ABD'den Diego Garcia Anlaşmasına Fren: Hint Okyanusu'nda Üs Krizi

İngiltere, ABD’nin karşı çıktığı Diego Garcia üssüne ilişkin 99 yıllık anlaşmayı yeniden düzenlemek için görüşmelere başladı. Başbakan Andy Burnham, Morityus ile yıl sonuna kadar ortak plan hazırlanacağını belirtti; ödemeler de askıda.

İngiltere, Hint Okyanusu'ndaki stratejik Diego Garcia askerî üssünün geleceğini belirleyecek anlaşmada değişikliğe gitmeye hazırlanıyor. İngiltere Başbakanı Andy Burnham, ABD Başkanı Donald Trump'ın itirazları nedeniyle yürürlüğe giremeyen Chagos Adaları anlaşmasını yeniden düzenlemek için Washington ile görüşmeler yürüttüklerini açıkladı. Mevcut anlaşma, adaların egemenliğinin Morityus'a devredilmesini, İngiltere ve ABD'nin ise askerî üssü 99 yıl boyunca kullanmaya devam etmesini öngörüyor.

Burnham, 5 Kasım'da yaptığı açıklamada, Diego Garcia üssünün güvence altına alınmasının İngiltere için stratejik öncelik olduğunu belirtti. Washington yönetiminin güvenlik konusundaki itirazlarını karşılayacak farklı düzenlemeler üzerinde çalışıldığını ifade etti.

İngiltere'nin değerlendirdiği seçenekler arasında, ABD ile Danimarka arasında Grönland'ın askerî statüsüne ilişkin yapılan düzenlemeden yararlanılması da bulunuyor. Ancak Diego Garcia için nasıl bir model uygulanacağı henüz netleşmedi.

Trump yönetimi, Chagos Adaları'nın Morityus'a devredilmesinin ABD'nin bölgedeki askerî varlığı açısından risk oluşturacağını savunuyor. Washington'un desteği sağlanamadığı için anlaşmanın yürürlüğe girmesi de mümkün olmadı.

Mayıs 2025'te imzalanan anlaşmaya göre İngiltere, Chagos Adaları üzerindeki egemenliği Morityus'a devredecek, buna karşılık Diego Garcia üssünün işletme ve kullanım yetkisini 99 yıl boyunca koruyacaktı.

Anlaşmanın mali hükümleri de önemli bir yükümlülük içeriyor. İngiltere'nin Morityus'a ilk üç yıl boyunca yıllık 165 milyon sterlin, dördüncü yıldan on üçüncü yıla kadar ise yıllık 120 milyon sterlin ödeme yapması öngörülüyordu. Sonraki dönemler için de anlaşmada belirlenen mali düzenlemeler geçerli olacaktı.

Ancak anlaşmanın yürürlüğe girememesi nedeniyle planlanan ödemeler askıya alındı. Görüşmeler sonucunda mevcut şartların değiştirilmesi durumunda mali yükümlülüklerin de yeniden ele alınması gündeme gelebilir. Bu konuda henüz açıklanmış yeni bir tutar bulunmuyor.

Görüşmelerin önündeki en önemli engellerden biri, Morityus'un Chagos Adaları üzerindeki egemenlik talebini koruması.

Morityus Başbakanı Navin Ramgoolam, ekim ayında yaptığı açıklamada Diego Garcia dahil takımadalar üzerindeki egemenlik haklarının müzakereye açık olmadığını bildirmişti. Anlaşmanın uzun süredir onaylanmamasının kabul edilemez olduğunu belirten Morityus yönetimi, diplomatik çözüm sağlanamaması halinde hukuki girişimlerde bulunabileceği uyarısını da yapmıştı.

Burnham ile Ramgoolam, İngiliz Milletler Topluluğu zirvesi kapsamında gerçekleştirdikleri son görüşmede, üç ülkenin güvenlik çıkarlarını koruyacak ortak bir çözüm üzerinde çalışılması konusunda mutabık kaldı.

İngiltere ve Morityus, ABD'nin de katılımıyla yürütülecek görüşmelerde yıl sonuna kadar ilerleme sağlanmasını hedefliyor.

İngiltere Başbakanlık Ofisi'nin 5 Kasım tarihli açıklamasına göre taraflar, Diego Garcia üssünün faaliyetlerini güvence altına alacak ortak bir plan üzerinde çalışacak. Bununla birlikte henüz yeni bir anlaşmaya varılmış değil.

Diego Garcia, ABD ve İngiltere'nin Orta Doğu, Afrika ve Hint-Pasifik bölgesindeki askerî faaliyetleri açısından kritik öneme sahip. Üs, uzun menzilli bombardıman uçaklarına, deniz kuvvetlerine ve istihbarat operasyonlarına destek sağlayabiliyor.

Dolayısıyla anlaşmazlık yalnızca adaların egemenliğiyle sınırlı kalmıyor. Görüşmelerin sonucu, ABD'nin Hint Okyanusu'ndaki askerî hareket kabiliyetini, İngiltere'nin uzun vadeli savunma yükümlülüklerini ve Morityus'a yapılacak ödemelerin geleceğini de belirleyecek.