ABD'nin Pensilvanya eyaletindeki Centralia kasabası, 1962 yılında başlayan ve aradan geçen 64 yıla rağmen devam eden yer altı kömür yangını nedeniyle büyük ölçüde boşaltıldı. Bir dönem yaklaşık 1.100 kişinin yaşadığı yerleşim yeri, yerin altında ilerleyen alevlerin oluşturduğu tehlikeler nedeniyle adeta hayalet kasabaya dönüştü.
ABD'nin Pensilvanya Eyaletindeki Centralia Kasabasındaki Yangın 64 Yıldır Söndürülemiyor

Yıllar boyunca söndürülemeyen yangın, yalnızca kömür damarlarını değil, kasabanın yollarını, evlerini ve günlük yaşamını da etkiledi. Zeminde oluşan çökmeler, zehirli gaz riski ve yer altındaki yüksek sıcaklıklar nedeniyle binlerce kişinin hayatını değiştiren süreç, Centralia'yı dünyanın en dikkat çekici terk edilmiş yerleşimlerinden biri hâline getirdi.
KASABAYI YOK EDEN YANGIN NASIL BAŞLADI?
Centralia'daki yangının başlangıcı Mayıs 1962'ye dayanıyor. Kasabanın yakınlarında bulunan eski bir açık maden ocağı, uzun süre çöplerin toplandığı bir alan olarak kullanılıyordu. Bu alandaki atıkların yakılması sırasında çıkan yangın, yüzeyde kontrol altına alınmaya çalışılsa da yer altındaki kömür damarlarına ulaştı.
Alevlerin zamanla terk edilmiş maden galerilerine yayılmasıyla olayın boyutu büyüdü. Başlangıçta sıradan bir çöp yangını olarak değerlendirilen durum, kısa sürede geniş bir alana yayılan ve müdahalesi güç bir yer altı yangınına dönüştü.
Yangının nasıl başladığına ilişkin farklı açıklamalar bulunsa da en yaygın kabul gören görüş, çöp alanında yakılan ateşin yer altındaki kömür damarlarını tutuşturması yönünde.
SÖNDÜRME ÇALIŞMALARI MİLYONLARA MAL OLDU
Yangının ilerlemesini durdurmak amacıyla yıllar içerisinde çok sayıda müdahale gerçekleştirildi. Yer altındaki maden galerilerine su verilmesi, yangının önüne bariyer oluşturmak için kazılar yapılması ve alevlerin yayılmasını engelleyecek kaplama yöntemleri denendi.
Ancak birbirine bağlı maden galerileri ve geniş kömür yatakları, çalışmaların sonuç vermesini zorlaştırdı.
Pensilvanya Çevre Koruma Dairesinin verilerine göre 1962-1978 döneminde yangına müdahale etmek için yaklaşık 3,3 milyon dolar harcandı. Buna rağmen yangın kontrol altına alınamadı.
1983 yılında yapılan maliyet değerlendirmesinde ise yer altındaki yangının tamamen söndürülmesinin yaklaşık 663 milyon dolara mal olabileceği hesaplandı. Böylece kasabayı kurtarmak için yürütülen çalışmaların ekonomik boyutu da tartışma konusu oldu.
ROUTE 61 YOLU YANGININ ETKİSİYLE KAPATILDI
Centralia'daki yangın zamanla yerleşim alanlarının yanı sıra ulaşım altyapısını da tehdit etmeye başladı. Yer altında yanan kömür damarlarının oluşturduğu ısı, zeminin yapısını bozarak yüzeyde çatlaklara ve çökmelere neden oldu.
1983 yılında kasabanın yakınından geçen Route 61 karayolunda meydana gelen hasar, tehlikenin boyutunu gözler önüne serdi. Yolun bazı bölümleri kullanılamaz hâle gelirken güzergâh daha sonra trafiğe kapatıldı.
Yer altındaki yanma sürecinin oluşturduğu gazlar da önemli bir risk oluşturdu. Özellikle karbonmonoksit gibi tehlikeli gazların açığa çıkması ve zemindeki çatlaklardan yüzeye ulaşabilmesi, bölgede yaşayanların güvenliğini tehdit etti.
YÜZLERCE EV SATIN ALINDI, SAKİNLER TAŞINDI
Yangının kontrol altına alınamaması ve yerleşim alanları için riskin büyümesi üzerine ABD yönetimi, Centralia sakinlerinin başka bölgelere yerleştirilmesi yönünde adımlar attı.
1984 yılında ABD Kongresi, yangından etkilenen mülklerin satın alınması ve bölge halkının taşınması için 42 milyon dolarlık kaynak ayırdı.
1985-1991 yılları arasında 545 konut ve iş yeri satın alınarak sakinlerin bölgeden ayrılması sağlandı. Ocak 1992'de ise geride kalan mülklerin kamulaştırılması ve tahliye sürecinin tamamlanmasına yönelik hukuki girişimler başlatıldı.
Pensilvanya Çevre Koruma Dairesinin kayıtlarında, 1983 sonrasındaki taşınma ve mülk edinme çalışmaları için yaklaşık 41,6 milyon dolar harcandığı belirtiliyor. Yangınla mücadele ve tahliye süreçlerinin toplam maliyeti ise yaklaşık 48,8 milyon dolara ulaştı.
CENTRALIA'NIN TAMAMI BOŞALTILMADI
Yıllar süren tahliye çalışmalarına rağmen Centralia'daki bütün sakinler evlerini terk etmedi. Bazı mülk sahipleri, yürütülen satın alma ve taşınma süreçlerine karşı çıkarak bölgede kalmayı tercih etti.
Bu nedenle kasabanın tamamen terk edildiğini söylemek doğru değil. Bununla birlikte nüfus büyük ölçüde azaldı, çok sayıda bina ortadan kaldırıldı ve geçmişteki canlı yerleşim hayatından geriye çok az iz kaldı.
Yer altındaki yangının devam etmesi nedeniyle bölge, Pensilvanya yönetiminin takibinde bulunuyor. Yangının etkilediği alanlarda sıcaklık ve gaz çıkışları gibi riskler izlenmeye devam ediliyor.
MERAKLILAR İÇİN BİLE TEHLİKELİ BİR BÖLGE
Centralia'nın terk edilmiş sokakları ve yangının izlerini taşıyan arazileri, yıllardır fotoğrafçıların ve meraklı ziyaretçilerin ilgisini çekiyor. Ancak bölgeye yönelik ilgi, beraberinde ciddi güvenlik risklerini de getiriyor.
Yetkililer, yer altındaki yangının etkilediği alanlarda zehirli gaz birikmesi, zeminin aniden çökmesi ve yüksek sıcaklık gibi tehlikelere karşı uyarılarda bulunuyor. Özellikle zemindeki çatlaklar ve gaz çıkışlarının görüldüğü alanlar hayati risk taşıyor.1962'de bir çöp alanında başlayan yangın, aradan geçen 64 yılda bir kasabanın kaderini değiştirdi. Bir zamanlar yüzlerce ailenin yaşadığı Centralia, bugün yer altında yanmayı sürdüren kömür damarlarının neden olduğu uzun soluklu felaketin sembollerinden biri olarak anılıyor.



