Başörtüsü Yasağının Ardından Azerbaycan'da Yeni Tartışma: Evlerdeki Dijital Cihazlar Kayıt Altına Alınacak

Azerbaycan'da okullarda başörtüsü kullanımına yönelik kısıtlamaların yol açtığı protestolar sürerken, hükümetin 2027'den itibaren evlerde bulunan bilgisayar ve tabletlerin sayısını kayıt altına alacağı bildirildi. Uygulama kapsamında hanelerin internete nasıl bağlandığı da belirlenecek. Düzenleme, kişisel verilerin korunması ve devletin vatandaşların özel yaşamına müdahalesinin sınırları konusunda tartışma başlattı.

Azerbaycan'da Cumhurbaşkanı İlham Aliyev yönetiminin okullarda başörtüsü kullanımını sınırlandıran düzenlemesinin ardından bu kez vatandaşların evlerindeki elektronik cihazların kayıt altına alınmasına yönelik yeni bir uygulama gündeme geldi.

Aliyev yönetimine yakın haber sitesi Oxu.Az'ın 6 Kasım'da yayımladığı habere göre, 1 Ocak 2027'den itibaren hanehalkı kayıt işlemleri sırasında konutlarda bulunan bilgisayar, dizüstü bilgisayar ve tabletlerin türü ile sayısı kaydedilecek.

Evlerdeki internet bağlantısının türüne ilişkin bilgiler de aynı kayıt sistemine dahil edilecek.

Oxu.Az'ın edindiği bilgilere dayandırdığı haberde, hanehalkı kayıt işlemlerinde elektronik cihazlara ilişkin yeni bilgilerin toplanacağı belirtildi. Buna göre, bir konutta masaüstü bilgisayar, dizüstü bilgisayar veya tablet bulunması halinde cihazların türü ve sayısı ayrı ayrı kayıt altına alınacak.

Hanelerin internete hangi yöntemle bağlandığı da belirlenecek.

Telefon hattı, kablolu televizyon altyapısı veya fiber optik kablo üzerinden sağlanan bağlantılar sabit internet erişimi olarak sınıflandırılacak.

Cep telefonu, veri kartı veya USB modem aracılığıyla gerçekleştirilen bağlantılar ise kablosuz erişim kategorisine alınacak. Haberde uygulamanın 1 Ocak 2027 tarihinde başlayacağı bildirildi.

Yeni uygulamaya ilişkin tartışmalardan biri, Azerbaycan'da yayımlanan Boyukmillet.com'da gündeme taşındı. Miraga Gafarov imzasıyla 6 Kasım'da yayımlanan değerlendirmede, evlerdeki bilgisayarların kayıt altına alınmasının istatistiksel bir çalışma olabileceği ancak kişisel verilerin korunması açısından açıklığa kavuşturulması gereken sorular bulunduğu belirtildi.

Gafarov, devletin vatandaşların teknolojik imkanlarını ve internet erişim düzeyini araştırmasının tek başına olağan dışı veya hukuka aykırı bir işlem olmadığını ifade etti.

Bununla birlikte verilerin hangi hukuki dayanakla, ne amaçla ve ne kadar süreyle toplanacağının açıklanması gerektiğini savundu.

Değerlendirmede, cihazlara ilişkin bilgilerin hangi kurumda saklanacağı, bu bilgilere kimlerin erişebileceği ve başka devlet kurumlarıyla paylaşılıp paylaşılmayacağı soruları yöneltildi.

Gafarov ayrıca vatandaşların bilgi vermeyi reddetme hakkının bulunup bulunmadığının da açıklığa kavuşturulmasını istedi.

Gafarov, Azerbaycan Anayasası'nın 32. maddesinin özel hayatın ve aile hayatının gizliliğini, 33. maddesinin ise konut dokunulmazlığını güvence altına aldığını hatırlattı. Devletin istatistik toplama yetkisi ile bireylerin özel yaşamına müdahale arasındaki sınırın korunması gerektiğini belirten Gafarov, vatandaşların dijital yaşamına ilişkin verilerin farklı amaçlarla kullanılmasının önüne geçilmesi çağrısında bulundu.

Yazıda, kişisel yazışmaların, internet geçmişinin veya cihazların kimlik bilgilerinin inceleneceğine ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmadığı da özellikle belirtildi.

Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesinin yayımladığı veriler, ülkede hanelerdeki bilgisayarların varlığı ve internet kullanımına ilişkin istatistiklerin daha önce de toplandığını gösteriyor.

Bununla birlikte 2027'de uygulanacağı bildirilen yeni kayıt sisteminde kişisel bilgilerin nasıl korunacağına ilişkin ayrıntılar Oxu.Az'ın haberinde açıklanmadı.

Elektronik cihazların kayıt altına alınmasına yönelik haber, Azerbaycan'da başörtüsü kullanımına ilişkin tartışmaların devam ettiği dönemde gündeme geldi. Azerbaycan Bakanlar Kurulu, 21 Eylül 2026'da devlet okullarındaki kıyafet kurallarını değiştirmişti.

Yeni düzenlemede başörtüsü açıkça yasaklanmasa da laik eğitim ilkesiyle bağdaşmayan kıyafetlerin kullanılmasına sınırlama getirilmişti.

Kuralların 12 Ekim'den itibaren uygulanmasıyla başörtüsü takan bazı kız öğrenciler okullara alınmamış, öğretmenler de benzer engellerle karşılaşmıştı.

Başkent Bakü ve ülkenin farklı bölgelerinde protestolar düzenlenirken, Azerbaycan İçişleri Bakanlığı 12 Ekim'de gösteriler sırasında 37 kişinin gözaltına alındığını açıklamıştı.

Başörtüsü düzenlemesi, uluslararası insan hakları kuruluşlarının da tepkisini çekmişti. Uluslararası Af Örgütü, 16 Ekim'de yaptığı açıklamada başörtüsü kullandıkları için kız öğrencilerin eğitimden uzaklaştırılmasının din ve ifade özgürlüğü ile eğitim hakkını ihlal ettiğini belirtti. Örgüt, barışçıl protestolara katıldıkları gerekçesiyle gözaltına alınan kişilerin serbest bırakılmasını istedi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü de 27 Ekim tarihli değerlendirmesinde başörtüsü nedeniyle öğrencilerin okullardan geri çevrildiğini, protestoların ardından çok sayıda kişinin gözaltına alındığını bildirdi.

Azerbaycan yönetimi ise kıyafet düzenlemesini devlet eğitiminin laik niteliğinin korunması gerekçesiyle savunuyor.

Başörtüsü tartışmaları Türkiye'ye de yansımış, İstanbul'daki Azerbaycan Konsolosluğu önünde protestolar düzenlenmişti.