Avrupa'da Yeni Strateji, Güvenlik İçin Putin'le Doğrudan Görüşme

Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşme, kasım başında Abu Dabi'de yapılması planlanan ABD-Rusya-Ukrayna müzakereleri öncesinde gerçekleşti. İki lider, Avrupa'nın güvenliğini doğrudan etkileyen savaşın sona erdirilmesi için Moskova ile temasın gerekli olduğunu vurguladı. 20 Ekim'de Oslo'da Ukrayna ve ABD temsilcileriyle yapılan görüşmelerin devamı niteliğindeki temas, Kiev'e danışılarak yürütüldü. Stubb ve Støre, bütün Avrupa adına konuşmadıklarını ve Ukrayna'ya desteklerini sürdüreceklerini açıkladı. Avrupalı liderler ABD'den ve AB'den daha bağımsız olarak güvenlik konularını Putin ile doğrudan konuşmaya giderek daha çok eğilim gösteriyorlar. Bu diplomasi Almanya ve Fransa'da da gündemde. Ancak 2022'den bu yana gerçekleştirilen liderler düzeyindeki görüşmeler savaşı durdurmaya yetmiyor.

Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'ya geniş çaplı saldırısının ardından Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve dönemin Almanya Başbakanı Olaf Scholz, Putin'le doğrudan telefon diplomasisini sürdüren başlıca Avrupalı liderler oldu. Macron savaşın ilk aylarında defalarca görüşürken Scholz, Kasım 2024'te yaklaşık iki yıllık aranın ardından Putin'i aradı. Macron da Temmuz 2025'te yeniden telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Eski Macaristan Başbakanı Viktor Orban, Temmuz 2024'te Moskova'da Putin'le yüz yüze görüştü; Slovakya Başbakanı Robert Fico ise Aralık 2024'te Kremlin'i ziyaret etti. Bu temaslar AB içinde büyük tepki de yarattı. Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, daha önce Putin'le diyaloğun yeniden açılmasına karşı çıkmıştı. Fransa ve İtalya'nın görüşme çağrıları da Avrupa'nın Moskova'da varlık gösterecek ortak bir diplomatik temsilci belirlemesi tartışmasını başlattı.

Doğrudan liderler diplomasisi, AB veya NATO toplantılarından farklı olarak Moskova'ya aracı olmadan mesaj iletilmesini, Rusya'nın taleplerinin birinci elden öğrenilmesini ve olası uzlaşma koşullarının sınanmasını sağlıyor. Ancak bu görüşmeler, taraflar arasında resmi anlaşma yapıldığı anlamına gelmiyor. POLITICO'nun aktardığı diplomatik değerlendirmelerde, Avrupa'nın ABD ile Rusya arasında yürütülen pazarlıkların dışında kalma endişesi öne çıkıyor. Çekya Cumhurbaşkanı Petr Pavel, Avrupa adına konuşabilecek bir kişi veya heyet belirlenmesini önerirken İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, yalnızca Ukrayna'yla görüşmenin Avrupa'nın barış sürecindeki etkisini sınırladığını savundu. Buna karşılık AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Moskova'nın azami taleplerini sürdürdüğünü belirterek görüşmelerin hangi somut sonuçları hedefleyeceğinin önceden belirlenmesi gerektiğini dile getirdi. Rusya ise Avrupa'nın Ukrayna'ya silah, finansal ve istihbari desteğini eleştirirken doğrudan temasları kendi güvenlik taleplerini iletmek için kullanıyor.

Vladimir Putin'le yapılan görüşmeler bugüne kadar genel bir ateşkes, Rus birliklerinin çekilmesi veya kalıcı barış anlaşması sağlayamadı. Moskova, Ukrayna'nın NATO üyeliğine karşı çıkmayı, işgal ettiği bölgeler üzerindeki taleplerini ve Batı yaptırımlarının kaldırılması isteğini müzakerenin ana gündeminde tutuyor. Kiev ise toprak bütünlüğü, güvenlik garantileri ve Ukrayna'nın katılmadığı pazarlıklarda ülkenin geleceğinin belirlenmemesi üzerinde duruyor. Zelenski, Avrupa liderlerinin Putin'le görüşmelerini tümüyle reddetmek yerine temasların Ukrayna'yla eşgüdüm içinde yürütülmesini istiyor. Nitekim Stubb ve Støre, Putin'le görüştükten sonra Zelenski'yi telefonla bilgilendirdi. Yeni diplomatik hareketlilik Avrupa'nın barış masasında söz sahibi olma çabasını artırırken Rusya'nın askeri operasyonları da sürüyor. Doğrudan temaslar çoğalmasına karşın savaşın sona ermesine yönelik somut bir ilerleme sağlanabilmiş değil.