Bu yıl zeytinde “var yılı”... TÜİK verilerine göre, 2026–2027 sezonunda 4 milyon 30 bin ton zeytin üretimi bekleniyor. Bunun 1 milyon 163 bin tonu sofralığa gidecek, 588 bin ton da zeytinyağı elde edilmesi öngörülüyor. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyinin ise bir uyarısı var: “Ürünün bir kısmı dalında ya da yerde bırakılırsa rekolte, tahminlerin yüzde 30-50 altında kalabilir.” Yani ağaçlar dolu. Dallar zeytin yüklü. Ancak üretici elinde hesap makinesi “Toplasam mı, dalında mı bıraksam?” hesabı yapıyor. Peki, hesap nerede tıkanıyor? Rekor beklenen bir sezon neden endişeye dönüşüyor? Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi Başkanı Dr. Mustafa Tan ve zeytin üreticisi kuzenlerimle konuştum. İşte size kalem kalem hasat hesabı!
Bu Yıl Zeytinde ‘Var Yılı’ Ama... Dalında Bereket Üreticide Dert

AĞAÇLAR ZEYTİN DOLU AMA HESAP TUTMUYOR
Türkiye, bu yıl da zeytinyağında dünya ikinciliğine, sofralık zeytinde birinciliğe ulaşacak gibi. Ancak rekor beklentisi üreticiyi sevindirmeye yetmiyor.
Nedenini Dr. Mustafa Tan anlatsın:
“Bir kilo zeytinin üretim maliyeti 50-70, alım fiyatı 20-35 lira. Zeytinyağında ise maliyet 240-280 lirayken alım fiyatı 170-200 lira. Üreticinin, ürünün oluşumundan ambalaja girmesi ve tüketiciye ulaşmasına kadar oluşan masrafları karşılayamadığı bir tablo var.”
Dr. Tan’a göre bu, özellikle yere dökülen zeytinler, engebeli arazilerdekiler ile az ürün tutan ağaçlardakiler gibi toplama maliyeti yüksek ağaçların hasat edilememe riskini getirmekte:
‘YOK YILI’NA DÖNMESİN
“Zeytinin yağ verimi de düşük. Normalde yaklaşık 5 kilo zeytinden bir kilo yağ elde edilirken bu sezon aynı miktar için 6-10 kilo zeytin gerekiyor. Ki ek olarak ürün dalında ya da yerde bırakılırsa rekolte, tahminlerin yüzde 30-50 altında kalabilir. Rekor beklediğimiz bir sezon, adeta ‘yok yılı’na dönüşebilir” uyarısını yapıyor.
Dr. Tan, kuşaklardır zeytincilik yapan bir ailenin de üyesi. TARİŞ’te üreticilerin eğitimi ve araştırma-geliştirme ile geçen 40 yılını anlatırken, “Ben şu anda zeytinlikten geldim, ayaklarım çamur içinde” diyor. “Üretici zarar etme ihtimaline rağmen neden toplamaya devam ediyor” soruma yanıtı ise kısa ve net:
“Çünkü bu, ağaca ve toprağımıza aidiyet duygumuz, borcumuz ve vazifemizdir. Kazanmayı bıraktık... Yerde ya da dalda bırakmamaya çalışıyoruz.”
Ancak ağaca duyulan bağlılığın ekonomik yükü karşılamadığı da net.
PEKİ NE YAPILMALI
Önerileri şöyle:
- ÜRETİCİNİN MALİYETİ KARŞILANSIN: Zeytinyağına kilogram başı yaklaşık 1 Euro, sofralık zeytine 20 sent fark ödemesi yapılabilir.
- HASAT UCUZLATILSIN: Makineli tarıma geçilmeli. Ama destek yalnızca makine alımına hibe ile sınırlı kalmamalı. Yedek parça ve tamir giderlerini kolaylaştıracak ve ucuzlatacak destek programları da şart.
- KOOPERATİFLER DEVREYE GİRSİN: Fiyatlar maliyetin altına düştüğünde kooperatifler aracılığıyla stoklama yardımı sağlanmalı. Fiyat baskısı hafifletilmeli. Şu an İspanya bunu uygulamaya koydu.
- İHRACAT DESTEKLENSİN: Dökme, fason işlenmiş ve 1-5 kilogramlık ambalajlı ürünlerin ihracatında ton başına sırasıyla 100, 300 ve 750 dolara kadar iade yeniden uygulanmalı.
- YENİ PAZARLAR AÇILSIN: AB’ye gümrüksüz ve vergisiz zeytinyağı ihracat kontenjanımız 100 ton. Bu, en az 100 bin ton seviyesine çıkarılmalı. Çin, Kore vb. pazarlara ulaşmak için devletin ikili ticari ilişkilerinden yararlanılmalı; satış ve takas imkânları değerlendirilmeli.
- ÜRETİCİ PAZARLAMAYA SOYUNDU: Fiyatlar düştükçe üretici kargolama, yol kenarı satış gibi yollarla tüketiciye ulaşmaya çalışıyor. Oysa kazanabilse bunlarla uğraşmaz. Kayıt dışı pazarlama yöntemleri ise üretim, tüketim bilançolarına ve rekolte tahminlerine ciddi etki yapıyor.
Mustafa Tan
90 KİLO ZEYTİNDEN ANCAK 10 KİLO YAĞ ÇIKIYOR
Bizim zeytinlik Manisa Köprübaşı’nda. 30 dönüm. Burada “butik” üretim yapılıyor. Başında Volkan ve Çiğdem Torun var. Bu yıl 30 ton zeytin almayı bekliyorlar.
Arazinin yüzde 40’ının hasadı bitti. Çıkan yaklaşık 13 ton zeytinin 2-2.5 tonu yeşil kırma zeytin olarak değerlendirildi, kalanı yağa ayrıldı.
Ürünü dalında bırakmanın mümkün olmadığını söylüyor Volkan Torun. “Ama” ile devam ediyor:
GÜNLÜK MALİYET 2 BİN LİRA
“Zaten asıl risk, atadan kalan toprağını hafta sonları ailesiyle gidip işleyen insanların üretimden vazgeçmesi. Bunun birinci sebebi işçilik. Bu bölgede günlük yevmiye 1.550 lira. Dayıbaşına da kişi başı 150 lira ödeniyor. Buna servis ücreti ve diğer kalemleri de eklersek bir işçinin günlük maliyeti yaklaşık 2.000-2.100 lirayı buluyor.”
Bir işçi bir günde ne kadar zeytin toplayabiliyor peki?
“Ortalama 90 kilo” diyor. Elbette ağacın yükü, büyüklüğü ve çalışma koşullarına göre bu miktar değişebiliyor.
Peki bu 90 kilodan ne kadar yağ çıkıyor?
Cevabı şu:
“Daha önce 6–7 kilo zeytinden 1 litre yağ çıkarken, bu kez verim düşük; 10 kilodan 1 litre aldık. Yani yağın kilo başına yalnızca toplama maliyeti 200 liraya geldi. E, sulama yok. Gübre yok. İlaç, bakım, budama, sıkım, filtre ve ambalaj da yok...
30 dönümün aylık sulama elektriği ortalama 20 bin lira. Gübre ucuz değil. Organik kullanayım dersen maliyet daha da artıyor. Yıl içindeki bakım giderleri ile bir kilo yağın maliyeti yaklaşık 300 lirayı buluyor. Hasat bitince masraf da bitmiyor. Budama yapılacak. Arazi sürülecek. Damlama sulama hortumları toplanacak, sonra yeniden serilecek. Her emek, yeniden gider demek.
Dolayısıyla çoğu çiftçi, işçi parasını çıkarabilecekse topluyor zeytinini. Ama hasat gideri bile karşılamıyorsa ‘yiyeceğim kadar toplarım, geri kalanı dalında kalsın’ diyor.”
Çiğdem Torun - Volkan Torun
750 LİRAYA SATINCA DA VOLKAN TORUN ÇİĞDEM TORUN ‘FIRSATÇILIK’ DENİYOR
“BUTİK” üretim yağ satılmasının “fırsatçılık” olarak değerlendirilmesine de itirazı var. Çünkü farklı üretim yöntemleri farklı maliyetler getiriyor: “Yağı filtre edince yağ kaybı oluyor. Elektrik, filtre kâğıdı, mesai... Saklama koşulları bile maliyeti değiştiriyor. Yani yalnızca satış fiyatına bakıp kazancı karşılaştıramazsınız. Ki bu noktada üreticinin desteklenmesi tağşişle mücadeleye de katkı sağlayacaktır.”



