Atatürk'ü Napolyon'a Benzetti, Fransız Başbakan Neden Şaşkına Döndü?

GÖRDÜKLERİ KARŞISINDA ŞAŞIRDI!Cumhuriyet henüz 10 yaşındaydı. Türkiye, savaşların ardından yeni bir devlet kurmuş, eğitimden hukuka, toplumsal yaşamdan devlet yönetimine uzanan köklü bir değişime girişmişti. 1933 yılında Türkiye'ye gelen Fransa'nın eski başbakanı Édouard Herriot ise bu dönüşüme yakından tanıklık etti. Ankara ve İstanbul'daki temaslarının ardından Atatürk'le de görüşen Fransız siyasetçi, gördüklerini yalnızca ülkesinde anlatmakla kalmadı, kaleme aldığı kitabıyla da tarihe not düştü.16 Ağustos 1933'te İstanbul'a gelen Édouard Herriot, trenle Ankara'ya geçti. Başbakan İsmet İnönü ve Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras ile görüştü. Türkiye'yi daha önce Osmanlı döneminde de ziyaret eden Fransız siyasetçi, iki dönem arasındaki farkı, "1909 yılındaki Türkiye ile bugünkü Türkiye'nin farkı gece ile gündüzün farkı gibidir" sözleriyle anlatıyordu. En çok etkilendiği gelişme ise eğitim seferberliğiydi. Gezdiği şehirlerde gördüğü yeni okullar nedeniyle Türkçe "mektep" kelimesini bile öğrenmişti. Herriot, Türkiye'deki değişimden öylesine etkilenmişti ki, "Şayet genç olsaydım, gelir memleketinizde çalışırdım" diyecekti.

ÜÇ SAATLİK TARİHİ GÖRÜŞME!21 Ağustos 1933'te Dolmabahçe Sarayı'nda gerçekleşen buluşma, Herriot'nun Türkiye ziyaretinin en önemli anı oldu. Atatürk, Fransız devlet adamını yaklaşık üç saat kabul etti. Görüşmede Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras da hazır bulundu. Atatürk, konuğuna imzalı bir Nutuk armağan etti. Herriot ise görüşmenin ardından gazetecilere yaptığı açıklamada, "Gazi Hazretleri ile üç saat görüştük, doğru ve uzak gören gözler gördüm" diyordu. Atatürk'ün zekâsından ve devlet adamlığından derinden etkilenen Herriot, onu yalnızca büyük bir asker olarak değil, bir ülkenin kaderini değiştiren lider olarak değerlendiriyordu.

"İFTİRALAR BAŞARIYI ÖRTEMEZ!"Fransız siyasetçinin ziyaret sonrasında yaptığı açıklamalar arasında en dikkat çekici olanı, Atatürk'e yönelik eleştirilere verdiği yanıttı. Herriot, Cumhuriyet'in ilk 10 yılında gerçekleştirilen dönüşümün bütünlüğüne dikkat çekerek, "Gazi'nin eseri, çeşitleri içindeki yekpareliği ile şayanı hayrettir. O, Türkiye'ye gerçek bir Cumhuriyet verdi. Sathi görüşler ve iftiralar onun eserinin başarısını örtemez" ifadelerini kullanıyordu. Türkiye'de Cumhuriyet'in kendine özgü bir yol izlediğini savunan Herriot, yapılan reformların toplumun ihtiyaçlarına uygun biçimde gerçekleştirildiğini belirtiyor, Atatürk'ün ortaya koyduğu eseri tarihi bir başarı olarak nitelendiriyordu.

CUMHURİYET'İ AVRUPA'YA ANLATTI!Herriot'nun Türkiye'ye duyduğu hayranlık ziyaretin ardından da sürdü. 29 Kasım ve 6 Aralık 1933 tarihlerinde Paris'te düzenlediği konferanslarda eski ve yeni Türkiye'yi karşılaştırdı. Genç Cumhuriyet'in geçirdiği dönüşümü anlatırken Atatürk'e yönelik diktatörlük suçlamalarına da karşı çıktı. Bu değerlendirmelerinden birinde, "Bir diktatörlükten söz etmek tam anlamıyla gülünçtür" diyordu. Herriot, 1934 yılında yayımlanan Orient adlı eserinde de Türkiye'ye geniş yer ayırdı. Fransız devlet adamına göre Atatürk'ün başarısının ardında yalnızca askeri zaferler değil, yeni bir devlet ve toplum düzeni kurabilme iradesi bulunuyordu.

"BÜYÜK DEVLET ADAMI"Herriot'nun Atatürk hakkındaki değerlendirmeleri bununla da sınırlı değildi. Fransız siyasetçi, Mustafa Kemal'i İngiliz devlet adamı Oliver Cromwell ile karşılaştırırken bazı yönleriyle Napolyon Bonapart'ı hatırlattığını söylüyordu. Atatürk'ün iki olağanüstü özelliğine hayranlık duyduğunu belirten Herriot, bunları güçlü vatanseverliği ve gerçekleştirdiği reformlara bütünlük kazandıran özdenetimi olarak sıralıyordu. "Bir insan hepsini tasarladı ve hepsini gerçekleştirdi" sözleriyle Atatürk'ün liderliğine dikkat çeken Fransız siyasetçi, onu tanıyan hiç kimsenin büyük devlet adamı niteliğini inkâr edemeyeceğini savunuyordu. Tarihçi Prof. Dr. Hakkı Uyar'ın araştırmalarında da yer verilen bu tanıklıklar, Cumhuriyet'in henüz 10. yılında Atatürk'ün uluslararası alanda nasıl bir etki yarattığını gözler önüne seriyor.