Abu Dabi Masasında Asıl Pazarlık Ukrayna Değil, Avrupa

Dr. Osman Gazi Kandemir Independent Türkçe için yazdı

Abu Dabi'de 10 ve 11 Kasım'da toplanan heyetler, şubattan bu yana ilk kez ABD arabuluculuğunda aynı masaya oturdu. İki günün somut çıktısı geniş çaplı bir esir takası mutabakatından ibaret kaldı. Ateşkes ve toprak meselesinde kıpırdama yok. Yine de bu turu sıradan bir diplomatik ara durak saymak hata olur. Masanın gündemi değişti. Ukrayna savaşını bitirmek için kurulan süreç, Avrupa'nın güvenlik düzenini yeniden pazarlığa açan bir zemine dönüştü.

Görüşmeler İran'a yönelik ABD ve İsrail saldırılarının ardından şubatta askıya alınmıştı. Dokuz aylık aradan sonra Vaşington iki başlıkla geldi. Birincisi Ukrayna için NATO'nun 4. ve 5. maddelerine benzer güvenlik garantileri. ABD, bu garantiler için Moskova'nın onayını istedi. Zelenski başlığı memnuniyetle karşıladı. Kremlin ise bedelini biliyor ve garanti karşılığında ek toprak tavizi isteyecek. Moskova, Ukrayna kuvvetlerinin Donbas'tan çekilmesini barışın ön şartı olarak sunmaya devam ediyor. İkincisi çok daha iddialı. Jared Kushner açılışta, Ukrayna, Rusya ve Avrupa arasında onlarca yıl dayanacak "yeni bir çerçeve" kurmaktan söz etti.

Moskova bu ikinci başlığın anlamını herkesten iyi biliyor. Rus heyetinde Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov vardı. Ryabkov, Aralık 2021'de NATO'ya Doğu Avrupa'dan çekilme ültimatomunu veren isim. Kremlin, ittifakın 1997 öncesi konumlarına dönmesi talebini yeniden masaya koydu. Rus heyetinden bir kaynak, Ukrayna'daki çözümün Avrupa güvenlik çerçevesine tabi olduğunu açıkça dile getirdi. Görüşmeler bittikten sonra Rus baş müzakerecinin "Yalta tipi" bir düzenleme çağrısı yaptığı da Atlantik Konseyi'nin değerlendirmesine yansıdı.

Kısa cevap: kapının önünde. Kremlin, Avrupalıların üçlü formata katılmasını baştan reddetti. AB, NATO, İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya temsilcileri Abu Dabi'ye gitti, ancak Ukrayna ve ABD heyetleriyle ayrı salonlarda buluştu. Yayımladıkları ortak bildiri, savaş sonrası "güçlü bir Avrupa güvenlik mimarisi" taahhüdünü tekrarladı. Bu metin Avrupa'nın pozisyonunu değil, pozisyonsuzluğunu belgeliyor.

Avrupa başkentlerinin kaygısı somut. Kıtanın güvenliği, Avrupalıların oturmadığı bir masada konuşuluyor. Rusya'nın "mimari" talebi, Orta Avrupa ülkelerinin NATO üyeliğini ve transatlantik bağı sorgulatmanın üstü örtülü adı. Vaşington'un bu başlığı gündeme alması, Moskova'ya 2022 öncesinde elde edemediği müzakere zeminini savaşın beşinci yılında bedelsiz sundu.

ABD elçileri Witkoff ile Kushner'in önce Moskova'ya, ardından Dublin'e gidecek olması, Avrupa'nın bir sonraki turda yer alması için Putin'in onayının arandığını gösteriyor. Bu tablonun kendisi Avrupa'nın konumunu özetliyor. Kendi kıtasının geleceğine dair masaya oturmak için Kremlin'in iznine muhtaç bir Avrupa, müzakerenin öznesi değil nesnesidir.

Moskova'nın kazancı diplomatik cephede. Son bir ayda Vaşington'dan peş peşe tavizler aldı. Trump, 9 Ekim'de Rusya'nın yıl sonuna kadar 1,8 milyon ton dizeli küresel piyasaya satmasının önünü açtı. Bu adım, kendi imzaladığı Lindsey Graham yasasının ruhuna aykırı gerçekleşti. Avrupa güvenlik düzeninin gündeme girmesi ve Avrupalıların dışarıda kalması bu kazanç hanesini tamamlıyor.

Sahada ise tablo tersine dönmüş durumda. Savaş Araştırmaları Enstitüsü (ISW) verilerine göre Rusya 2026'nın ilk on ayında yalnızca 117 kilometrekare toprak ele geçirdi. Bu rakam 2025'te 5.304 kilometrekareydi. Rus ordusu eylül ve ekim aylarında kontrol ettiği alanlardan da geri çekildi. Ukrayna bir haftada sekiz Rus rafinerisini vurdu. Dizel anlaşması da kâğıt üzerinde kaldı. Financial Times'ın haberine göre alıcılar, hukuki risk yüzünden Rus tankerlerindeki yükü teslim almadı.

Bu ikilik Kremlin'in müzakere stratejisini açıklıyor. Cephede kazanamadığını masada almaya çalışan bir Rusya var karşımızda. Ukrayna konusunda taviz vermesi gereken her anda konuyu Avrupa'nın bütününe genişletiyor. 2021 sonunda da aynı yöntemi izlemişti. Avrupa güvenliğini tartışmaya açmak, Moskova için hem zaman kazandıran hem de pazarlık gücünü şişiren bir manevra.

İstanbul bu savaşın diplomatik hafızasında özel bir yere sahip. 2022 baharındaki görüşmeler bir uzlaşmanın eşiğine kadar geldi. 2025'te üç tur doğrudan müzakere yine burada yapıldı ve en son esir takası, Ekim 2025'teki İstanbul mutabakatlarının ürünüydü. Zelenski 1 Kasım'da İstanbul'da Erdoğan'la görüştü ve Putin ile yüz yüze görüşmenin Türkiye'de yapılmasını önerdi. Kremlin'in cevabı kısaydı: Konuşmak istiyorsa Moskova'ya gelsin.

Abu Dabi tercihinin kimin işine yaradığı sorusunun cevabı bence net: Rusya'nın ve Trump ekibinin işlem odaklı diplomasisinin. Birleşik Arap Emirlikleri'nin Avrupa güvenlik düzeninde ne çıkarı ne de söz hakkı var. Kirill Dmitriev'in yürüttüğü Rus ve Amerikan ekonomik ilişkilerini canlandırma kanalı, Körfez'in finans ortamında rahat işliyor. Kushner ile Witkoff'un bölgedeki ağları da buraya dayanıyor.

Türkiye ise farklı bir denklem taşıyor. Ankara NATO üyesi, temmuzda ittifak zirvesine ev sahipliği yaptı ve Karadeniz'de doğrudan güvenlik çıkarı bulunan bir kıyı devleti. Erdoğan'ın Zelenski ile görüşmesinde savaşın Karadeniz'e taştığı uyarısını yapması bu çıkarın ifadesi. Avrupa güvenliğinin yeniden tasarlandığı bir süreçte İstanbul, tarafsız bir olamaz.

Moskova bunu biliyor ve Avrupa'yı dışarıda tutmak istediği bir masayı NATO toprağında kurmaktan kaçınıyor.

Buna karşı bir argüman var. Mekân yalnızca lojistik bir ayrıntıdır, asıl belirleyici olan tarafların iradesidir. Bu itiraz teknik müzakereler için geçerli. Ancak Abu Dabi'deki gündem cephe hattını çoktan aştı. Masada kıtanın güvenlik düzeni var. Böyle bir pazarlıkta ev sahibinin kimliği, hangi başlığın konuşulabilir sayılacağını da belirliyor.

Ukrayna bir başka karanlık kışa girerken ateşkes umudu zayıf. Abu Dabi turu bir şeyi netleştirdi: Rusya, sahada kaybettiği ivmeyi Vaşington'un aceleciliği sayesinde masada telafi ediyor. ABD, Moskova üzerindeki asimetrik baskıyı müzakere aracı olarak kullanmadıkça bu döngü kırılmaz. Türkiye açısından tablo daha da ince. İstanbul'un arabuluculuk rolü kaybolmadı, ancak Avrupa güvenliği masaya geldikçe Ankara'nın rolü ev sahipliğinden taraflığa kayacak.

Abu Dabi'de konuşulan Ukrayna'nın sınırları değil, Avrupa'nın sınırları. Türkiye bu sınırların içinde duruyor.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.