Bölgesel/Sektörel Asgari Ücret Uygulamasına Geçilebilir Mi?

2026 yılında net 28 bin 75 lira olarak uygulanan asgari ücretin 2027 yılı tutarını belirleyecek Asgari Ücret Tespit Komisyonu görüşmeleri Aralık ayında başlıyor. Süreç öncesinde ücretin belirlenme yönteminden TÜRK-İŞ'in boykot kararına, açlık sınırı verilerinden olası zam senaryolarına kadar 10 temel başlık öne çıkıyor.

Türkiye’de milyonlarca çalışanı doğrudan, genel ücret dengesini ise dolaylı olarak etkileyen 2027 yılı asgari ücret belirleme süreci Aralık ayında toplanacak Asgari Ücret Tespit Komisyonu ile başlayacak. 2026 yılında net 28 bin 75,50 lira olarak uygulanan taban ücretin yeni yıldaki tutarının yanı sıra sistemin yapısal işleyişi de gündemdeki yerini koruyor.

Ekonomim'in haberine göre, asgari ücretin tarihsel gelişiminden 2027 yılına ilişkin hesaplamalara kadar merak edilen 10 sorunun yanıtı şöyle:

Türkiye’de asgari ücret ilk kez 1936 tarihli 3008 sayılı İş Kanunu’nda düzenlendi ve 1951 yılında uygulamaya geçildi. İlk yıllarda yerel komisyonlarca belirlenen ücret, 1967-1974 arasında merkezi komisyon tarafından bölgesel farklar gözetilerek tespit edildi. 1974’ten itibaren uygulanan tarım-sanayi ayrımı 1989’da, yaş ayrımı ise 2013’te kaldırılarak bölge, sektör ve yaş farkı gözetmeyen ulusal tek ücret sistemine geçildi. 2022 yılında yapılan düzenlemeyle ise asgari ücretten gelir ve damga vergisi kaldırılarak tüm ücretlerin asgari ücrete kadar olan kısmı vergi dışı bırakıldı.

Genel kural bütün işkolları için tek bir asgari ücret belirlenmesine dayanıyor. 2003 yılında yürürlüğe giren İş Kanunu ile tarım işçileri, gazeteciler, gemi adamları ve hava yolu çalışanları da kapsama alındı. Ancak iki sektörde istisnai uygulama bulunuyor: 2012’den bu yana eczacılar için 1,5 ve 3 katlı; 2014’teki Soma faciasının ardından ise linyit ve taşkömürü madenlerinde yer altında çalışanlar için iki katlı asgari ücret uygulanıyor.

Asgari ücret; beş kamu, beş işçi (TÜRK-İŞ) ve beş işveren (TİSK) temsilcisinden oluşan 15 üyeli Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından oy çokluğuyla belirleniyor. En az 10 üyenin katılımıyla toplanan komisyonda oyların eşitliği halinde başkanın (Çalışma Genel Müdürü) bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış sayılıyor.

Son 25 yılda işçi kesimi toplam sekiz kez karara imza attı. TÜRK-İŞ, geçen yıl olduğu gibi bu yıl da komisyona katılmama kararı aldığını açıkladı. İşçi tarafının yer almadığı senaryoda karar, toplantıya katılan hükümet ve işveren temsilcilerinin oylarıyla belirlenecek.

Mevzuata göre asgari ücretin en geç iki yılda bir belirlenmesi gerekiyor ancak uygulamada yıllık artış sistemi benimseniyor. Komisyonun ekonomik koşullar doğrultusunda yıl içinde yeniden toplanmasının önünde yasal bir engel bulunmuyor. Nitekim yüksek enflasyon dönemlerinde, 2022 ve 2023 yıllarında yıl ortasında ikinci kez artış yapılmıştı.

Başlangıçta en düşük ücret sınırını korumak amacıyla tasarlanan asgari ücret, yürürlükteki 41 farklı kanunda doğrudan referans noktası olarak kullanılıyor. İdari para cezaları, vergi muafiyetleri, kıdem tazminatı tavanı ve sosyal yardım kriterlerinin yanı sıra; esnaf ve ziraat odası aidatlarından yönetim kurulu huzur haklarına kadar pek çok ödeme kalemi asgari ücrete endekslenmiş durumda. Sosyal yardımlara hak kazanma şartlarının asgari ücrete bağlı olması ise kayıt dışı istihdam riskini artıran unsurlar arasında gösteriliyor.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verilerine göre Türkiye’de asgari ücretle çalışanların toplam istihdam içindeki payı yüzde 40’ın altına düşmezken, asgari ücretin biraz üzerinde kazananlar dahil edildiğinde bu oran yüzde 60’a ulaşıyor. Gelişmiş ekonomilerde yüzde 3-4, Türkiye ile benzer ekonomik göstergelere sahip ülkelerde ise en fazla yüzde 15 seviyesinde olan bu oran, Türkiye’de taban ücretin ortalama ücret haline gelmesine ve nitelik ile kıdem farklarının maaşlara yansıtılamamasına neden oluyor.

Türkiye geçmişte bölgesel ve sektörel farklılaştırmayı denemiş ancak istenen sonuç alınamadığı için ulusal tek ücret sistemine dönmüştü. Uzmanlar, üniter devlet yapısına sahip Türkiye’de illere göre farklı asgari ücret belirlemenin idari ve ekonomik sakıncaları bulunduğuna dikkat çekiyor. Bunun yerine, istihdamın düşük olduğu bölgelerde işverenlerin vergi ve sigorta primi yüklerinin hafifletilmesi daha işlevsel bir alternatif olarak değerlendiriliyor.

TÜRK-İŞ’in 38 yılı aşkın süredir her ay yayımladığı araştırmanın 30 Ekim 2026 tarihli son verileri, mevcut asgari ücret ile yaşam maliyeti arasındaki farkı ortaya koyuyor:

Gösterge | Ekim 2026 Tutarı

Dört Kişilik Ailenin Açlık Sınırı | 38.024,00 TL

Bekâr Çalışanın Aylık Yaşam Maliyeti | 49.124,30 TL

Dört Kişilik Ailenin Yoksulluk Sınırı | 123.856,80 TL

2026 yılı net 28.075,50 TL olan asgari ücret, Ekim ayı açlık sınırının 9.949 TL, bekâr bir çalışanın yaşam maliyetinin ise 21 bin TL’den fazla altında bulunuyor.

İşverenlerin istihdam maliyetini hafifletmek amacıyla 2016 yılında başlatılan ve 2018’den itibaren İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanan asgari ücret desteği, 2026 yılında çalışan başına aylık 1.270 TL olarak uygulanıyor. 2027 yılında da desteğin devam etmesi ve yeni asgari ücret oranına paralel olarak artırılması bekleniyor.

2026 yılı asgari ücreti bir önceki yıla göre yüzde 27,01 oranında artırılmıştı. Yeni dönem hesaplamalarında Merkez Bankası'nın yüzde 29,5 olarak güncellediği 2026 yıl sonu enflasyon tahmini ile açlık sınırındaki artış oranları dikkate alınıyor.

Ekim ayı açlık sınırını yakalayabilmek için yüzde 35’in üzerinde bir artış gerekirken, yıl sonu enflasyon beklentisi doğrultusunda artış oranının yüzde 30’un altında kalmayacağı öngörülüyor. Enflasyon ve geçim maliyeti artışlarının ortalaması olan yüzde 32,5 oranı ise güçlü bir seçenek olarak değerlendiriliyor.

Olası artış senaryolarına göre 2027 yılı net asgari ücret hesaplamaları şu şekilde oluşuyor:

Olası Zam Oranı | 2027 Net Asgari Ücret

Yüzde 30 | 36.498 TL

Yüzde 32,5 | 37.200 TL

Yüzde 35 | 37.902 TL