Türkiye’de kira ilişkilerinde ev sahibi ile kiracı arasında yaşanan anlaşmazlıkların başında tamirat masrafları, depozito iadesi, kira ödemeleri ve tahliye talepleri geliyor. Eşyalı evlerde bozulan eşyaların yenilenmesinden elden yapılan kira ödemelerinin doğurabileceği risklere kadar pek çok konu, taraflar arasında uyuşmazlığa dönüşebiliyor.
Ali Güvenç Kiraz: Ev Sahibi, Makbuz Alınmayan Kira Borcunu 5 Yıl Boyunca Talep Edebilir

Avukat Ali Güvenç Kiraz, kira hukukunda merak edilen başlıkları YENÇAĞ’a değerlendirdi. Kiraz, ev sahibi ile kiracının sorumluluklarının belirlenmesinde temel ölçütün kullanım kaynaklı giderler ile taşınmazın demirbaşına ilişkin masraflar arasındaki ayrım olduğunu vurguladı. Kiracıların haklarını koruyabilmesi için kira sözleşmesindeki hükümlere ve ödeme belgelerine dikkat etmesi gerektiğini belirten Kiraz, tahliye konusunda da sözleşme süresinin dolmasının tek başına yeterli olmadığını anlattı.
KİRA SÖZLEŞMESİ BİTTİĞİNDE KİRACI OTOMATİK OLARAK ÇIKARILABİLİR Mİ?
Kiracıların en çok merak ettiği konulardan biri, kira sözleşmesinde belirtilen sürenin sona ermesiyle ev sahibinin tahliye talep edip edemeyeceği. Kiraz, Türk kira hukukunda sözleşme süresinin dolmasının tek başına tahliye nedeni oluşturmadığını belirtti.
Bir yıllık, iki yıllık veya beş yıllık sözleşme yapılmasının bu açıdan belirleyici olmadığını ifade eden Kiraz, ev sahibinin kanunda yer alan tahliye gerekçelerinden birine dayanması gerektiğini söyledi. Kiraz,
"Türk Kira Hukuku'nda sözleşme sona erdiği tarihten itibaren her yıl kendiliğinden yenilenir. Tahliyeye esas haklı bir gerekçeniz yoksa”
ifadelerini kullandı.
Kiraz'a göre kira borcunun ödenmemesi, aynı kira yılı içerisinde iki haklı ihtara neden olacak şekilde geç ödeme yapılması, tahliye taahhüdü, taşınmazın yeniden inşa veya esaslı tadilat nedeniyle boşaltılmasının gerekmesi, ihtiyaç ve edinim nedeniyle tahliye talep edilmesi kanunda öngörülen gerekçeler arasında bulunuyor.
Kira borcunu ödemeyen kiracının da ev sahibi tarafından doğrudan tahliye edilemeyeceğini belirten Kiraz, bu durumda kiracıya en az 30 günlük ödeme süresi verilmesi gerektiğini anlattı. Kiraz, “Kiracı bu 30 günün sonunda ihtara rağmen, icra takibine rağmen ödemez ise tahliye edilir sadece. Yani biz buna temerrüt sebebiyle tahliye diyoruz” dedi.
“EV SAHİBİNİN İHTİYACI ZORUNLU, SAMİMİ VE NET OLMALI”
Ev sahibinin kendisinin veya yakınlarının taşınmaza ihtiyaç duyduğunu ileri sürerek tahliye istemesi de sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri. Kiraz, ihtiyaç nedeniyle tahliyede yalnızca sözlü bir beyanın yeterli olmadığını, ihtiyacın gerçek ve ispatlanabilir olması gerektiğini söyledi.
Yargıtay'ın bu konudaki yaklaşımına dikkat çeken Kiraz, ihtiyacın zorunlu, samimi ve net olması gerektiğini belirtti. Ev sahibinin yalnızca “Oğlum Almanya'dan gelecek” demesinin tahliye için yeterli olmayacağını ifade eden Kiraz, bu ihtiyacın belgelerle ortaya konulması gerektiğini vurguladı.
Kiraz, taşınmazın yeni bir malik tarafından satın alınması durumunda da belirli şartlarla tahliye talep edilebileceğini belirtti. Yeni malikin, taşınmazı edinmesinden itibaren bir ay içinde kiracıya ihtar göndermesi ve kanunda öngörülen süreleri gözetmesi gerektiğini aktardı. Bu durumda da tahliye talebinin kendisinin, eşinin, çocuklarının, anne ve babasının veya bakmakla yükümlü olduğu kişilerin konut ihtiyacına dayanması gerektiğini kaydetti.
10 YILLIK UZAMA SÜRESİNE DİKKAT
Kiraz, ev sahibinin herhangi bir gerekçe göstermeden tahliye talep edebileceği durumun da belirli bir süre şartına bağlı olduğunu anlattı. Kira sözleşmesinin uzama dönemlerinin 10 yılı doldurmasının ardından, kanundaki bildirim koşullarına uyularak tahliye talep edilebileceğini belirten Kiraz, bu sürecin sözleşmenin ilk süresine göre hesaplandığını söyledi.
Kiraz, konuyu “Biz ona hukukta X + 10 + 1 diyoruz” sözleriyle açıkladı. Türkiye'de kira sözleşmelerinin genellikle bir yıllık yapıldığını hatırlatan Kiraz, bu örnekte ilk bir yıllık sürenin ardından 10 yıllık uzama döneminin ve bildirim süresinin dikkate alınması gerektiğini ifade etti.
KOMBİ BOZULURSA TAMİRAT MASRAFINI KİM ÖDER?
Evde kombinin bozulması, çatının akması, asansörün yenilenmesi veya binanın güçlendirilmesi gibi masrafların kimin tarafından karşılanacağı da ev sahibi ve kiracılar arasında sık sık tartışma konusu oluyor.
Kiraz, bu tür giderlerde temel ayrımın masrafın kullanım kaynaklı olup olmadığına ve taşınmazın demirbaş niteliği taşıyıp taşımadığına göre yapılması gerektiğini söyledi.
“Kiracı ile mal sahibi arasındaki ödeme yükümlülükleri konusunda esas olan, taşınmazın demirbaşı ile ilgili olan konuların mal sahibi tarafından, bunu ilgilendirmeyen kullanım kaynaklı giderlerin ise kiracı tarafından ödenmesi gerekliliğidir”
diyen Kiraz, kullanım ömrünü tamamlayan kombinin değiştirilmesinin ev sahibinin sorumluluğunda olduğunu belirtti.
Kiracının kusurundan kaynaklanmayan ve kullanım ömrünü tamamladığı için çalışamaz hale gelen kombinin yenilenmesi gerektiğini anlatan Kiraz, asansörün esaslı tadilat veya değişim masraflarının da ev sahibine ait olduğunu kaydetti. Buna karşılık asansörün aylık bakımı, kombi ve klimanın olağan yıllık bakımları ile apartman görevlisinin maaş ve sigorta giderlerinin kiracı tarafından karşılanması gerektiğini ifade etti.
Apartman görevlisinin işten ayrılması veya emekli olması halinde doğacak kıdem ve ihbar tazminatının ise ev sahibinin sorumluluğunda olduğunu belirten Kiraz, emlak vergisini mal sahibinin, çevre temizlik vergisini ise kiracının ödemesi gerektiğini söyledi.
EŞYALI EVDE BOZULAN EŞYAYI KİM YENİLER?
Eşyalı kiralanan evlerde buzdolabı, çamaşır makinesi veya televizyon gibi eşyaların kullanım süresi dolduğunda kimin yenileme yapacağı da merak edilen konular arasında yer alıyor.
Kiraz, kiracının kendi kullanımından kaynaklanan zararları karşılamakla yükümlü olduğunu, olağan kullanım sonucu ortaya çıkan yıpranma ve eskimelerin ise kiracıya yüklenemeyeceğini belirtti.
Bu durumu boya-badana örneğiyle açıklayan Kiraz, Yargıtay'ın olağan yıpranmayı kiracının karşılamak zorunda olmadığı yönündeki yaklaşımına dikkat çekti. Kira sözleşmesinde evin boyalı ve badanalı teslim edilmesine ilişkin özel bir hüküm bulunmadığı sürece kiracının bu şekilde teslim yükümlülüğü olmadığını ifade etti.
Aynı yaklaşımın eşyalı evlerdeki demirbaşlar için de geçerli olduğunu belirten Kiraz, “Tabii ki yıpranacak. Tabii ki kullanımdan kaynaklı eskimesi olacak” dedi. Kiracının kusuru olmaksızın, eşyanın kullanım ömrünü tamamlaması nedeniyle kullanılamaz hale gelmesi durumunda yenileme sorumluluğunun ev sahibine ait olduğunu söyledi.
EV SAHİBİ DEPOZİTOYU GERİ VERMEZSE KİRACI NE YAPABİLİR?
Kiracının evden ayrılırken taşınmaza zarar vermemiş olması ve borçlarını ödemiş bulunmasına rağmen depozitosunu alamaması da sık karşılaşılan sorunlardan biri. Kiraz, depozitonun bir güvence bedeli olduğunu ve yalnızca belirli borçların veya zararların karşılanması amacıyla kullanılabileceğini belirtti.
Ödenmemiş aidatların ve taşınmazda meydana gelen ciddi hasarların depozitodan karşılanabileceğini ifade eden Kiraz, herhangi bir zarar bulunmadığı ve evin düzgün biçimde teslim edildiği durumda ev sahibinin depozitoyu iade etmek zorunda olduğunu söyledi.
Depozitonun kira borcuna mahsup edilemeyeceğini de vurgulayan Kiraz, “Depozito kiraya mahsup edilemez” ifadesinin Yargıtay'ın temel görüşü olduğunu aktardı.
Depozitonun hangi tutar üzerinden iade edileceği konusunda ise sözleşme hükümlerinin önem taşıdığını belirten Kiraz, 2012 öncesinde Yargıtay'ın depozitonun son kira bedeli üzerinden güncellenerek iade edilmesi yönünde kararlar verdiğini hatırlattı. Ancak yeni Borçlar Kanunu döneminde bu konuda Yargıtay'ın kesin ve yerleşik bir yaklaşımının bulunmadığını söyledi.
Kiraz, olası anlaşmazlıkların önüne geçmek için depozitonun iade koşullarının sözleşmede açıkça düzenlenmesini önerdi. Sözleşmeye “depozito verildiği şekilde alınır” hükmü konulması halinde başlangıçta ödenen tutarın; son kira bedeli üzerinden iade edileceğine ilişkin hüküm bulunması halinde ise ödenen depozito ay sayısının son kira bedeliyle çarpılmasıyla hesaplanan tutarın esas alınacağını anlattı. Kiraz, depozito miktarının en fazla üç aylık kira bedeli olabileceğini de hatırlattı.
KİRAYI ELDEN ÖDEMEK KİRACIYI RİSKE SOKABİLİR
Kira bedelinin bir bölümünün banka üzerinden, kalanının ise elden ödenmesi kiracılar açısından ciddi sorunlara yol açabiliyor. Kiraz, elden yapılan ödemelerin mutlaka makbuz karşılığında gerçekleştirilmesi gerektiğini söyledi.
Kira sözleşmesinde aylık bedelin 500 lira olarak belirlendiği, bunun 300 lirasının bankadan, 200 lirasının ise elden ödendiği bir örnek üzerinden konuşan Kiraz, elden verilen tutar için makbuz alınmaması halinde kiracının ödeme yaptığını kanıtlamakta zorlanabileceğini belirtti.
Kiraz,
“Bir makbuz almıyorsanız, size bir makbuz vermiyorsa mal sahibi, bu borç kira borcu olarak her zaman hanenize yazar ve 5 yıl boyunca da sizden talep edilebilir”
dedi.
Bu nedenle elden ödeme yapılması halinde mutlaka makbuz alınması gerektiğini vurgulayan Kiraz, belgelendirilmeyen bir ödemenin kiracı açısından ileride hukuki uyuşmazlığa dönüşebileceği uyarısında bulundu.
ALİ GÜVENÇ KİRAZ KİMDİR?
1976 yılında İstanbul’un Kadıköy ilçesinde doğan ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olan Avukat Ali Güvenç Kiraz, gayrimenkul hukuku ve kentsel dönüşüm alanlarındaki çalışmalarıyla tanınmaktadır. 2003 yılında AGK Hukuk Bürosu’nu kuran Kiraz, 2011 yılından bu yana kurucu başkanı olduğu Gayrimenkul Hukuku Derneği'nin (GHD) başkanlığını yürütmektedir. Alanıyla ilgili kaleme aldığı üç kitabı bulunan Kiraz, yazılı ve görsel medyada kira ve gayrimenkul hukuku üzerine değerlendirmelerde bulunmaya devam etmektedir.


