ABD, İran’a uyguladığı deniz ablukasını açık denizdeki gemiden gemiye yük aktarmalarına genişletti. İran limanlarından yüklenen petrolü devralan tankerler, İran kıyılarına yaklaşmasalar bile durdurulabilecek. Hürmüz’de taşımacılık riski büyüdü.
ABD'den İran Petrolüne Açık Denizde Yeni Abluka: Tankerlere El Koyma Uyarısı

ABD, İran'ın petrol ve diğer yüklerini uluslararası pazarlara ulaştırmasını engellemeye yönelik deniz ablukasının kapsamını genişletti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM) 18 Kasım'da yayımladığı yeni denizcilik uyarısına göre, İran limanlarından yüklenen malları açık denizde başka gemilerden devralan ticari gemiler de ablukayı ihlal etmiş sayılabilecek. Yeni uygulama, İran kıyılarına hiç yaklaşmayan tankerleri de Amerikan donanmasının müdahale riskiyle karşı karşıya bırakıyor.
Açık denizde yük devralan gemiler de durdurulabilecek
ABD'nin yeni düzenlemesi, denizcilikte gemiden gemiye transfer olarak bilinen yük aktarma işlemlerini hedef alıyor. Buna göre İran limanlarından veya kıyılarından yük almış, abluka kapsamındaki bir gemiden açık denizde kargo devralan diğer gemiler de ablukayı aşmaya çalışmış kabul edilebilecek.
CENTCOM'un bildiriminde, bu gemilerin durdurulabileceği, denetlenebileceği, başka bir rotaya yönlendirilebileceği veya el konulabileceği belirtildi. Amerikan güçleri ayrıca yükü devralan gemilerin, kargonun ilk yüklendiği İran limanına geri dönmesini isteyebilecek.
Bu hüküm, yalnız İran bayraklı gemileri değil, farklı ülkelerin bayraklarını taşıyan ticari gemileri de kapsayabilecek.
ABD donanmasından güç kullanma uyarısı
Yeni bildirimde, abluka uygulayan askerî unsurların yasal talimatlarına derhal uymayan gemilere karşı güç kullanılabileceği de vurgulandı.
Yetkililer, gemi kaptanlarından askerî kuvvetlerin çağrılarına yanıt vermelerini ve seyir amaçlarını açık biçimde bildirmelerini istedi. Talimatlara uyulmaması durumunda gemilerin hareket kabiliyetini ortadan kaldırmaya yönelik müdahaleler dahil daha sert önlemler uygulanabileceği uyarısı yapıldı.
Bununla birlikte düzenleme, bütün ticari gemilerin otomatik olarak durdurulacağı anlamına gelmiyor. İran dışındaki limanlar arasında yapılan tarafsız ticaretin engellenmemesi öngörülürken, bu gemiler de gerektiğinde kontrol ve aramaya tabi tutulabilecek.
İran'ın petrol ihracatında kullanılan yöntem hedefte
İran, uzun yıllardır yaptırımların etkisini azaltmak ve petrolünü uluslararası pazarlara ulaştırmak amacıyla açık denizde gemiden gemiye yük transferi yönteminden yararlanıyor.
Bu işlemlerde İran petrolünü taşıyan bir tanker, yükünü limana yanaşmadan başka bir gemiye aktarabiliyor. Ardından ikinci tanker petrolü farklı bir güzergâh üzerinden alıcıya ulaştırabiliyor.
ABD'nin 14 Temmuz'da yeniden uygulamaya başladığı deniz ablukası, İran limanlarına giriş ve çıkışları sınırlıyordu. 18 Kasım tarihli düzenleme ise bu sınırlamayı İran menşeli yüklerin denizde başka gemilere aktarılması aşamasına kadar genişletiyor.
Böylece Washington, İran'ın liman bağlantısını doğrudan kullanmadan gerçekleştirdiği sevkiyatlar üzerindeki denetimini artırmayı hedefliyor.
Hürmüz'de petrol taşımacılığına yeni risk
Yeni uygulamanın en önemli etkilerinden biri, Basra Körfezi, Hürmüz Boğazı ve Umman Körfezi'ndeki enerji taşımacılığında görülebilecek.
Denizcilik güvenliği bildiriminde bölgedeki tehdit seviyesi en yüksek kategorilerden biri olan "şiddetli" düzeyinde tutuldu. Ticari gemilere askerî kontrollerin artabileceği, silahlı müdahaleler ve yanlış hedef olarak değerlendirilme riskleri nedeniyle dikkatli seyir yapılması tavsiye edildi.
Açık deniz transferlerine yönelik yeni kısıtlamalar, İran yükü taşıyan gemilerin sefer planlarını ve teslimat sürelerini zorlaştırabilir. Denetim ve müdahale riskinin artması, tanker işletmecileri açısından operasyonel maliyetlerin yükselmesine de yol açabilir.
Ancak yeni uygulamanın petrol fiyatları veya navlun ücretleri üzerindeki doğrudan etkisine ilişkin henüz kesinleşmiş bir veri bulunmuyor.
İran ekonomisinde döviz baskısı artabilir
Petrol ihracatı, İran'ın başlıca döviz kaynakları arasında bulunuyor. ABD'nin deniz ablukası nedeniyle sevkiyatların zaten sınırlanmış olması, enerji gelirleri üzerinde baskı oluşturuyor.
İran, temmuz ayında yeniden başlayan ablukaya rağmen bazı petrol ürünlerini ve sıvılaştırılmış petrol gazını farklı kanallar üzerinden ihraç etmeyi sürdürmüştü. Washington'un açık denizdeki yük aktarmalarını da hedef alması, bu ticaretin devamını daha zor hale getirebilir.
Sevkiyatların daha fazla engellenmesi durumunda İran'ın döviz girişleri üzerindeki baskının büyümesi ve ihracat bağlantılı petrol üretiminin daha fazla etkilenmesi riski bulunuyor.
Bölgedeki askerî gerilim sürüyor
Ablukanın genişletilmesi, İran ile ABD arasındaki askerî gerilimin yeniden yükseldiği bir döneme denk geldi.
İran, 18 Kasım'da Kuveyt'teki Ali Al Salem Hava Üssü'nde bulunan Amerikan askerî unsurlarını hedef aldığını açıklamıştı. Kuveyt yönetimi ise hava savunma sistemlerinin insansız hava araçlarına karşı devreye girdiğini duyurmuştu.
Bölgedeki ticari gemilere yönelik saldırılar da enerji taşımacılığı açısından risk oluşturmaya devam ediyor. Birleşik Arap Emirlikleri'nin enerji şirketi ADNOC, Hürmüz Boğazı'nda gemilerinden birine düzenlenen saldırıda 11 kişinin yaralandığını ve bir kişinin kayıp olduğunu açıklamıştı.
ABD'nin deniz ablukasını genişletmesi, İran'ın enerji ihracatını sınırlandırmaya yönelik ekonomik baskının askerî denetimle birlikte sürdürüleceğine işaret ediyor.



