Biyoteknolojide 'Diriltme' Tartışması Büyüyor: Soyu Tükenen Türler Gerçekten Geri Getirilebilir Mi?

Sinema tarihinin kült yapımlarından Jurassic Park ile popüler kültürün merkezine yerleşen "soyu tükenmiş canlıları yeniden hayata döndürme" fikri, günümüzde milyonlarca dolarlık biyoteknoloji yatırımlarının ana gündem maddesini oluşturuyor. Ancak Massachusetts’teki Wheaton College araştırmacılarının imza attığı ve saygın bilim dergisi Biology Letters’ta yayımlanan yeni bilimsel makale, ticari şirketlerin "soy tükenmesini tersine çevirme" (de-extinction) iddialarının gerçeği yansıtmadığını ortaya koydu.

Bilim insanları, antik DNA verileriyle modern canlıların genlerini birleştirmenin nesli tükenmiş bir türü diriltmek anlamına gelmediğini, kamuoyunun terminolojik oyunlarla yanıltıldığını belirtti.

Makalede, biyoteknoloji şirketi Colossal Biosciences’ın 250 bin ila 10 bin yıl önce yaşamış olan "dehşet kurdu"nu (dire wolf) geri getirdiği yönündeki duyuruları mercek altına alındı. Gerçekleştirilen işlemin antik DNA ile modern köpekgillerin karşılaştırılmasından ibaret olduğunu belirten biyologlar, gri kurt hücrelerindeki 14 gende yapılan 20 genetik düzenlemenin yalnızca fiziksel benzerlik yarattığını vurguladı.

Araştırmacılar, nesiller boyu süren mutasyon, doğal seçilim ve ekolojik etkileşimlerle şekillenmiş tarihsel bir soy çizgisinin laboratuvar ortamında kopyalanamayacağını ifade ederek, ortaya çıkan canlının gerçek bir dehşet kurdu değil, yalnızca "dehşet kurdu özelliklerine sahip modifiye bir gri kurt" olduğunu kaydetti.

Bilim insanları, kamuoyunda tek bir başlık altında toplanan yöntemlerin biyolojik sonuçlarının birbirinden tamamen farklı olduğuna dikkat çekiyor. Geriye doğru ıslah ve gen düzenleme tekniklerinin mevcut yaşayan türler üzerinden yürütüldüğü için hiçbir zaman soyu tükenmiş orijinal türü veremeyeceği belirtilirken; dondurulmuş hücre ve embriyolardan yapılan klonlamanın orijinal popülasyonla doğrudan biyolojik bağ kurabildiği ifade ediliyor.

Ancak antik örneklerden sentezlenen genomların bile yaşayan bir atadan gelmediği sürece yalnızca "bilgiden inşa edilmiş ekolojik vekiller" olarak kalacağı vurgulanıyor.

Tartışmanın yalnızca genetik terminolojiyle sınırlı kalmadığını belirten uzmanlar, projenin hayvan refahı ve etik boyutuna dair ciddi uyarılarda bulunuyor. Southampton Üniversitesi’nden hayvan refahı uzmanı Dr. Heather Browning, doğada nesiller boyu süren sürü kültürüyle hayatta kalmayı öğrenen canlıların laboratuvarda tek başlarına üretilmesinin büyük bir etik sorun yarattığını dile getirdi.

Dr. Browning, kendilerine rehberlik edecek ebeveynleri ve doğal sosyal ortamları olmadan dünyaya getirilen bu canlıların adeta "yetim" bırakıldığını, gençlik dönemlerinde ihtiyaç duydukları güvenlik ve sosyal etkileşimden mahrum kaldıkları için ağır psikolojik travmalarla karşı karşıya kalacaklarını belirtti. Araştırmacılar, bu ileri genetik teknolojilerin soyu tükenenleri diriltme gösterileri yerine, halihazırda yok olma tehlikesi altındaki yaşayan türlerin genetik çeşitliliğini korumak için kullanılması gerektiği çağrısında bulundu.