Tarihin akışının hızlandığı zamanlardan geçiyoruz. Savaşlar, çatışmalar, krizler iç içe. Kapitalist-emperyalist sistem krizde ve yeni gerilimler üretirken yeni bir jeopolitik ortaya çıkıyor. Kimilerine göre tek kutuplu düzenin sonuna gelindi. Örneğin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, çok kutuplu dünya düzeninin geri döndürülemez bir gerçeklik haline geldiğini söyleyecekti, 28 Eylül’deki Rusya-Afrika Zirvesi’nde
ABD İmparatorluğunun Temelleri Çöküyor (Mu?)

HEGEMONYASIZ İMPARATORLUK
Öncesinde ise Putin ve Çin lideri Şi Jinping 20 Mayıs’ta Pekin’de çok kutuplu dünya düzeninin inşasına ilişkin ortak bildiri imzalayacaklardı.
Bildiride, “Küresel hegemonya kabul edilemez ve yasaklanmalı. Hiçbir devlet veya devlet grubu uluslararası ilişkileri kontrol etmemeli, diğer ülkelerin kaderini belirlememeli ve kalkınma imkanlarını tekeline almamalı" denilecekti.
Şi bir yıl önce de, 8 Mayıs 2025’te, Moskova’da, “Rusya’yla çok kutuplu dünya düzenini oluşturmaya hazırız” diyecekti.
•Trump, Şi, Putin zirvesi; Yeni bir Yalta Konferansı mı?
Amerikan emperyalizminin tek başına dünyaya hükmetme girişimine yönelik itirazlar büyürken, birkaç gün içinde, 19 Kasım, ABD Başkanı Donald Trump, Çin lideri Şi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in üçlü bir buluşma gerçekleştirmesi bekleniyor.
Üç küresel güç liderinin özel zirve düzenlemesi her açıdan dikkate değer. Çin’in Shenzhen kentindeki zirveden bir sonuç çıkmayacak olsa da. Polonya Dışişleri Bakanı Radoslaw Sikorski “üçlü zirve”yi ABD Başkanı Franklin Roosevelt, İngiliz Başbakanı Winston Churchill ve SSCB lideri Joseph Stalin’in 1945 Yalta Konferansı’na benzetti, eleştirdi. ABD’li senatörlerden Avrupa’daki sağcı liderlere pek çok kesim Trump’ın Şi ve Putin’e boyun eğme sinyali verdiğini dillendirmeye başladı.
•Emperyalist hiyerarşi ve jeopolitik devinim
Emperyalist hiyerarşinin en tepesinde Amerika Birleşik Devletleri var. Ekonomik, siyasal bir takım göstergeler sarkacın aşağı doğru sallandığını gösterse de hegemonik üstünlük hala devasa bir askeri güce sahip ABD’nin elinde. Bir gerileme söz konusu olsa da çok kutuplu bir sistemin emareleri baş gösterse de bu durum verili bir gerçeklik.
Ekonomik gerileyişini askeri gücüyle ikame etmek isteyen ABD’nin son yıllardaki İran’dan Venezuela’ya uzanan savaş, çatışma ve müdahaleleri bu hegemonik çözülüşü durdurmak saikinin sonuçları.
ABD merkezli sosyalist dergi Jacobin’den aktaralım; 1945’te Amerika Birleşik Devletleri dünya imalat üretiminin yaklaşık yarısını üretiyordu, bugün ise yaklaşık altıda birini. ABD’nin üretimdeki üstünlüğü azaldı, ancak parasal hiyerarşi sürüyor. 2009 büyük mali krizinden bu yana veriler zayıflasa da dolar uluslararası ticaretteki gücünü koruyor.
Buna karşılık “yükselen güç” Çin, ABD’nin tersi bir tablo sunuyor. Ekonomik göstergeler iki güç arasındaki şiddetlenen rekabeti anlamak babında önemli doneler sunuyor.
Dünya Ticaret Örgütü’nün verileri de “yükselen güç” Çin ile “yerleşik güç” ABD arasındaki makasın daraldığını gösteriyor. DTÖ’nün 2025 Küresel Ticaret Görünümü Raporu’na göre dünya mal ticaretinde önde gelen aktör Çin. “Dünyanın fabrikası” konumundaki Çin, “küresel mal ticareti”nde lider ülke.
-Çin dünya imalat katma değerinin yaklaşık %30’unu ve dünya mal ticaretinin (ihracatının) yaklaşık %15’ini gerçekleştiriyor. ABD ise küresel mal ticaretinin yaklaşık %11’ini elinde tutuyor.
-ABD dünya genelinde toplam mal ithalatının yaklaşık %13’ünü tek başına yaparak lider konumunda. Küresel mal ihracatının yaklaşık %9’unu gerçekleştiriyor.
-Satın Alma Gücü Paritesine göre Çin dünya ekonomisinin %1920’sine sahip, ABD %14-15’ine. Nominal GSYH’ye göre ise ABD, dünya ekonomisinin yaklaşık %26-27’sine, Çin %17-18’ine sahip.
-Çin’in toplam dünya ticaretindeki (Mal + Hizmet) payı yaklaşık %11-12 seviyesinde. ABD, hizmet ihracatındaki gücü nedeniyle toplam ticarette Çin ile başa baş gidiyor.
Tabi bunlar ekonominin sadece birer parçaları. Ekonomi, pek çok değişkenden oluşuyor ve totalde ekonomik güçte ABD hala listenin birinci sırasında.
-Örneğin Küresel Hizmet Ticaretinde (finans, yazılım, teknoloji, entelektüel mülkiyet vs) ABD tartışmasız lider. ABD, tek başına küresel hizmet ihracatının yaklaşık %14’ünü gerçekleştiriyor. -Totalde de ABD ekonomisi yaklaşık 32,5 trilyon dolar büyüklüğe ulaşırken Çin 20,8 trilyon dolar seviyesinde.
•Ekonomi-politik ne anlatıyor?
Güç, paylaşım, hegemonya kavgası şiddetlenecek. Ekonomik, siyasi ve belki de askeri büyük kapışma kapıda. Siyasetin doğasıdır bu. Tarihin her döneminde “yerleşik” güç ile “yükselen” güç arasındaki rekabet büyük kriz ve gerilimlere yol açtı. Bunların bir kısmında “Tükidides Tuzağı”na düşüldü, büyük savaşlar vuku buldu, sonucunda hegemonya el değiştirdi. 1500’lü yıllardan başlayarak Portekiz, İspanya, Hollanda, Fransa, İngiltere’den ABD’ye uzanan neredeyse her yüzyılda bir küresel hegemon gücün el değiştirdiği bir siyasi tarihle karşı karşıyayız.
Bugün de yaşanan geçmişin bir tekrarı. Günümüzde küresel ekonominin üretim merkezine dönüşen Çin, artan mali-ticari gücüyle orantılı olarak pek çok noktada ABD’ye kafa tutuyor. Kuşak ve Yol Girişimi, Asya Altyapı Yatırım Bankası, Afrika’dan Güney Amerika’ya artan ekonomik etkinlik derken ABD liderliğindeki düzeni zorluyor.
Çin Dışişleri Bakanı Vang’ın "Küresel Güney"in dünya ekonomisi içindeki payının son 40 yılda yüzde 24’ten yüzde 40’a çıktığına işaret etmesi, yerleşik düzenin nasıl bir sarsıntıyla karşı karşıya olduğunu gözler önüne seriyor.
ABD ve Çin yeni hegemon güçler. Bir süredir bu iki devleti tanımlamak için “G2”den bahsediliyor. “G2” yani “İkiler Grubu” Trump tarafından benimsenirken Pekin’in mesafeli yaklaşımı söz konusu. Pekin kendisini şimdilik “Küresel Güney”in parçası olarak tanımlıyor.
Trump, Ekim 2025’te Güney Kore’de Şi ile yaptığı görüşmeyi ve 23–25 Eylül 2026’da Şi ile Washington’da bir araya gelmesini G2 zirvesi olarak nitelendirmişti.
Çin Dışişleri Bakanı Vang Yi, Trump ve bazı kesimlerin ABD-Çin ilişkileri için G2 tanımlamasına itirazı olsa da Şi, New York’ta BM Genel Kurulu sürerken Washington’a uçmuş, BM’deki buluşmayı önemsemeyerek Trump ile ayrı pozlar verdi.
•Tükidides Tuzağı’na düşülür mü?
- yüzyılın hegemonya kavgasında iki başat aktör ABD ve Çin “Tükidides Tuzağı”na düşer mi bilinmez, özellikle Pekin’in bundan ciddi şekilde –en azından şimdilik” kaçındığını söylemek mümkün. Trump’ın mayıs ayındaki Pekin ziyaretinde Çin lideri Şi, ABD Başkanı’na açıkça “Tükidides Tuzağı”dan kaçınabileceklerini söylemişti.
Trump, gelmekte olanın farkında. Çin’i ve tabi diğer olası hegemonik aktörleri kudreti yerindeyken durdurmanın peşinde. Jacobin’den Costas Lapavitsas’a göre agresif hareket etmesinin, Batılı müttefiklerini bile astları olarak görmesinin nedeni de bu gerçeklik. “ABD İmparatorluğunun Temelleri Çöküyor” diyen Lapavitsas’a göre ABD’nin askeri üstünlüğü de artık tartışmasız değil ve İran’a karşı savaş, daha zayıf rakiplerin bile kolayca boyun eğdirilemeyeceğini gösterdi. Ve durum, 1914 öncesi rekabetleri anımsatıyor. Dünya savaşı kaçınılmaz değil, ancak vekalet savaşları, rezervlerin ele geçirilmesi, ödemelerin engellenmesi ve teknoloji ambargoları dünya politikasının yerleşik bir özelliği haline geldi. •Tek bir adamın keyfi değil, sermayenin istemi
Amerikan hegemonyasının maddi temeli ve emperyal gücü ekonomisinde yatıyor. Trump da kendi sermaye kesimlerinin, çokuluslu şirketlerin ayrıcalıklarını korumak için sağa sola savaşlar açıyor, taleplerde bulunuyor, vergiler koyuyor. Bunu da “Önce Amerika” ve “Amerika’yı yeniden büyük yap-MAGA” sloganıyla pratiğe söküyor.
Emperyalist saldırganlık azıtırken İran’dan Ukrayna’ya, Gazze’den Yemen’e kadar büyük ölçekli savaşlar bu saldırganlıkların bir çıktısı. Trump’ın gümrük vergisi savaşı, Grönland’ı ilhak tehditleri, Venezuela başkanının kaçırması ve İsrail ile birlikte İran’a karşı savaşı “tek bir adamın keyfi veya siyasi tercihleri değil”, Amerikan sermaye kesimlerinin istemi.
Özetle tarihin akışının hızlandığı günümüzde, ekonomik, siyasi, politik gelişmeler yeni emperyalist “düzen” arayışlarına, ittifaklara zemin hazırlıyor. Güç merkezleri arasındaki ikili, üçlü, beşli ittifaklar kendi aralarında zımni bir uzlaşı sağlasa da halklar açısından değişen bir şey olmayacak.




