Cumhuriyet
Haber akışına dön

Baskı Ve Unutturmaya Karşı Hüzünlü Bir Ağıt: “Ay, Carmela!” İzmir Nâzım Sahne’de

Baskı Ve Unutturmaya Karşı Hüzünlü Bir Ağıt: “Ay, Carmela!” İzmir Nâzım Sahne’de

İzmir Nâzım Hikmet Kültür Merkezi bünyesinde çalışmalarını sürdüren Nâzım Sahne, 2026- 2027 sanat sezonunu José Sanchis Sinisterra’nın “Ay Carmela!” oyunuyla açtı. Prof. Dr. Semih Çelenk’in yönettiği, Murat Çidamlı ve Özge Kırıkoğlu Çidamlı’nın rol aldığı oyun, izleyicilere İspanya İç Savaşı’nın ortasında kalmış iki varyete sanatçısı üzerinden bellek, faşizm ve sanatçının seçimleri üzerine dokunaklı bir hikaye sunuyor.

İzmir Kemeraltı girişindeki binasında 2018 yılından bu yana farklı tiyatro topluluklarına, konserlere ve stand - up gösterilerine ev sahipliği yapan Nâzım Hikmet Kültür Merkezi bu sene kendi bünyesinde oluşturduğu Nâzım Sahne ile seyirci karşısına çıkıyor. Koordinatörlüğünü Metin Tülü’nün üstlendiği Nâzım Sahne, 2026-27 sanat sezonu için hazırladığı ilk oyunu Jose Sanchis Siniesterra’nın “Ay, Carmela” adlı oyunu oldu. Semih Çelenk’in yönettiği, Murat Çidamlı ve Özge Kırıkoğlu Çidamlı’nın başrollerini paylaştığı “Ay, Carmela” 12 Kasım akşamı seyircisiyle ilk defa buluştu. 25 Kasım 2026 Çarşamba günü İzmir Nâzım Hikmet Kültür Merkezi'nde bir kez daha seyirciyle buluşacak olan oyun, aralık ayında da sahne almaya devam edecek.

"DEĞİŞTİRME İRADESİNİ SAHNEYE TAŞIMAK"

Nâzım Sahne’nin kuruluşu ve hedeflerine üzerine konuşan Metin Tülü, Nâzım Sahne’nin kuruluş amacının yalnızca yeni tiyatro prodüksiyonları gerçekleştirmek olmadığını, Nâzım Sahne ile yaşadığımız zamana yakından bakan, sorular soran ve seyircisi ile birlikte düşünen kalıcı bir tiyatro topluluğu oluşturmayı hedeflediklerini belirtiyor. Topluluğun amaçları arasında, Türk Tiyatrosunun toplumcu oyunlar geleneğini bugünün dili ve meseleleriyle buluşturmak, toplumsal olanı sahneye taşırken aynı zamanda seyircinin alışılageldik konforunu zorlayan, reddetme cesaretini ve değiştirme iradesini görünür kılan oyunlar sahnelemek var. Böylelikle Nâzım Sahne uzun soluklu bir süreç içinde kendisine özgü bir repertuar ve izleyici oluşturmayı istiyor.

“AY, CARMELA”: UNUTTURMAYA KARŞI HATIRLAMAK

Bu hedeflerle yola çıkan Nâzım Sahne’nin ilk prodüksiyonu “Ay Carmela!”, İspanya İç Savaşı sırasında yanlışlıkla Cumhuriyet hükümetine karşı ayaklanan Francocu güçlerin denetimindeki bölgeye düşen iki gezgin varyete sanatçısının, Carmela ile Paulino’nun hikâyesini anlatıyor. Oyun 1986’da, İç Savaş’ın 50. yıldönümünde yazıldı. O yıl dönemin İspanya hükümeti, iç savaşın anılmaya değer bir olay olmadığını ve tarihe bırakılması gerektiğini vurgulayan bir açıklama yayınlar. Bunun üzerine, İspanyol yazar J. Sanchis Sinisterra “Ay Carmela!”yı kaleme alır. Oyun yazarının ifadesiyle tam da bu nedenle, unutmaya ve örtbas etmeye karşı hatırlamak için yazılmıştır.

Oyunu Prof. Doktor Semih Çelenk yönetirken, başrollerini Murat Çidamlı ve Özge Kırıkoğlu Çidamlı paylaşıyorlar.

Semih Çelenk

ÇELENK: FAŞİZME KARŞI TAVIR VE BELLEK

Geçen perşembe günü prömiyer yapan oyunun yönetmeni Semih Çelenk “Ay Carmela!” Türk tiyatro izleyicinin aşina olduğu bir oyun. Oyun Türkiye’de ilk olarak Ankara Sanat Tiyatrosu’nda sahnelendikten sonra, Devlet Tiyatroları ile İstanbul ve Antalya Şehir Tiyatroları da dahil olmak üzere birçok topluluk tarafından oynandı. Türk tiyatrosunun “Ay Carmela!” ya olan ilgisini neye bağlıyorsunuz? Evet, gerek “Ay Carmela”, gerekse Sinesterra’nın bu oyunundan yola çıkan Angelo Savelli’nin “Carmela ve Paulino”su var bildiğimiz. Ayrıca Carlos Saura’nın da bu metinden yola çıkan ama oldukça serbest bir senaryoyla yaptığı “Ay Carmela” filmi var. Türkiye’de Sinisterra’nın da Savelli’nin de oyunları çok kez oynandı. Sanıyorum, Savelli’nin uyarlaması biraz daha fazla oynanmıştır. “Ay Carmela!” ilk bakışta iki kişilik müzikli, danslı dekorsuz, az kostümlü bir oyun. Belki sadece bu özellikleri bile bizde tercih ediliyor olmasında etkilidir. Dün de bugün de Türkiye’de oyun seçerken yapım maliyetleri önemli bir etken. Bunun yanında oyunun sorduğu temel soruların izinden gidersek, faşizm koşullarında sanat yapmak mümkün müdür ya da sanat bu koşullarda neye hizmet etmektedir, sanat kendi tarafını neye göre seçmelidir soruları Türkiye gibi despotik koşulların asla değişmediği zaman zaman dozunun azaldığı, çoğaldığı ülkelerde sanatçıların, tiyatrocuların meşgul olduğu sorular… Tiyatro bizde genellikle yaşamla bağı çok düşünülmeyen folklorik- ritüelistik bir tekrar eylemidir. Eğlence faaliyeti olması bile bu işlevinden daha iyidir bence. Türkiye’de tiyatroların repertuar düşünürken hayata temas eden oyunlar bulma alışkanlıklarının çok olmadığını düşünüyorum. Yukarıda saydığım etkenleri tuhaf bulmuş olabilirsiniz ama ne yazık ki dekor, kostüm, oyuncu sayısı, telifinin olup olmaması vs. gibi şeyler özel- bağımsız tiyatrolar için oyunun ne dediğinden hikayesinden önemli olabiliyor. Bir de şu var tabii, bu bir tiyatrocu hikayesi. Tiyatroda tiyatronun kendisinin oyun konusu olması çokça rastladığımız bir şey. Tiyatrolara sempatik gelen böyle bir yanı da var, en bildikleri dünyayı canlandırma olanağını vermesi. Bu arada metnin de iyi bir metin olduğunu teslim edelim tabii. Bu da saydığımız etkenler kadar önemli bir etken” dedi.

“FAŞİZM OLMASI İÇİN NEYE İHTİYACIMIZ VAR?”

“Ay Carmela” oyunuyla ilgili de Çelenk, “Ay Carmela!”1986 yılında İspanya iç savaşının 50. yılında hafızayı diri tutmak üzere yazılmış bir oyun. Unutmamak için. Unutturmamak için. Bugün için ezilen halkların, dünya halklarının en önemli sorunu belleği diri tutmak olmalı. Mücadelenin kazanımlarını kuşaktan kuşağa aktarmak. Yaşanan acıları, işkenceleri, kayıpları unutmamak. Onların anısını diri tutmak. Çünkü hafıza bugün için de mücadele bilincini ve gücünü ayakta tutan bir şey. Bugün Türkiye’nin bir mücadele tarihi var. İspanya’nın, Yunanistan’ın… Biz bu oyunu çalışırken örneğin, Yunanistan’da “Oxi Day” kutlanıyordu. Yani faşizme karşı “Hayır Günü”. 28 Ekim 1940’da İtalya’nın faşist lideri Benito Mussolini’nin verdiği ültimatoma karşı dönemin Başbakanı Yannis Metaksas’ın verdiği tek kelimelik yanıttan geliyor bu anma gününün adı. Oxi! (Hayır) Bu ültimatom İtalyan birliklerinin Yunanistan topraklarına girmesine ve stratejik noktaları işgal etmesine izin verilmesini talep etmekteydi. Sonraki yıllarda komşumuz Yunanistan bir kez de Nazi işgaline karşı büyük direniş gösterdi ve bu iki direniş sırasında 100bine yakın insanı can verdi. Açık faşizmin dünyada yarattığı tahribat, kırımlar, soykırımlar, cinayetler, travmalar 20.yüzyılın en büyük acısı olarak tarihi geçti. Ancak takip eden soğuk savaş dönemi, izleyen Neo-Liberal dönem ve onun getirdiği despotik liderler çağı önce örtük, devamında ise yine açık bir faşizme kapaklanmamızı getirdi. Bazen soruyorum 20.yüzyılın ilk yarısı mı şu an mı dünya daha faşist bir dönem yaşıyor? Bizim örtük faşizmi faşizm saymama gibi bir algımız var. Ama örtük faşizm de adı konmamış ağır bir faşizm türüdür. Yurttaş hakları askıdadır, insanlar ayakta durmaya çalışırlar, yaşam savaşı verirler, ırkçılık, ayrımcılık ön plandadır. Sömürü günden güne katmerlenmektedir. Bugün dünya tarihinde ilk defa bir sınıf altı ya da alt sınıftan bahsediyoruz. İşçiler, emekçilerin insanın bir alt sınıfı olarak nitelendirildiğini görüyoruz. Faşizm olması için daha neye ihtiyacımız var? Yeterince Mussolini ve Hitlerimiz yok mu piyasada? Biz “Ay Carmela!”yı buradan okumaya çalışıyoruz. İki nokta çok önemli faşizme karşı tavır ve bellek. Bizim için oyunun önemi burada. Oyun bellek konusunda da faşizme karşı tavır konusunda da müthiş sözlere sahip. Bunları bugünün süzgecinden geçiriyoruz. Bugünkü algımız, tecrübemiz bize ne diyor? Biz seyircimizle bu hikâyeyi neresinden tutarak paylaşmak istiyoruz? İşte prova süreci bunlar için var. Benim, oyuna bugünden baktığımda küçük bir müdahalem var. O da güvendiğimiz birçok sanatsal, politik figürün eriyip gittiğini, satıldığını, döndüğünü gördüğümüz bu çağda kişilere olmasa bile sanat fikrine güvenmeli ve sahip çıkmalıyız diyoruz ve oyunun finaline bu anlamda küçük bir müdahale yapıyoruz. Türkçede bir laf var ‘Ağaca dayanma çürür, insana dayanma ölür.’ diye. İnsan merkezli, insanı yücelten antroposantrik bir ideolojiye inanan insanlar için bu çağ tam bir yıkım getirdi. Kimisi döndü, kimisi canı, hayatı pahasına mücadeleden düştü. İnsan ırkı akıl çağında bile birbirine olmaz kötülükler yaptı. Kimyasal, biyolojik silahları, atom bombasını, işkenceleri, idamları, kurşuna dizilmeleri düşünsenize. Bu bakımdan insanın tarihte ve mücadele içinde ürettiği değerler, bu soyutluklar, bu masalsı hakikat bana insanın tahmin edilemez kötücül eylemlerinden daha güvenilir geliyor. Çünkü bu değer benim kafamda, işimde, işimizde ortaya çıkıyor ve buna inanan başka insanlarla buluştuğunda bir cümleye, yeni bir inanışa dönüşüyor. 20. yüzyıl İnsanlık tarihi açısından hem büyük gelişmelerin yaşandığı, büyük sanat eserlerinin verildiği ve aynı zamanda büyük travmaların yaşadığı bir zaman dilimiydi. İki Dünya savaşının yarattığı yıkımlar, soykırımlar, Devrimci kalkışmalar ve karşı devrimci cunta yönetimlerini gördük. Sanat üretimleri de bu dinamizm üzerinden hem yaşadıkları çağın tanığı ve belleği olmayı hedefleyen hem de bütün bu yaşananların küçük insanların hayatlarını nasıl etkilediği üzerine eserler verdi. “Ay Carmela” da böyle bir çabanın ürünü” diye konuştu.

“GEÇTİĞİMİZ ÇAĞ BÜYÜK OLAYLARIN OLDUĞU VE BÜYÜK SANAT ESERLERİNİN ÜRETİLDİĞİ BİR ÇAĞDI”

Hafıza- bellek ve sanat ilişkisi hakkında da Semik Çelenk, “Geçtiğimiz çağ özellikle 20.yüzyıl gerek toplumsal yaşayışta gerekse toplumsal mücadelede ağır kayıpların verildiği, bireysel ve toplumsal trajedilerin yaşandığı bir dönem olarak tarihe geçti. Sömürünün, despotizmin, faşizmin süreğen bir savaş ve düşman hukuku yarattığını gördük. Sadece savaşlarda değil savaş olmayan dönemlerde de düşük yoğunluklu çatışmalar ve düşman algısı hep ayakta tutularak hayatın kendisi bir olağanüstü dönem haline getirildi. Geçtiğimiz çağ büyük olayların olduğu ve büyük sanat eserlerinin üretildiği bir çağdı. İnsanın yükselişi, aklın yükselişi, insan aklının kutsanması geçtiğimiz çağın alameti farikasıdır. Aynı zamanda kötülüğün, savaşın, sömürünün de zirvelerini yaşadığımız bir çağdı. Hem insan denen ummanın sınırları giderek genişledi. Tıpta, havacılıkta, denizcilikte, mühendislikte, sanal teknolojilerde büyük sıçrayışlar yaşandı. Öte yandan ise bu sonsuz ummanın sömürü için, para için, iktidar için yaşadığı dünyayı bir cehenneme çeviren budala, korkunç bir yaratık olduğu görüldü. Ters bir şey söyleyeyim. Ben 21.yüzyılın sanatının 20.yüzyıl sanatından daha çok görevci olması gerektiğini düşünüyorum. Bu aptalca bir didaktizme kapaklanmak değil elbette. Belleği diri tutmak, aynayı insanlığın gözüne gözüne tutmak, insan denen iki yüzlü yaratığın yüzüne gerçeği, kötülüğünü söylemek… “Ay Carmela” geçtiğimiz yüzyıl sonunda yazıldığı için biraz da sanırım, insana ve dünyaya karşı sorumluluğu ve belleği diri tutmayı dert edinmiş bir oyun. Bizim de derdimize sözümüze denk düşüyor. Fikrimce farklı bir işleyişte, estetikte de olsa yine toplumca bir sanatın dairesine giriyoruz. Sanat tarihçileri bu dönemi yazarlarken bu dönüşüme işaret edeceklerdir. Dünyanın kayıtsızlığına rağmen sorumlu insanın, sanatçının çığlığı yine en çarpıcı biçimde sanat üzerinden duyulacaktır” ifadelerini kullandı.

“SİNESTERRA’NIN YAPMAK İSTEDİĞİMİZ BİR BAŞKA OYUNU DAHA VAR”

“Tiyatrocular için tiyatro tanıdık bir dünya ve hayatları bu dünyanın içinde geçiyor” diye devam eden Çelenk, “Öte yandan tiyatro sahnesi yaşanan çıplak gerçekliğin yanı başında yürüyen, yaşama savaşı veren bir hikâye anlatma alanı. Bir yaşam simülasyonu. Her iki bakımdan bu üretken alanı kullanmayı tercih etmiş yazar. Sinesterra’nın yapmak istediğimiz ve çeviri izni için başvurduğumuz bir başka oyunu daha var. O da iki kişilik bir kumpanyanın varoluş mücadelesi ile ilgili. Bir de tiyatro uzam olarak her şeyin mümkün olduğu her şeyin bir başka şeye hızla dönüşebildiği bir alan. Sinesterra İspanya iç savaşının 50.yılında “Hatırlama” üzerine bir oyun yazarken, bir bellek alanı olarak tiyatro gelmiş aklına. Evet, tiyatro hem metin olarak hem de uzam olarak çok önemli bir bellek taşıyıcı, çağının aynası. Dramatik çatışma açısından sıradan iki varyete tiyatro oyuncusunun da faşizmin baskısına maruz kalabileceğini ve bir seçim yapmakta zorlanabileceğini, onurunu, gururunu ayaklar altına almakla canını kurtarmak arasında kalabileceğini gösteriyor. İnsanların despotik koşullar altında konuşmamayı, karşı durmamayı seçmesi faşizmin onları es geçeceği anlamına gelmez. Faşizm sıradan insanların hayatında da belirebilir ve onları bir seçim yapmak zorunda bırakabilir. Faşizm, zorbalık insanların kendi onurlarını kendi özgür iradeleri ile ayaklar altına almalarını isteyebilir onlardan bir gün. Ve buradan kaçmak mümkün değildir. Bu da hapsedilmekten, öldürülmekten daha ağır bir durum olabilir. Oyunumuz iki varyete tiyatrocusunu da böyle bir seçimin eşiğinde sınıyor” dedi.

“MESLEKİ EROZYON YAŞADIĞIMIZ BU DÖNEMDE HEVESİNİ YİTİRMEMİŞ İNSANLARLA ÇALIŞMAK SEVİNÇ KAYNAĞI”

Semih Çelnek, prova süreci hakkında da, “Murat Çıdamlı da Özge Çıdamlı da çok deneyimli oyuncular. Bunun yanında Murat Çıdamlı bildiğiniz gibi Türkiye’nin önemli rejisörlerinden. Öncesinden gelen tanışıklığımız ve tiyatro sohbetlerimiz sayılmazsa ilk kez birlikte çalışmış olduk. Benim için çok verimli, öğretici, zevkli bir üretme süreci oldu. Murat da Özge de tiyatro ile yıpranmamış, hevesli ilişkilerini sürdürebilen insanlardan. Ben de böyle olmaya çaba gösteriyorum. Bunu grubumuzdaki herkes için genelleyebilirim. Bunca mesleki erozyon yaşadığımız, tiyatro yapmanın bedellerinin giderek ağırlaştığı bu dönemde hevesini yitirmemiş, entelektüel enerjisini mesleğine ve anlattığı hikâyeye yoğunlaştıran insanlarla çalışmak bu zaman için sevinç kaynağı. Bu arada Murat Çıdamlı’nın aynı zamanda bir kondüvit, aynı zamanda bir reji yardımcısı aynı zamanda bir yapım sorumlusu gibi oyunun her alanında olması da oyunumuz için ayrı bir kazançtı. Bunu anmadan geçemem. Oyunumuz yeni bir imecenin, İzmir Nâzım Sahne’nin ilk oyunu. Bu da başka bir sevinç kaynağımız. Üç aya yaklaşan bir prova sürecimiz oldu. Bu çalışmada şanslarımızdan biri, provalarımızı yaptığımız sahnenin aynı zamanda oyun oynayacağımız sahne de olması. Nazım Hikmet Kültür Merkezi huzurlu, sıcak bir çalışma ortamı sundu bize. Metin Tülü’nün kapsayıcı yapım koordinatörlüğü ve oyunun dramaturgluğunu da yapması ayrı bir kazancımız. Bu arada sahne üzerinde iki kişi görünse de çok fazla insanın görünür/ görünmez emeğini taşıyor oyun. Reji asistanlıklarında Kubilay Gez ve Merve Demirhan birer okul mezunu tiyatrocu olarak disiplinleri ve çalışkanlıklarıyla bize güç verdiler. Oyunun dekor kostümünü yetenekli ve çalışkan eski öğrencim Beril Özkan yaptı. Bizim için meşakkatli bir çalışmaydı. Beril’in yaratıcı çözümleri, uyumlu çalışma düzeni gelecekte adını sıkça duyacağımız bir tasarımcı müjdesi verdi bize. Danslarda Merve Bengier ile çalıştık. Tesadüfe bakın, Ankara’da 90’larda, 2000’lerin başında yönettiğim oyunlarda Merve’nin babası ihsan Bengier ile çalışmıştım yıllar önce. Şimdi Merve ile çalışmak ayrı bir hoşluk oldu. Yine oyunun şarkılarını çalıştıran Nevin Apaydın hoca bize çok önemli katkı yaptı. Yorumumuzun önemli bir parçasını oluşturan kukla Gustavette ise tasarımı ve yapımı ile Suat Ünverdi imzasını taşıyor. Şimdi oyunumuz sabırsızlıkla bir bütün olarak seyircisi ile yaşama başlamayı bekliyor” ifadelerini kullandı.

Okumaya devam et

Pusholder

Senin gündemin

Okuma seçenekleri

Push AIÖzet

PusholderKaynakta oku
cumhuriyet.com.tr