Bu Kez Barış Getirsin: ABD-İran Yeniden Masaya Oturuyor

Mekke İttifakı üyeleri Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’dan bir heyetin Tahran’a ziyaretinin ardından ABD-İran arasında bir ateşkes ihtimali yeniden arttı. Trump da 3 Kasım’daki ara seçimler öncesinde gerilimi azaltacak bir formül istiyor. Müzakere adresinin Türkiye veya Katar olacağı konuşuluyor.

İran ile ABD arasında Ortadoğu’daki savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimler bir kez daha hız kazandı. Gelişme, Washington'ın bazı Körfez ülkelerini ABD'de 3 Kasım tarihinde düzenlenecek ara seçimlerin ardından İran'a yönelik saldırıya hazırlıklı olmalarına ilişkin mesaj gönderdiği iddialarının ve İsrail'de düzenlenen seçimlerden Başbakan Netanyahu'nun iktidarı sürdüreceği işaretinin gelmesinin hemen ardından yaşandı. Arap medyasında çıkan haberlerde, Türkiye’nin olası müzakerelerin adreslerinden biri olabileceği öne sürüldü. İran’ın yedi günlük barış planını dört günde uygulamaya yönelik yeni öneriler üzerinde çalıştığı belirtilirken, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Tahran yönetimine gönderdiği mektup da diplomasi trafiğinin merkezine yerleşti.

Suudi Arabistan merkezli Al Arabiya’nın kaynaklarına dayandırdığı habere göre, İran ile ABD arasında anlaşma sağlanması için arabulucular yeni bir takvim üzerinde çalışıyor. ABD’de 3 Kasım’da yapılacak Kongre ara seçimlerinden önce Türkiye’de bir toplantı düzenlenmesi ihtimali de gündemde. Ancak görüşmelerin yeri ve tarihi henüz kesinleşmiş değil.

Diplomatik sürecin, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı imzalayan üç ülke Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye'den bakanlar ile üst düzey güvenlik yetkililerinin, bölgesel güvenlik konularını görüşmek üzere Tahran'da İranlı yetkililerle bir araya gelmesinin hemen ardından hızlanması dikkat çekti. İran medyası görüşmede özellikle "ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırganlığı ve bu saldırganlığın sonuçları" ele alındığını vurgulamıştı. Haber, İttifak üyelerinin İran savaşında diplomatik çözümü yeniden canlandırma amacıyla ziyareti gerçekleştirdiği yorumuna neden olmuştu.

The New York Times’ın aktardığı bilgilere göre Vance, geçen hafta Katar arabuluculuğuyla İranlı yetkili Muhsin Rızai’ye bir mektup gönderdi. Mektupta, ABD ve İranlı yetkililerin yakın zamanda bir araya gelmesi önerilirken, Vance’in ABD adına müzakereleri bizzat yürütmeye hazır olduğu belirtildi. İran tarafı da mektubu doğruladı. ABD’li ve İranlı yetkililere dayandırılan haberde, mektubun İran yönetiminde olumlu karşılandığı ve Rızai’nin yanıt vermesinin beklendiği aktarıldı. Vance’in, İran’ın sertlik yanlısı kanadı ve Devrim Muhafızları üzerinde etkisi bulunan bir isimle doğrudan temas kurmayı amaçladığı ifade edildi. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise yaptığı açıklamada İran'ın şartları üzerinde anlaşmaya varılmadan müzakerelerde ilerleme kaydedilemeyeceğini belirtti. Görüşmelerin başlaması halinde müzakerelerin ön koşulsuz yürütülmesi ihtimali üzerinde durulurken, ilk temasların gelecek hafta Katar’da veya Türkiye’de yapılabileceği öne sürüldü.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, 28 Ekim’de yaptığı açıklamada, yedi günlük planın daha kısa sürede uygulanmasını sağlayacak öneriler üzerinde arabulucularla temas halinde olduklarını bildirdi. Arakçi, Tahran’ın savunmaya hazır olduğunu ancak diplomatik çözüm arayışını sürdürdüğünü vurguladı. Planın temel başlıkları arasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması bulunuyor. Uluslararası nükleer denetçilerin İran’a yeniden davet edilmesi de gündemdeki konular arasında yer alıyor. Washington, İran’ın nükleer programının müzakerelerin başından itibaren ele alınmasını isterken Tahran, öncelikle deniz ablukasının kaldırılmasını ve yaptırımlara ilişkin taleplerinin karşılanmasını istiyor.

Axios’a konuşan ABD’li ve İsrailli yetkililer de Katar öncülüğündeki arabulucuların iki ülke arasındaki müzakereleri yeniden başlatmak için çalıştığını ileri sürdü. Katar’ın, bazı yaptırımların hafifletilmesi karşılığında Birleşmiş Milletler müfettişlerinin bombalanmış nükleer tesisleri ziyaret etmesine İran’ı ikna etmeye çalıştığı iddia edildi.