Bartın Belediyesi'nin düzenlediği 28. Bartın Kitap Fuarı için kente geldim. Okurlarla buluşacak, kitaplarımı imzalayacaktım. Bir kente gidip yalnızca fuar alanını görmek bana yetmez. Sokaklarını dolaşmak, müzelerine uğramak, ne yenir ne içilir öğrenmek isterim. Bartın'da da ilk fırsatta kendimi sokaklara attım.
Bir Bardak Suyun Hatırına Bartın

Düşünün, içinden ırmak geçen bir kent. Üstelik belediyesi bu yıl 150 yaşında. Kocaçay ile Kocanazçayı'nın birleşmesiyle oluşan Bartın Irmağı, Karadeniz'e ulaşıyor. Bir zamanlar gemiler bu ırmaktan kentin içine kadar gelirmiş. Kıyısında tersaneler, depolar, ticarethaneler varmış. Ormanlardan elde edilen keresteler gemilere yüklenir, İstanbul'a ve başka limanlara gönderilirmiş.
AVRUPA’YA YUMURTA İHRACI
Kereste ticaretini anladım. Peki ya yumurta? İnanabiliyor musunuz, Bartın'dan Avrupa'ya yumurta ihraç edilmiş! 19. yüzyılın sonlarında gelişen bu ticaretle yumurtalar özel kafeslerde, gemilerle uzak ülkelere taşınmış. Başta Almanya olmak üzere Avrupa pazarlarına ulaşmış. Irmağa bakarken bir zamanlar kıyıda çalışan işçileri, gemi ustalarını, sandıklar dolusu yumurtayı gözümün önüne getirmeye çalıştım.
Bu geçmişin izini Bartın Belediyesi Kent Müzesi'nde sürdüm. Bir dönem okul, sonra belediye binası olarak kullanılan yapıda Bartın'ın tarihi kronolojik olarak anlatılıyor. Fotoğraflara, belgelere bakınca bugün sakin görünen kıyıların bir zamanlar nasıl bir çalışma alanı olduğunu anlıyorsunuz.
Sonraki durağım yine Bartın Belediyesi bünyesindeki Kemal Samancıoğlu Etnografya Müzesi oldu. Bahçesinde eski belediye cipi, taş kuyu bulunan üç katlı ahşap bir Bartın evi. Müzeyi Aytaç Erbil Yormuk'la gezdik. Taşlık girişe yörede "gulluk" denildiğini, alt kattaki serin bölümlerde erzak saklandığını anlattı. Ahşap dolaplar, kazanlar, değirmen taşı, düven... Üst katlarda bakır kaplar, semaverler, sandıklar, dokuma yaygılar, dikiş makinesi ve işlemeli perdeler.
Bir odada demir karyolanın yanındaki küçük beşikte gözüm kaldı. Üzerindeki örtü, üst üste konulmuş yorganlar... Kim bilir bu evde kaç çocuk büyüdü? Kaç anne geceleri o beşiği salladı?
Bir başka odada tel kırma işlemeleri, yöresel giysiler vardı. Aytaç, tel kırma ile tel sarmanın farkını anlattı. Sarı uskufanın, beyaz gelinlik yaygınlaşmadan önce gelinlik olarak giyildiğini de ondan öğrendim.
Samancıoğlu'nun aile fotoğrafları, kitapları, papyonları arasında gezerken belediye bandosunun eski fotoğrafı ilgimi çekti. Zabıta ve itfaiye çalışanlarının fotoğrafları da var. Bir de 30 Temmuz 1936 tarihli Bartın gazetesinin başlığı:
"Atatürk’ün Bartında da bir heykeli dikilecek."
Yanında Halkevleriyle ilgili haberler. Cumhuriyet'in ilk yıllarında bir Anadolu kentinde kültür ve sanat adına yapılanları gösteren belgeler bunlar.
ANIT YOLU
Müze gezilerinin ardından Tayfun Ağartan'la Amasra'ya doğru yola çıktık. Kuşkayası Yol Anıtı'na geldiğimizde aracı yol kenarına çektik. Amasra'ya inen eski yolun sağ tarafında ahşap merdivenler ve dinlenme balkonları yapılmış. Ağaçların arasından üç beş dakikalık bir yürüyüşle anıta ulaşıyorsunuz.
Anadolu'da bilinen tek yol anıtı burası. Roma İmparatoru Claudius döneminde, MS 41-54 yılları arasında yaptırılmış. Kayaya oyulmuş insan figürü, Roma kartalı ve yazıtlar yaklaşık 2 bin yıldır orada. Figürün de kartalın da başı zaman içinde tahrip olmuş. Buna karşın kartalın kanatlarındaki ayrıntılar ve taş işçiliği hâlâ görülebiliyor.
Yazıtlarda barış ve dostluktan söz ediliyor. Anıtın yakınından geçen eski Roma yolunun izleri de duruyor. Taşların üzerinde yürüyen insanları, bu yoldan geçen yolcuları düşündüm. Belki ileride bu eski yol düzenlenerek yürüyüşçülere açılır. Hem doğanın içinde yürümek hem de 2 bin yıllık bir yolun izlerini takip etmek ne güzel olurdu.
AMASRA’NIN GÜZELLİĞİ
Amasra'ya yaklaştığımızda koylar, kale ve yarımada açıldı önümüze. Fatih Sultan Mehmet'in burayı gördüğünde söylediği rivayet edilen sözü hatırladım:
"Lala, lala, acep Çeşm-i Cihan bu m'ola?"
Yukarıdan bakınca bu sözün neden yüzyıllardır anlatıldığını anlıyorsunuz. Limandaki balıkçı tekneleri, eski taş duvarlar, denize uzanan dar sokaklar... Amasra'nın güzelliğini anlatmak için uzun uzun söze gerek yok.
Buraya kadar gelmişken mezgit tava yememek olmaz, yanına da Amasra salatası. Dışı çıtır, içi yumuşak mezgitin yanında türlü yeşilliğin, sebzenin özenle yerleştirildiği rengârenk salata. Önce gözünüz doyuyor. Bartın'ın pumpum çorbasını, pirinçli mantısını, yumurtalı ispitini de not aldım. Onlar başka bir gelişe.
Bir de ırmak kıyısında, sosyal tesislerin yanında içtiğim çay var. Kavşak suyuyla demlenmiş; tadı gerçekten başka. Irmağın akışını seyrederek çay içmenin keyfi de öyle. Çayımı bitirince garson bir bardak su getirdi. Bardağı masaya bırakırken gülümseyerek:
"Abi, Kavşak suyundan bi kere içen bi daha Bartın'dan gidemezmiş" dedi.
İçtim.
Bartın'dan ayrıldım ayrılmasına da aklımın bir yanı orada kaldı.



