Aytunç Erkin: Fon Soygununa Ak Parti İçinden İtiraz

Fon soruşturmasıyla gündeme gelen kriz, bu kez iktidara yakınlığıyla bilinen GENAR Araştırma'nın raporunda yer alan bürokrasi eleştirileriyle tartışmaya açıldı. Nefes gazetesi yazarı Aytunç Erkin, GENAR'ın 140 sayfalık Ekim ayı raporunu değerlendirerek, AK Parti'nin siyaset ile bürokrasi arasındaki denge sorununa dikkat çeken tespitlerini köşesine taşıdı.

GENAR Araştırma Başkanı İhsan Aktaş'ın raporda yer alan değerlendirmelerinde, fon krizinin yalnızca yargı süreci olarak değil, siyaset ile bürokrasi arasındaki denetim ilişkisi ve kamuoyunun güveni açısından da ele alındığı görüldü.

Erkin'in yazısında öne çıkardığı değerlendirmelerden biri, fon krizinin AK Parti iktidarındaki yönetim anlayışına etkisine ilişkin oldu. Aktaş, makalesinde şu ifadeleri kullandı:

“Fon krizi, AK Parti’nin 25 yıllık iktidarında siyaset ile bürokrasi arasındaki denge sorununu yeniden görünür kılmıştır. AK Parti gücünü, siyaseti devlet yönetiminin merkezine taşıyan reformcu kimliğinden almaktadır ve krizin siyasî maliyetini sınırlamanın yolu da bu kimliğin yeniden öne çıkarılmasından geçmektedir. Başkanlık sisteminin sağladığı hız ve üretkenlik ile Külliye çevresinde oluşan yeni bürokrasinin eleştiriye kapalı tutumu, aynı sistemin iki yüzüdür.”

Raporda, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin karar alma süreçlerine kazandırdığı hız ve üretkenliğe dikkat çekilirken, Külliye çevresinde oluşan bürokrasinin sistemin işleyişine yönelik eleştirileri Cumhurbaşkanı'na yöneltilmiş eleştiriler olarak değerlendirdiği belirtildi.

Aktaş, bu yaklaşımın sistemin eksiklerinin tartışılmasını ve gerekli değişikliklerin yapılmasını zorlaştırdığını savundu. Raporda konuya ilişkin şu değerlendirme yer aldı:

“Türkiye’nin 2018’de Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçişi birçok alanda hız ve üretkenliğin zeminini hazırladı. Devlet aygıtının kritik zamanlarda harekete geçirilmesinden 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından deprem bölgesinde kısa sürede yaklaşık 500 bin konutun inşa edilmesine kadar birçok önemli sonuç, yeni sistemin çıktılarıdır. Ne var ki Külliye’de oluşan yeni bürokrasi, sistem reformuna dair tartışmaları ve eleştirileri Cumhurbaşkanı’na yönelik bir eleştiri gibi değerlendirmiş; bu tutum bir yönüyle sistemin revize edilmesinin önüne geçmiştir.”

GENAR raporunda, fon krizinin ardından ortaya çıkan güven sorununun giderilmesi için kurumsal değişikliklere ihtiyaç duyulduğu belirtildi. Çözüm önerileri arasında müsteşarlık sisteminin yeniden getirilmesi, kritik görevlerde birden fazla denetim mekanizmasının oluşturulması ve şikayetlerin sonuçlandırılması yer aldı.

Aktaş, raporun sonuç bölümünde şu ifadeleri kullandı:

“Kriz, AK Parti seçmeninde de karşılık bulmuş, sorumluluk algısı geniş bir zemine yayılmıştır. Bu iki bulgu birlikte okunduğunda, krizin toplum nezdinde yalnızca bir yargı süreci olarak değil, siyasetin bürokrasi üzerindeki denetim kapasitesine ilişkin bir güven meselesi olarak algılandığı görülmektedir. 2019 İstanbul örneğinin öğrettiği gibi icraatın ölçeği tek başına yeterli olmamakta, seçmenin neyi nasıl algıladığı da sonucu belirlemektedir. Müsteşarlık sisteminin geri getirilmesi, kritik görevlerde çoklu denetim ve şikayetlerin sonuca bağlanması, kamuoyunun bu izleme sürecinde bakacağı somut ölçütlerdir. AK Parti’nin reformcu kimliğini geri çağırabilmesi, atılan ilk adımların kalıcı kurumsal düzenlemelere dönüşmesine bağlıdır.”

Raporda fon krizinin seçmen davranışına etkisine ilişkin araştırma sonuçları da paylaşıldı. GENAR'ın değerlendirmesine göre, krizin ardından AK Parti'nin oy oranında yaklaşık 3 puanlık gerileme görüldü. Raporda, ilk günlerde bazı araştırma şirketlerinin kaybı yüzde 6 civarında ölçtüğü, ancak bu düşüşün tamamının fon krizine bağlanamayacağı belirtildi.

Ekim ayı araştırmasında AK Parti'nin oy oranı, kararsızlar dağıtıldıktan sonra yüzde 33,7 olarak ölçüldü. Raporda, önceki ay yüzde 36 bandında bulunan orandaki gerilemeye dikkat çekilirken, asıl önemli değişimin kararsız seçmen sayısındaki artış olduğu vurgulandı. Kararsızlar, oy kullanmayacaklar ve yanıt vermeyenlerin toplamının yüzde 37,8'e ulaştığı kaydedildi.

GENAR araştırmasına göre katılımcıların yüzde 60'ı fon krizinden haberdar olduğunu belirtti. Krizi duyduğunu ve bunun oy verme davranışını etkilediğini söyleyenlerin oranı ise yüzde 47,6 oldu.

Araştırmada dikkat çeken sonuçlardan biri de Cumhur İttifakı seçmeninin krize ilişkin değerlendirmeleri oldu. AK Parti seçmeninin yüzde 21,7'si, MHP seçmeninin ise yüzde 18,2'si fon krizinin oy verme davranışını etkileyebileceğini ifade etti.

Katılımcıların yüzde 81,8'i hükûmetin kriz sürecinde ihmali bulunduğunu düşünürken, bu oran AK Parti seçmeninde yüzde 63,8, MHP seçmeninde yüzde 74,2 olarak ölçüldü.

Raporda, fon krizinin sorumlularının tespit edilerek cezalandırılacağına ilişkin kamuoyu beklentisi de ele alındı. Araştırmaya katılanların yüzde 68,2'si sorumluların bulunup cezalandırılacağına inanmadığını belirtti.

Kamuoyunun beklentileri arasında Cumhurbaşkanı'nın etkili adımlar atması ve benzer sorunların yeniden yaşanmaması için sistemin gözden geçirilmesi öne çıktı. Raporda, yalnızca cezai ve yargısal süreçlerin değil, denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve kurumsal düzenlemelerin de önemsendiği ifade edildi.

Aktaş, kamuoyunun Cumhurbaşkanı'na yönelik güvenini koruduğunu ancak atılacak adımları yakından takip ettiğini belirtti.

Aytunç Erkin, yazısının sonunda fon krizinin kişisel çekişmeler veya gruplar arasındaki mücadele üzerinden açıklanmasının sorunun özünü gölgeleyebileceğine dikkat çekti. Erkin, tartışmanın kişi ve kurumları hedef alan kulisler yerine sorunun nedenleri ve çözüm önerileri üzerinden yürütülmesi gerektiğini vurguladı.