ilan edilmesiyle yaşandı.
Medyada yayılan "AB'ye girersek kokoreç yasaklanacak" iddiaları kısa sürede kültürel bir sembole dönüştü. Gerçekte AB doğrudan bir yasak talep etmiyor; gıda güvenliği, izlenebilirlik ve belirlenmiş risk materyali (SRM) kapsamında hijyen standartları istiyordu. Dönemin Tarım Bakanı Hüsnü Yusuf Gökalp'in "Kokoreç ve işkembe yasaklanmayacak, standarda kavuşacak" açıklamasıyla ürünün Türk Gıda Kodeksi'ne giriş çalışmaları başlatıldı. Ancak 3 Temmuz 2000'de Aydın İl Hıfzıssıhha Kurulunun parazit riski ve açık satışta duman ile koku rahatsızlığı gerekçesiyle aldığı yerel satış yasağı, söylentileri yeniden körükledi.
MİRKELAM'IN ŞARKISIYLA KÜLTÜREL SEMBOL HALİNE GELDİ
Tartışmaların zirveye çıktığı 2001 yılında sanatçı Fergan Mirkelam, Unutulmaz albümünde yer alan "Kokoreç" şarkısıyla konuya mizahi bir boyut kazandırdı.
"Eller girmiş aramıza, buluşalım inat o ellere, kokoreç sensiz olmaz" sözleriyle aşk metaforu üzerinden dış müdahalelere ve AB tartışmalarına gönderme yapan şarkı, konunun hem Türkiye'de hem de Yunanistan'da gündemi meşgul ettiği o dönemde kültürel direniş ve ironinin sembolü haline geldi.
Mirkelam'ın Kokoreç şarkısını dinlemek için tıklayınız.
SEYYAR TEZGÂHLARDAN STANDART İŞLETMELERE GEÇİŞ
AB Komisyonunun 2001 yılında aldığı kararlar iki yaş altı dana sakatatını kısıtlarken genel bir kokoreç yasağı getirmedi ve AB yetkilileri 2003 yılında kokorecin yasak olmadığını açıkça ifade etti. Buna karşın Sağlık ve İçişleri Bakanlıklarının yayımladığı genelgelerle sokak ve caddelerde açıkta et ürünü satışı yasaklanarak kapalı mekân ve hijyen şartı getirildi. Seyyar kokoreççilerin büyük ölçüde azalarak dükkânlara geçtiği bu süreci, 2005 yılında yürürlüğe giren ambalaj, etiket ve soğuk zincir zorunlulukları izledi. Yasak söylentilerinin aksine artan talep ve İzmir gibi illerde yaşanan tüketim patlamalarıyla kokoreç daha da yaygınlaştı; Almanya ve Fransa gibi Avrupa ülkelerinde yerel üretimle hizmet veren Türk işletmeleri açıldı.
COP31 ANTALYA'DA YABANCILARDAN TAM NOT ALDI
2010'lu ve 2020'li yıllarda sosyal medyada zaman zaman tekrarlanan yasak iddialarına karşın üreticiler, tesislerin Avrupa standartlarına uygun olduğunu ve ürünün Avrupa'da zaten satıldığını vurguladı. Tartışmaların ulaştığı en dikkat çekici nokta ise Kasım 2026'da Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP31) oldu.
BM kontrolündeki Mavi Bölge'de Balıkesirli üretici Erdal Aslanboğa tarafından açılan stant, "AB'ye kabul edilmeyen kokoreç BM alanına girdi" sloganıyla uluslararası katılımcılara sunuldu. 10 ila 12 gün boyunca hizmet verilecek stantta kokorecin tadına bakan farklı ülkelerden yabancı ziyaretçiler ürünü çok beğendiklerini ifade ederken, birçok katılımcı ertesi gün tekrar standı ziyaret etti. Türkiye'den AB'ye ticari ihracat hijyen ve mevzuat farkları nedeniyle kısıtlı kalsa da hijyenik koşullarda sunulan kokoreç, önyargıları kırarak Türk sokak lezzetlerinin en güçlü temsilcilerinden biri olmayı sürdürüyor.


