ABD'den Ukrayna'ya Yeni Teklif: Donbas'tan Karşılığında NATO

Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy, ABD'nin Rusya ile yürütülen barış görüşmelerinde ilk kez NATO üyeliğini toprak taviziyle ilişkilendiren bir öneriyi gündeme getirdiğini açıkladı. Washington'ın, Ukrayna'nın Donbas'ta kontrol ettiği son bölgelerden çekilmesi karşılığında NATO'ya katılması ihtimalini sorduğunu belirten Zelenskiy, kapsamlı güvenlik garantileri verilmesi halinde konuyu referanduma götürebileceğini söyledi.

Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlerde dikkat çekici bir gelişme yaşandı. ABD Başkanı Donald Trump'ın arabuluculuğunda sürdürülen müzakerelerde, Ukrayna'nın NATO üyeliğinin toprak tavizleri karşılığında gündeme getirildiği ortaya çıktı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, dün gazetecilere yaptığı ve 14 Kasım Cumartesi günü kamuoyuyla paylaşılan açıklamasında, ABD'li müzakerecilerin Donbas bölgesine ilişkin yeni bir formül üzerinde durduğunu duyurdu.

Zelenskiy, ABD'li yetkililerin Ukrayna'nın NATO üyeliği karşılığında doğudaki Donbas bölgesinden çekilmeye hazır olup olmadığını gündeme getirdiğini belirtti. Ukrayna lideri, görüşmelerde kendilerine yöneltilen soruyu şu sözlerle aktardı:

"Amerikalılar bir soru gündeme getirdi: 'Ukrayna NATO'ya katılırsa Donbas'tan çekilir mi?' Bu konu ilk kez gündeme geldi."

Zelenskiy, söz konusu yaklaşımın NATO üyeliğinin yeniden müzakere masasına gelmesi açısından önemli olduğunu ifade etti.

Ancak Ukrayna'nın ittifaka katılmasına karşı çıkan Rusya'nın tutumuna dikkat çekerek, "Bu nedenle NATO'nun yeniden gündemde olduğunu düşünüyorum. Ancak Putin'in verdiği mesajları da duydunuz. Bu son derece zor bir görüşme" dedi.

Ukrayna'nın egemen topraklarından vazgeçmeye hazır olmadığını yineleyen Zelenskiy, kapsamlı bir barış anlaşmasının değerlendirilmesi için belirli koşulların sağlanması gerektiğini söyledi.

Zelenskiy'ye göre olası bir anlaşmada NATO ve Avrupa Birliği tarafından somut güvenlik garantileri verilmesi, Ukrayna ordusunun gücünü koruması ve savaş sonrası yeniden yapılanma için finansman sağlanması gerekiyor.

Ukrayna ordusunun personel sayısına ve savunma kapasitesine sınırlama getirilmesine karşı çıkan Zelenskiy, bu koşulları içeren bir paketin resmen sunulması halinde kararın Ukrayna halkına bırakılabileceğini belirtti.

"ABD ve diğer NATO ortakları bu güvenceleri doğrularsa Ukrayna halkına ne düşündüğünü soracağım. Bunu kabul ediyor muyuz, etmiyor muyuz? Bu kararı tek başıma vermeye hakkım yok."

Zelenskiy, olası bir uzlaşmanın işgal altındaki Ukrayna topraklarının Rusya'ya ait olduğunun hukuken tanınması anlamına gelmemesi gerektiğini de vurguladı.

Ukrayna'nın doğusunda yer alan Donbas, Donetsk ve Luhansk bölgelerinden oluşuyor. Sanayi tesisleri, madenleri ve stratejik ulaşım hatları nedeniyle bölge, savaşın en önemli cepheleri arasında bulunuyor. Rusya, 2014 yılından itibaren Donbas'ın bazı kesimlerini kontrol altına aldı. Şubat 2022'de başlattığı geniş çaplı işgalin ardından bölgedeki hâkimiyetini genişletti.

Moskova, Donetsk ve Luhansk bölgelerinin tamamı üzerinde hak iddia ederken, Ukrayna bu talepleri reddediyor. Rus ordusu Donbas'ın büyük bölümünü kontrol etmesine rağmen Donetsk bölgesinin tamamını ele geçirebilmiş değil.

ABD'nin gündeme getirdiği öneri, Ukrayna ordusunun halen elinde tuttuğu son bölgelerden de çekilmesi ihtimalini içeriyor.

Kiev yönetimi açısından böyle bir adım, yalnızca askeri değil, ülkenin egemenliği ve toprak bütünlüğü bakımından da kritik bir karar anlamına geliyor.

Barış müzakerelerinin önündeki temel anlaşmazlıklardan biri Rusya'nın NATO konusundaki tutumu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna'nın NATO üyeliğini uzun süredir Moskova'nın güvenliğine yönelik kabul edilemez bir gelişme olarak değerlendiriyor.

Kremlin, olası barış anlaşmasının Ukrayna'nın tarafsızlığını güvence altına almasını ve ordusuna sınırlamalar getirilmesini istiyor.

Moskova ayrıca NATO'nun Rusya sınırlarına yakın bölgelerde genişlemeyi durdurması ve Orta ve Doğu Avrupa'daki askeri varlığını azaltması yönündeki taleplerini yeniden gündeme taşıdı.

Kiev ise bu koşulların Ukrayna'yı gelecekteki olası saldırılara karşı savunmasız bırakacağını savunuyor.

Bu nedenle NATO üyeliğinin Donbas'tan çekilmeyle ilişkilendirilmesi, Rusya'nın da kabul etmesi gereken önemli bir anlaşmazlık başlığı oluşturuyor.

Yeni önerinin gündeme gelmesi, ABD'nin son günlerde yoğunlaştırdığı diplomatik girişimlerin ardından geldi. Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de Ukrayna ve Rusya heyetleri arasında gerçekleştirilen görüşmelere katıldı.

İki günlük müzakerelerin ardından ABD heyeti Moskova'da Vladimir Putin ile, daha sonra da İrlanda'nın başkenti Dublin'de Zelenskiy ile görüştü.

Abu Dabi görüşmelerinde savaşın sona erdirilmesine yönelik kapsamlı bir anlaşma sağlanamadı.

Bununla birlikte Zelenskiy, binden fazla kişiyi kapsayabilecek bir esir takası konusunda ilkesel uzlaşmaya varıldığını, kesin sayılar üzerindeki görüşmelerin devam ettiğini açıkladı.

Ukrayna lideri ayrıca Rusya'nın enerji altyapılarına yönelik saldırıların durdurulmasını öngören ateşkes önerisini kabul etmediğini belirtti.

Zelenskiy, Rusya'nın Donetsk bölgesindeki çatışmaların yoğunlaştığı Kostiantynivka kentinde insani ateşkes önerisini de eleştirdi. Putin'in söz konusu önerisinin Ukrayna birliklerinin bölgeden çekilmesini sağlama amacı taşıdığını savunan Zelenskiy, Rus ordusunun kenti askeri yollarla tamamen ele geçiremediğini söyledi.

Zelenskiy, "Putin yalnızca bizim Kostiantynivka'dan ayrılmamızı istiyor. Böylece kente girip tamamını işgal edebilecekler." dedi.

Ukrayna Devlet Başkanı, sivillerin tahliye edilmesi gereken başka cephe yerleşimleri bulunduğunu ve bu bölgeler için de insani düzenlemeler yapılması gerektiğini belirtti.

Son müzakerelerde Avrupa'nın barış sürecindeki rolü de ele alındı. Zelenskiy, ABD'li temsilcilerin kendisine Avrupa ülkelerinin bundan sonraki görüşmelerde masada yer alması konusunda tarafların mutabık kaldığını aktardığını söyledi.

İrlanda'da bir araya gelen Avrupalı liderler, barış görüşmelerinde İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya ve Polonya ile Avrupa Birliği temsilcilerinin yer almasını öngören bir heyet oluşturulması konusunda anlaştı.

Rusya'nın Avrupa güvenlik mimarisinin savaş sona ermeden yeniden müzakere edilmesi yönündeki yaklaşımına karşı çıkan Zelenskiy ise önceliğin çatışmaların durdurulması olması gerektiğini vurguladı. Zelenkiy, "Önce bütün dünyadaki ya da kıtadaki güvenlik düzenini değiştirmeyi konuşup sonra bu savaşın nasıl sona ereceğine geçemeyiz. Öncelikle bu savaş bitmeli" dedi.