Bilim İnsanlarından Yeni Uyarı: Kuraklığa Dayanıklı Kaktüsler Bile Yok Oluyor

Dünyanın en kurak bölgelerinde yaşayabilen kaktüsler, iklim değişikliği nedeniyle ciddi bir yok olma tehdidiyle karşı karşıya. Nature dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, yüzyılın sonuna kadar türlerin yüzde 25 ila 35'i yaşamlarını sürdürebilecekleri uygun iklim alanlarının en az yüzde 80'ini kaybedebilir. Bilim insanları, aşırı kuraklığın etkileri hesaba katılmadığında iklim değişikliğinin biyolojik çeşitlilik üzerindeki tehdidinin olduğundan düşük tahmin edildiğini ortaya koydu.

İklim değişikliğinin canlılar üzerindeki etkilerine ilişkin bilim dünyasında dikkat çeken yeni bir araştırma yayımlandı. ABD'deki Arizona Üniversitesi ve Güney Florida Üniversitesi öncülüğünde yürütülen çalışma, kuraklığa dayanıklılıklarıyla bilinen kaktüslerin bile artan sıcaklıklar ve şiddetlenen kuraklık karşısında ciddi risk altında olduğunu gösterdi.

11 Kasım 2026'da dünyanın saygın bilim dergilerinden Nature'da yayımlanan araştırmada, Amerika kıtasındaki 993 kaktüs türünün gelecekte karşılaşabileceği iklim koşulları incelendi.

Araştırmacılar, iklim değişikliğinin etkilerini yalnızca ortalama sıcaklık ve yağış miktarları üzerinden değerlendiren geleneksel yöntemlerin önemli bir tehdidi gözden kaçırdığını belirledi: Aşırı kuraklık.

Uluslararası araştırma ekibi, 648 bin 316 kaktüs gözlem kaydını kullanarak farklı iklim senaryolarında bitkilerin yaşayabileceği alanları modelledi. Sonuçlar, şiddetli kuraklık hesaba katıldığında kaktüslerin geleceğinin önceki tahminlerden çok daha olumsuz olduğunu ortaya koydu.

Araştırmaya göre, kaktüslerin iklim açısından elverişli alanlarının en az yüzde 80'ini kaybetme riski taşıyan türlerin oranı, geleneksel modellerde yüzde 1 ila 15 arasında hesaplanırken aşırı kuraklığın dahil edildiği modellerde yüzde 25 ila 35'e yükseldi.

Başka bir ifadeyle, incelenen kaktüs türlerinin yaklaşık üçte biri, 2100 yılına kadar yaşayabilecekleri uygun iklim alanlarının büyük bölümünü yitirebilir.

Bilim insanlarının hesaplamalarına göre, türlerin yeni yaşam alanlarına 100 kilometreye kadar yayılabildiği varsayımında bile kaktüslerin yüzde 69 ila 72'sinin iklim açısından uygun alanlarında daralma yaşanabilir. Aşırı kuraklık dikkate alınmadığında bu oran yüzde 58 ila 61 arasında kalıyor.

Bitkilerin yeni alanlara yayılamadığı senaryoda ise uygun iklim alanlarını kaybeden türlerin oranı yüzde 84 ila 85'e kadar çıkıyor.

Araştırmada kullanılan modellerin yüzde 91'inde, aşırı kuraklık verilerinin eklenmesiyle bilimsel tahminlerin başarısının arttığı belirlendi.

Bu sonuçlar, yalnızca ortalama sıcaklık ve yağış değişimlerine odaklanan iklim modellerinin bazı türlerin karşılaşacağı tehlikeyi yeterince yansıtmayabileceğini gösteriyor.

Kaktüsler, kalın gövdelerinde su depolayabilmeleri ve su kaybını azaltan yapıları sayesinde dünyanın en zorlu iklim koşullarında yaşayabiliyor. Ancak araştırmacılara göre bu özellikler, giderek daha uzun ve şiddetli hale gelen kuraklık dönemleri karşısında her zaman yeterli olmayabilir.

Araştırmanın başyazarı Michiel Pillet, kaktüslerin kurak koşullara uyum sağlamış olmasının, gelecekte daha uzun ve yoğun kuraklık dönemlerinde hayatta kalabilecekleri anlamına gelmediğini belirtti.

Arizona Üniversitesi'nden bitki ekolojisi profesörü Brian Enquist ise iklim modellerinde uzun yıllar boyunca ortalama sıcaklık ve yağış değerlerine odaklanıldığını hatırlattı.

Enquist'e göre canlılar yalnızca ortalama iklim koşullarında yaşamıyor. Aşırı sıcaklık, kuraklık ve diğer olağanüstü hava olaylarıyla da mücadele etmek zorunda kalıyor.

Bu nedenle aşırı hava olaylarının hesaba katılması, türlerin geleceğine ilişkin değerlendirmeleri önemli ölçüde değiştiriyor.

Araştırmada kaktüs çeşitliliğinin yüksek olduğu Orta ve Güney Amerika bölgelerinin özellikle risk altında olduğu belirlendi. Şili ve Arjantin sınırındaki bazı bölgelerde kaktüs türü çeşitliliğinin yüzde 29, Orta Amerika'da yüzde 32, Peru, Ekvador ve Kolombiya'nın bazı kesimlerinde ise yüzde 34 oranında azalabileceği hesaplandı.

Brezilya'nın kuzeydoğusu ile Venezuela kıyıları ve Orta Amerika'nın bazı bölgelerinde yerel tür çeşitliliğindeki kaybın yüzde 50'yi aşabileceği tahmin ediliyor.

Bilim insanları, bu kayıpların yalnızca kaktüsleri değil, söz konusu bitkilerden besin ve barınak sağlayan çok sayıda hayvan türünü de etkileyebileceğini belirtiyor.

Araştırmacılar, iklim değişikliğinin etkilerinin yalnızca geleceğe ilişkin tahminlerden ibaret olmadığını da vurguladı. ABD'nin Arizona eyaletinde, Sonoran Çölü'nde bulunan dev saguaro kaktüslerinin büyüme ve üreme süreçlerinde ciddi bozulmalar gözlemleniyor.

Son yıllarda yaşanan şiddetli kuraklıklar, bazı bölgelerde kaktüslerin gelişimini yavaşlatırken bitki ölümlerini de artırdı.

Araştırmacılara göre kaktüslerin azalması, bu bitkileri besin kaynağı veya yaşam alanı olarak kullanan diğer canlıları da tehdit ediyor.

Uluslararası Doğayı Koruma Birliğinin (IUCN) verilerine göre kaktüs türlerinin yüzde 30'undan fazlası halihazırda yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Bu durumun başlıca nedenleri arasında doğal yaşam alanlarının tahrip edilmesi ve bitkilerin yasa dışı yollarla toplanması bulunuyor.

Nature'da yayımlanan araştırma ise mevcut tehditlere iklim değişikliği ve aşırı kuraklığın da eklendiğini ortaya koyuyor.

Bilim insanları, uygun iklim alanlarının kaybının doğrudan türlerin kesin olarak yok olacağı anlamına gelmediğini, ancak yok olma riskini önemli ölçüde artırabileceğini vurguluyor.

IUCN Kaktüs ve Sukulent Bitkiler Uzman Grubu Eş Başkanı Bárbara Goettsch, yeni bulguların bazı türlerin en yüksek risk kategorisi olan "Kritik Tehlikede" sınıfına geçebileceğine işaret ettiğini belirtti.

Araştırmanın sonuçları, iklim değişikliğinin bitkiler ve hayvanlar üzerindeki etkilerini değerlendirmek için kullanılan yöntemlerin yeniden ele alınması gerektiğini gösteriyor.

Bilim insanlarına göre aşırı kuraklık, sıcak hava dalgaları ve diğer olağanüstü hava olayları, gelecekteki biyolojik çeşitlilik kayıplarını tahmin eden modellere daha kapsamlı biçimde dahil edilmeli.

Araştırmacılar, kaktüsler için ortaya çıkan sonuçların başka bitki grupları açısından da benzer tehditlerin bulunabileceğine işaret ettiğini belirtiyor.