Alacaklıya Enflasyon Kalkanı

AYM’nin iptal kararının ardından 12. Yargı Paketi ile kanuni faiz sabit orandan çıkarıldı, reeskont oranına bağlandı. Peki yeni düzenleme nasıl? Reeskont faiz oranı ne demek?

DAVAYI kazandınız, alacağınızı faiziyle aldınız. Ama aradan geçen sürede paranız eridiyse gerçekten kazandınız mı?

Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) iptal kararının ardından 12. Yargı Paketi ile değişen yeni kanuni faiz sistemi ile ilgili merak edilenleri TED Üniversitesi öğretim üyesi Prof Dr. Şebnem Akipek Öcal’a sordum. Bakın nasıl anlattı...

• Kanuni faiz nasıl uygulanıyordu?

Eskiden sözleşmede faiz yazmıyorsa kanun devreye girer ve sabit bir oran uygulanırdı. Bu oran 2005’te yüzde 9’du, 1 Haziran 2024’ten itibaren yıllık yüzde 24 olmuştu.

• Eski sistemde sorun neydi?

Bu sistemde kanuni faiz sabitti. Yüksek enflasyonda sabit faiz paranın değer kaybını karşılamıyordu. Uzun süren bir davanın sonunda alacaklı hukuken parasına kavuşuyor ama ekonomik olarak zarar ediyordu.

Borçlu ise düşük kalan faiz yüzünden ödemeyi geciktirmekten avantaj sağlayabiliyordu. Bu da munzam zarar taleplerini artırdı ve mahkemelerden birbirinden çok farklı kararlar çıktı.

• Anayasa Mahkemesi neyi iptal etti?

AYM, 22 Temmuz 2025 tarihli kararıyla sabit kanuni faize ilişkin hükmü iptal etti. Yüksek Mahkeme, kanuni faiz oranının yüksek enflasyon koşullarında alacaklının mülkiyet hakkını etkin biçimde korumakta yetersiz kaldığını, paranın değerinde meydana gelen düşmeyi telafi edecek mekanizmalar içermediğini, bu nedenle mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

• Yeni düzenleme nasıl ve ne zaman yapıldı?

AYM iptal kararının Resmi Gazete’de yayımlandığı 1 Aralık 2025 tarihinden itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetti. Bu suretle yasama organı ve idareye, faiz rejiminin enflasyon karşısında alacaklıyı koruyacak şekilde yeniden düzenlenebilmesi amacıyla geçiş süresi tanınmıştı. 12. Yargı Paketi bu süreçte çıkarıldı. Paketle, icra ve iflas hukuku, yargılama usullerinin yanı sıra kanuni faiz uygulamasında da değişiklik yapıldı. Düzenleme, 17 Temmuz’da TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. 7589 sayılı bu Kanun, 31 Temmuz tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi.

• Hangi madde nasıl düzenlendi düzenlendi?12. Yargı Paketi ile Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un, kanuni faizi içeren 1. maddesi yeniden düzenlendi. Değişikliğin temel özelliği, sözleşmeyle belirlenmemiş kanuni faizin sabit bir yüzde üzerinden hesaplanması yaklaşımından uzaklaşılarak, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranına bağlı yeni bir hesaplama yönteminin benimsenmesiydi.

• Yeni kanuni faiz nasıl işliyor?

Faiz artık sabit değil. Merkez Bankası’nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde 80’i alınıyor. Bir de ek kural var. 30 Haziran günü itibarıyla önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan reeskont oranından 5 puan veya daha fazla farklılık bulunması halinde, yılın ikinci yarısında 30 Haziran günü belirlenen oranın yüzde sekseni uygulanıyor. Böylece kanuni faiz oranının ekonomik göstergelerdeki değişime belirli ölçüde uyum sağlaması amaçlandı.

• Reeskont faizi ne demek?

Vadesi üç ay sonra gelecek bir senedi olan esnaf, parayı hemen almak için bankaya gider. Banka faiz keserek parayı verir. Buna iskonto denir. Banka da paraya ihtiyaç duyarsa aynı senedi Merkez Bankası’na devredip para alır. Bu işleme reeskont, uygulanan faize reeskont faiz oranı denir. Kısacası ülkede kısa vadeli paranın güncel fiyatını gösteren resmi bir etiket gibi düşünülebilir. Kanun koyucu, kanuni faizi bu etikete bağladı.

• Kanuni faiz güncel enflasyona mı bağlandı?

Hayır, doğrudan bağlanmadı. Kanuni faiz yalnızca enflasyonu karşılayan bir araç değil. Yeni düzenlemenin dikkat çeken yönü, kanuni faizin her durumda doğrudan güncel enflasyon oranına bağlanmamış olmasıdır. Bunun yerine, TCMB tarafından belirlenen reeskont oranı esas alınmış ve bu oranın yüzde sekseninin uygulanması öngörülmüştür. Ayrıca yılın ikinci yarısında oran değişikliğine gidilmesi, belirli bir farkın ortaya çıkmasına bağlanmıştır. Alacağın niteliği, piyasa koşulları ve hukuki öngörülebilirlik de önemli. Ama reeskont, piyasadaki para maliyetini yansıttığı için sabit orandan çok daha gerçekçi.

• Bu sistem alacaklıyı yeterince korur mu?

Bu sistemin ekonomik koşullardan tamamen bağımsız sabit faiz modeline kıyasla daha esnek olduğu söylenebilir. Bununla birlikte reeskont oranı ile alacaklının gerçek ekonomik kaybı her zaman örtüşmeyebilir. Bu nedenle değişikliğin alacaklıların korunması bakımından yeterli olup olmadığı, uygulamada ortaya çıkacak sonuçlarla birlikte değerlendirilmelidir.BİR ÖRNEKLE YENİ SİSTEM

Yeni sistemi bir örnekle şöyle açıklamak mümkün:

1.000.000 TL’lik alacak, bir yıl geç tahsil ediliyor.

Eski sistem: % 24 = 240.000 TL faiz

Yeni sistem: Önceki yıl sonu reeskont oranı % 38,75 ise, yüzde 80’i % 31.

Faiz = 310.000 TL. Fark: 70.000 TL daha fazla faiz.

Fiyatlar yüzde 35 arttıysa, paranın alım gücü için 1.350.000 TL gerekir. Eski sistemde açık 110.000 TL, yeni sistemde 40.000 TL kalıyor.

Sonuç: Açık kapanmıyor ama daralıyor. Kalan fark için munzam zarar davası açma yolu da açık.