Aym İfade Özgürlüğünü Yanlış Yerde Arıyor

Türkiye’nin en ünlü şüphesiz ki Canan Karatay. Birçok kişi Nobel ödüllü doktorumuz Aziz Sancar’ın adını bile bilmez ya da hasbelkader duymuştur ama Canan Karatay’ı duymayan, bilmeyen, gazetelerde okumayan, televizyonlarda dinlemeyen yoktur.

Aslında eskiden de Mazhar Osman, Siyami Ersek, Tarık Minkari, Türkan Saylan gibi tanınmış doktorlar vardı. Ortak özellikleri mesleki bilgi ve becerileriyle öne çıkmış olmalarıydı.

Günümüzde meşhur doktor olmanın şartı ise medyatik olmak. Bunun da öncelikle üç kriteri var. Birincisi, akademik bir ünvanınız olacak, tercihen profesör olacaksınız. İkincisi, halkın anlayabileceği dille konuşacaksınız. Üçüncüsü de size uzatılan mikrofona sansayonel şeyler söyleyeceksiniz, yani manşet vereceksiniz.

İlk ikisinde sorun yok. Üçüncüsüne gelince durup düşünmek gerek.

∗∗∗

Canan Karatay’ın mesleki bilgi ve becerisini sorgulayacak değilim. Ancak Türkiye’nin en tanınmış doktoru olmasını mesleki başarısıına değil, medyadaki görünürlüğüne borçlu olduğu açık.

Onun bu kadar meşhur olmasını sağlayan “Hamilelikte yapılan şeker yükleme testi anne karnındaki bebeği zehirliyor.”, “Damarları tıkayan kolesterol değil.”, “Meme kanserinin sebebi mamografidir.”, “Kaya tuzu ömrü uzatıyor.”, “Kanser değil kanser ilaçları öldürüyor.”, “Aşıların içi zehir dolu. Kısırlık yapıyor!” türünden açıklamaları oldu.

Bu sözler medyada “Prof. Canan Karatay’dan şok açıklama!”, “Canan Karatay tabuları yıkıyor!”, “Canan Hoca yine ezber bozdu!” başlıklarıyla yer aldıkça reytingi arttı, reytingi arttıkça kendisine daha çok mikrofon uzatıldı, daha çok mikrofon uzatıldıkça daha çok konuştu.

O böyle bilim dışı açıklamalar yaptıkça İstanbul Tabip Odası, İTO Onur Kurulu da meslekten men cezaları vermeye başladı. Bunun üzerine davalar açtı, İdare Mahkemeleri ve Danıştayda kaybedince de davaları Anayasa Mahkemesi, AYM’ye taşıdı. AYM de bir süredir bu kararları iptal ediyor.

Son olarak aşılarla ilgili açıklamaları nedeniyle aldığı bir ay meslekten men cezasını iptal etti. Karar geçen hafta Resmi Gazete’de yayınlandı ve basında geniş olarak yer buldu.

AYM’nin bu cezaları iptal etmesinin bir gerekçesini mevzuattaki bir boşluk oluşturuyor.

Nasıl mı?

Şimdi bir hekim mesleki bir etik ihlali yaparsa tabip odaları soruşturma açıp ceza verebiliyor. Verilecek cezalar 6023 sayılı TTB Kanununda yazılı ihtar, para cezası ve on beş günden altı aya kadar meslekten men olarak tanımlanmış.

Yalnız Kanunda hangi eyleme hangi cezanın verileceği belirtilmemiş, onur kurullarına ceza verirken sıra gözetmeksizin geniş takdir hakkı tanınmış. Böyle olunca onur kurulları keyfi olarak istediği cezayı verebilirmiş gibi görünüyor.

Aslında öyle bir durum yok. Çünkü 28 Nisan 2004 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan TTB Disiplin Yönetmeliğinde hangi eylemde verileceği hangi cezanın ayrıntılı olarak, tek tek tanımlanmış.

Ancak AYM Disiplin Yönetmeliğini yeterli görmedi ve hangi eyleme hangi cezanın verileceği TTB Kanununda yazılı olmadığı için 2025 yılı Nisan ayında ilgili maddeyi iptal etti. Yeni düzenleme yapılması için de dokuz ay süre tanıdı.

Ne var ki aradan dokuz değil, on dokuz ay geçmesine AKP düzenlemeyi yapmaya yanaşmadı. Bu nedenle tabip odalarının onur kurulları felç oldu. Önlerine gelen binlerce dosyayla ilgili herhangi bir işlem yapamıyorlar.

Bu durumda mağduriyete uğradığını düşünen binlerce hasta, hasta yakını ve suçsuz olduklarını düşünüp aklanmak isteyen binlerce doktor bekleyip duruyorlar. Daha ne kadar bekleyecekleri de belli değil.

AYM bu dosyalarda asıl olarak ise Canan Karatay’ın “İfade özgürlüğünün ihlal edildiği” gerekçesiyle iptal kararı veriyor.

Peki bilim dışı açıklamaları nedeniyle meslekten men cezası vermekle gerçekten Canan Karatay’ın ifade özgürlüğünü ihlal mi ediliyor?

Şimdi eğer Canan Karatay görüşlerini hekimlerin bulunduğu bir ortamda, diyelim ki bir kardiyoloji kongresinde paylaşsa, paylaştığı görüşler ne kadar yanlış da olsa ceza alması gerekmezdi. Çünkü o ortamda bulunan doktorların bu görüşlerin yanlış olduğunu anlamaları ve bu görüşlerden etkilenmemeleri beklenir.

Ya da Canan Karatay’ın kullandığı bu ifadeleri Rasim Ozan Kütahyalı, ROK kullansa, bu durum TTB’yi zaten ilgilendirmez de, üzerinde durmaya gerek bile olmazdı. Çünkü herkes ROK’un doktor olmadığını bilir. Bu nedenle onların da bu yanlış görüşlerden etkilenmemeleri beklenir.

Ancak Canan Karatay gibi profesör ünvanı taşıyan bir doktor bilimsel olarak yanlış olduğu apaçık belli olan görüşleri kamuoyunun geniş kesimlerine ulaşan ortamlarda paylaşıp insanları yanlış yönlendirince durum değişiyor.

O zaman böyle yapmakla ifade özgürlüğünü kullanmış olmuyor, açıkça toplum sağlığına zarar vermiş oluyor. Tabip odası da zaten bu yüzden Canan Karatay’a ceza veriyor.

Türkiye’de ifade özgürlüğünün ne kadar hayati bir mesele olduğu malum. O nedenle AYM’nin herhangi bir konudaki “ifade özgürlüğünün ihlali” kararını eleştirmeyi istemem. Tersine, sevinçle karşılarım.

Ancak Canan Karatay’ın reyting uğruna yapıldığı aşikar olan bu bilim dışı açıklamalarını ifade özgürlüğü olarak tanımlamak mümkün değil.

AYM üyeleri hayatlarında kızamıktan, boğmacadan, çocuk felcinden ölen bir çocuk görmüşler midir, bu son kararı verirken olayı hiç bu yönden düşünmüşler midir, bilmiyorum.

Ama şunu biliyorum ki; mesele asla ifade özgürlüğü meselesi değil, toplum sağlığı meselesi.