İngiliz yayın kuruluşu BBC, Kapadokya'nın binlerce yıllık yeraltı şehirlerinin iklim değişikliğine karşı dünyaya örnek olabileceğini yazdı. Yazın kavurucu sıcaklarında, kışın ise dondurucu soğuklarında bile sıcaklığı 15-17 derece arasında kalan Derinkuyu, bilim insanlarına ilham veriyor. Uzmanlara göre iklim krizi derinleşirken geleceğin şehirleri yalnızca gökyüzüne değil, yerin altına doğru da büyüyebilir.
BBC'den Kapadokya Analizi: Türkiye'nin Yeraltı Şehirleri İklim Krizine Çözüm Olabilir

İklim değişikliğiyle mücadelede dünyanın gözü Türkiye'de düzenlenen COP31 İklim Zirvesi'ne çevrilirken, İngiliz yayın kuruluşu BBC, Kapadokya'nın binlerce yıllık yeraltı şehirlerini mercek altına aldı. BBC'nin analizinde, tarih boyunca savaşlardan ve saldırılardan korunmak için kullanılan bu yapıların, gelecekte aşırı sıcaklar ve iklim krizine karşı insanlığa sığınak olabileceği belirtildi.
Kapadokya'nın en önemli tarihi yapılarından Derinkuyu Yeraltı Şehri'ne dikkat çekilen makalede, bölgenin yüzeyinde sıcaklıkların yazın aşırı yükselmesine, kışın ise sıfırın altına düşmesine rağmen yeraltındaki sıcaklığın yıl boyunca 15-17 derece civarında kaldığı vurgulandı.
BBC, geçmişte insanların hayatta kalabilmek için geliştirdiği yeraltı mimarisinin, günümüzün iklim sorunlarına çözüm arayan bilim insanları ve şehir plancıları açısından yeniden önem kazandığını yazdı.
DERİNKUYU'DA YAZ KIŞ SICAKLIK DEĞİŞMİYOR
BBC'nin haberine göre Kapadokya'daki Derinkuyu Yeraltı Şehri'nin en dikkat çekici özelliği, doğal sıcaklık dengesini koruyabilmesi. Yeryüzünde kar fırtınaları yaşanırken ya da temmuz ayında sıcak hava dalgaları etkili olurken, yeraltındaki tünellerde sıcaklık yaklaşık 15-17 derece arasında seyrediyor.
Bu özellik, yeraltı yapılarının yoğun enerji tüketen ısıtma ve soğutma sistemlerine duyulan ihtiyacı azaltabileceğini gösteriyor.
Tarih boyunca özellikle 7. ve 11. yüzyıllar arasında bölgeye düzenlenen saldırılardan korunmak için kullanılan yeraltı yerleşimleri, günümüzde farklı bir amaçla yeniden değerlendiriliyor.
Araştırmacılar, Derinkuyu'nun doğal iklimlendirme özelliğinin modern şehirlerde nasıl kullanılabileceğini inceliyor.
20 BİN KİŞİYE SIĞINAK OLABİLECEK BÜYÜKLÜKTE
BBC, Derinkuyu'nun yalnızca sıcaklık dengesiyle değil, büyüklüğü ve mühendislik özellikleriyle de dikkat çektiğini belirtti. 1963 yılında evinde tadilat yapan bir kişinin duvarı yıkmasıyla tesadüfen keşfedilen yeraltı şehri, kilometrelerce uzanan tünellerden oluşuyor.
Bazı araştırmalara göre 85 metre derinliğe kadar ulaşan ve 18 kata kadar uzandığı belirtilen Derinkuyu, yaklaşık 20 bin kişiyi barındırabilecek kapasitede.
Yeraltı şehrinde insanların uzun süre yaşamalarını mümkün kılan su kuyuları ve havalandırma bacaları da bulunuyor.
BBC'nin aktardığı bilgilere göre Derinkuyu'da yaklaşık 53 su kuyusu ve havalandırma bacası yer alıyor.
İSTANBUL İÇİN ÇARPICI SICAKLIK UYARISI: ÖLÜMLER 10 KAT ARTABİLİR
BBC'nin analizinde Türkiye'nin iklim değişikliğinden giderek daha fazla etkilendiğine de dikkat çekildi. Bazı tahminlere göre Türkiye'de ortalama sıcaklıklar sanayi öncesi döneme kıyasla 2,1 derece yükseldi. Artan sıcaklıkların daha şiddetli sıcak hava dalgalarına, kuraklıklara ve yağış düzenindeki değişimlere yol açtığı belirtildi.
Haberde aktarılan bir modelleme çalışmasına göre, İstanbul'da aşırı sıcaklara bağlı ölümler yüzyılın sonuna kadar 10 katına çıkabilir.
Bu öngörü, şehirlerin iklim değişikliğine karşı nasıl hazırlanması gerektiği sorusunu daha önemli hale getiriyor.
TÜRK ARAŞTIRMACI ALİ YAMAÇ: MAĞARALAR YAZIN SERİN, KIŞIN SICAK
BBC'ye konuşan Obruk Mağara Araştırma Grubu kurucularından Ali Yamaç, yaklaşık 15 yıldır Kapadokya'daki mağaraları ve yeraltı yapılarını araştırdığını anlattı. Doğal ya da insan yapımı mağaraların, yıl boyunca yüzeydeki ortalama sıcaklığa yakın bir iç ortam sağladığını belirten Yamaç, bu özelliğin yaz aylarında serinlik, kış aylarında ise sıcaklık avantajı yarattığını söyledi.
Yamaç, yazın gerçekleştirilen zorlu bir araştırma gezisi sırasında ekibiyle birlikte sıcaktan korunabilecekleri bir mağara bulmak için dua ettiğini de anlattı.
Mağaraların doğal sıcaklık dengesinin iklim krizine uyum açısından önemli fırsatlar sunduğunu vurgulayan Yamaç, kaya içine oyulmuş bir evde yaşamayı, her odasında klima çalıştırılması gereken bir konuta tercih edeceğini ifade etti.
AVRUPA'DA YENİ MODEL: ŞEHİRLER YERİN ALTINA İNİYOR
Kapadokya'nın tarihi mimarisi, Avrupa'daki modern şehir planlama çalışmalarına da örnek gösteriliyor. BBC'ye konuşan İtalya Çevre Koruma ve Araştırma Enstitüsü (ISPRA) araştırmacısı Francesco La Vigna, şehirlerin sürekli olarak yer üstünde yükselmesine alışıldığını, ancak yeraltının da önemli bir kentsel kaynak olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
La Vigna ve çalışma arkadaşları, Roma'nın altındaki tarihi ve doğal boşlukların haritasını çıkararak iklim sığınağı olarak kullanılabilecek alanları belirlemeye çalışıyor.
Bu çalışmalar kapsamında Roma'da taş ocakları, tarihi mezarlıklar, su tünelleri ve diğer yeraltı yapılarından oluşan 7 binden fazla alan kayıt altına alındı.
Yaklaşık 350 kilometrekarelik bölgede yürütülen araştırmalar, yeraltının şehir planlamasına dahil edilmesi için önemli bir veri tabanı oluşturuyor.
HELSİNKİ'DE 200 KİLOMETRELİK YERALTI YAŞAMI
BBC, Finlandiya'nın başkenti Helsinki'yi de yeraltı şehircilik anlayışının başarılı örneklerinden biri olarak gösterdi. Helsinki'de yaklaşık 200 kilometre boyunca uzanan yeraltı alanlarında oyun parkları, yüzme havuzları, sanat mekânları, müze ve ibadethane gibi tesisler bulunuyor.
Başlangıçta savaş ve güvenlik tehditlerine karşı geliştirilen bu yapılar, bugün günlük yaşamın bir parçası haline gelmiş durumda.
Avustralya'nın Coober Pedy kasabasında ise halk, aşırı sıcaklardan korunmak ve enerji giderlerini azaltmak amacıyla kaya içine oyulmuş evlerde yaşıyor.
BBC'ye göre bu örnekler, yeraltı mimarisinin yalnızca geçmişin savunma yapıları değil, geleceğin iklim uyum çözümlerinden biri olabileceğini gösteriyor.
DEPREM VE HAVALANDIRMA RİSKİNE DİKKAT
Bununla birlikte uzmanlar, mevcut yeraltı yapılarının doğrudan yaşam alanlarına dönüştürülmesinin önemli riskler taşıdığı uyarısında bulunuyor. Özellikle kaya yapılarında çökme tehlikesi ve yetersiz havalandırma en önemli sorunlar arasında gösteriliyor.
Kapadokya'nın jeolojik özelliklerine dikkat çeken araştırmacılar, tarihi mağaraların zaman içinde aşınmaya devam ettiğini belirtiyor.
Türkiye'nin deprem riski taşıyan bir ülke olması da yeraltı yerleşimlerinin güvenliğinin ayrıntılı biçimde değerlendirilmesini gerektiriyor.
Araştırmacılara göre yeraltı alanları ancak jeolojik ve yapısal güvenlik incelemelerinden geçirilerek, yeterli havalandırma koşulları sağlandıktan sonra kamusal sığınak olarak kullanılabilir.
KAPADOKYA'DAKİ MAĞARALAR BUGÜN DE DOĞAL SOĞUK HAVA DEPOSU
BBC, Kapadokya'daki tarihi mağaraların günümüzde ekonomik amaçlarla kullanılmaya devam ettiğini de aktardı. Bölgedeki çok sayıda mağara, patates ve limon gibi tarım ürünlerinin depolanmasında kullanılıyor.
Ali Yamaç'ın verdiği bilgilere göre yaklaşık 3 bin kişinin yaşadığı Ortahisar'da, milyonlarca kasa narenciyenin saklanabildiği yaklaşık bin mağara depo olarak kiralanıyor.
Yeraltındaki doğal sıcaklık dengesinden yararlanılması, ürünlerin korunmasını sağlarken enerji tüketiminin azaltılmasına da katkıda bulunuyor.




