Anadolu Arkeolojisinde Tarihi İş Birliği

Kayseri’deki Kültepe-Kaniş Örenyeri’nde 1948’den bu yana sürdürülen kazı çalışmalarında tarihi bir ilke imza atıldı ve Helenistik Dönem’e ait mozaik tabanlı bir yapı gün ışığına çıkarıldı. Türkiye ile Güney Kore’nin ortaklaşa yürüttüğü bilimsel ve kültürel iş birliğinin önemli bir meyvesi olan bu keşif dolayısıyla Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, kazı ekibini kutladı. Bölgede ilk kez saptanan dört farklı Helenistik kültür katmanı, Kültepe’nin tarih öncesinden süzülen ancak gölgede kalmış dönemlerine yeni bir ışık tutmayı vaat ediyor.

Kültepe-Kaniş’teki kazı çalışmalarında, antik kentin Helenistik Dönem’ine dair dikkat çekici verilere ulaşıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü ortaklığıyla sürdürülen araştırmalar, yerleşimin tarihine yeni bir boyut kazandırıyor.

Prof. Dr. Fikri Kulakoğlu liderliğindeki ekip tarafından gün ışığına çıkarılan mozaik tabanlı yapı, bölgede 78 yıldır devam eden kazılar boyunca rastlanan ilk örnek olma özelliğini taşıyor. Bu mimari yapıyla beraber gün yüzüne çıkarılan dört farklı Helenistik katman, Kültepe’nin çağlar boyunca geçirdiği dönüşümü ve dönemin sosyal-kültürel yapısını anlamada kritik bir rol üstleniyor.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfi sosyal medya hesabından "Kültepe’de 78 yıllık kazı tarihinde bir ilk!" sözleriyle duyurdu.

Kayseri Kültepe-Kaniş’te ilk kez Helenistik Döneme ait mozaik döşemeli bir yapının gün yüzüne çıkarıldığını ifade eden Ersoy, aynı alanda belirlenen dört ayrı kültür tabakasının da Anadolu’nun bu köklü merkezinin daha az bilinen dönemlerine ışık tuttuğunu söyledi

Ersoy, açıklamasında şunları dile getirdi:

"Bakanlığımız, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü iş birliğiyle gerçekleştirdiğimiz bu keşif, Türkiye ile dost ve kardeş ülke Güney Kore arasındaki bilimsel ve kültürel iş birliğinin kıymetli bir sonucu.

Kazı Başkanımız Prof. Dr. Fikri Kulakoğlu’nu ve Türk-Güney Kore ortak araştırma ekibini tebrik ediyor, Güney Koreli paydaşlarımıza katkıları için teşekkür ediyorum.

Anadolu’nun zengin mirasını bilimsel çalışmalarla gün yüzüne çıkarmaya devam ediyoruz."

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ve Ankara Üniversitesi ile Güney Kore Kültür Mirası İdaresine bağlı Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü arasında imzalanan mutabakat zaptı kapsamında, 2025 yılında Warşama Sarayı’nın doğusunda ortak kazı çalışmalarına başlandı.

Bu yıl ikinci sezonu yürütülen çalışmalarda, üst üste yer alan dört Helenistik kültür tabakası ile mozaik döşemeli yapı kalıntıları tespit edildi. MÖ 323–30 yıllarını kapsayan Helenistik Döneme tarihlenen yapının günümüze ulaşan mozaik döşemesi, doğu-batı yönünde 163, kuzey-güney yönünde ise 165 santimetre olarak ölçüldü.

Yapı kalıntılarının çevresinde döşemeye ait başka parçaların da bulunması, mozaiğin özgün hâliyle daha geniş bir alana yayıldığına işaret etti.

Kazılarda, mozaik döşemenin hazırlanışına ilişkin ayrıntılar da ortaya çıkarıldı. Zeminin tesviye edilmesinin ardından kırma taş ve ince topraktan oluşan bir temel hazırlandığı, bunun üzerine küçük dere çakıllarından oluşan bir tabaka serildiği belirlendi.

Döşemenin yapımında seramik parçaları, kireç ve diğer malzemelerin de kullanıldığı tespit edildi. Bulgular, Kültepe’de Helenistik Dönemin yapı ve döşeme tekniklerinin daha ayrıntılı incelenmesine imkân sağlayacak.

Kültepe’de ilk kez belirlenen, birbirini izleyen dört Helenistik kültür tabakası, yerleşimin bu dönemdeki oluşum ve dönüşüm sürecinin katmanlar üzerinden takip edilmesine olanak tanıyor.

Her tabakadan ele geçirilen buluntuların mimari kalıntılardaki değişimlerle birlikte incelenmesiyle, Kültepe’nin Helenistik Dönem kronolojisinin daha ayrıntılı biçimde ortaya konulması hedefleniyor.

Bugüne kadar büyük ölçüde Tunç Çağı’na yoğunlaşan kazı ve araştırmalar nedeniyle daha sınırlı bilgiye sahip olunan Helenistik Döneme ilişkin yeni bulgular, yerleşimdeki mekânsal kullanım biçimlerinin anlaşılmasına da katkı sağlayacak.

MÖ 3. binyıldan Roma Dönemine kadar varlığını sürdüren Kültepe-Kaniş, Anadolu’nun önemli siyasi, ekonomik ve kültürel merkezleri arasında yer alıyor. Hitit İmparatorluğu’nun yükselişinden önce Kaniş (Neşa) Krallığı’na başkentlik yapan yerleşim, Hitit kültürünün doğduğu başlıca merkezlerden biri olarak kabul ediliyor.

Yerleşimin Yukarı Şehir bölümünde kraliyet sarayları ve tapınaklar, Aşağı Şehir’de ise ticaret merkezi ve yerleşim alanı niteliğindeki karum bulunuyor. Özellikle Eski Asurlu ve Anadolulu tüccarlara ilişkin buluntularıyla tanınan Kültepe’de ele geçirilen yaklaşık 23 bin 500 çivi yazılı kil tablet, UNESCO Dünya Belleği Kütüğü’nde yer alıyor.

2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınan Kültepe’nin toplam alanının bugüne kadar yaklaşık yüzde 5’i kazıldı.

Ortak proje kapsamında, Helenistik kültür tabakalarına yönelik çalışmaların ardından Kaniş Krallığı’ndan Hitit Dönemine uzanan arkeolojik kalıntıların bulunduğu daha alt tabakalarda sistematik araştırmalar yürütülmesi planlanıyor.

Ortak kazılar ve çok disiplinli araştırmalarla, Kültepe’nin farklı dönemlerine ilişkin bilimsel verilerin artırılması ve Türkiye ile Güney Kore arasındaki kültürel miras alanındaki akademik iş birliğinin geliştirilmesi hedefleniyor.