İş cinayetleri, düşük ücretler ve doğa tahribatıyla sermaye biriktiren çelik patronları, şimdi de yeşil dönüşüm faturasını halka kesmeye hazırlanıyor. Faturanın öngörülen boyutu 30 milyar avro.
Çelik Patronları Halkın 1.6 Trilyon Lirasını İstiyor

Türkiye çelik sektörünün 2053 net sıfır emisyon hedefi için hazırlanan yol haritası, 2050’ye kadar emisyonların yüzde 92 azaltılmasını öngören senaryonun yıllık 1.5 milyar avroluk yatırım gerektirdiğini ortaya koydu. Rekabette öne çıkmak isteyen çelik patronlarının oluşturduğu senaryoda, sermayenin 30 milyar avro tutarında finansmana ihtiyacı var. Bu finansman için ise talepler bilindik: Ucuz kredi, devlet teşviki, kamu garantisi…
Türkiye çelik sektörünün 2053 net sıfır emisyon hedefine yönelik hazırlanan “Türkiye çelik sektörü: 2053 net sıfır emisyon yol haritası” raporu, Koç Holdinge ait Dedeman Hotelde düzenlenen toplantıyla tanıtıldı. Agora Industry tarafından, İstanbul Politikalar Merkezi (İPM) ve Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneğinin (SEFiA) katkılarıyla hazırlanan raporun tanıtım toplantısının açılışında SEFiA Direktörü Bengisu Özenç ile Çelik İhracatçıları Birliği (ÇİB) Yönetim Kurulu Başkanı Uğur Dalbeler konuştu.
Türkiye’nin dünyanın yedinci büyük ham çelik üreticisi olduğu düşünüldüğünde, sektörün dönüşümü yalnızca ‘iklim hedefleri’ bakımından değil, dış ticaret ve rekabet açısından da önemli. Türkiye, 2025’te 38.1 milyon ton ham çelik üretti ve çelik sektörü sanayi kaynaklı emisyonların yaklaşık yüzde 40’ından sorumlu.
Avrupa Birliği, Türkiye’nin çelik üretimi ve ihracatı açısından başlıca pazarlardan biri. Türkiye’nin toplam mal ihracatının yüzde 42.7’si 2025’te AB ülkelerine yapıldı. Türkiye, 2025 yılının ilk sekiz ayında yüzde 17’lik pay ile AB’ye en fazla çelik ihraç eden ülke oldu. Çelik ihracatının yüzde 21’i AB ülkelerine gerçekleştirildi.
AB’nin sınırda karbon düzenleme mekanizmasının (SKDM) 2026’da mali yükümlülük aşamasına geçmesi, çelik üretiminde karbon yoğunluğunu düşürme baskısını artırıyor. Nitekim 2026’nın ocak-eylül döneminde Türkiye’nin SKDM kapsamındaki çelik ürünlerinin AB’ye ihracatı önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 1.7, toplam demir-çelik ürünlerinin AB’ye ihracatı ise yüzde 6.7 geriledi. Dolayısıyla dönüşüm, yalnızca 2053 hedefinin gereği değil, çelik patronlarının uluslararası pazardaki rekabet gücünü koruması açısından da gündemde.
Hurda ihtiyacı artarken ithalat bağımlılığı nasıl aşılacak?
Türkiye’de hurda, çelik sektörü açısından stratejik bir ham madde. Küresel çelik üretiminde hurda bazlı üretimin payı yüzde 28 civarındayken Türkiye’de demir-çelik üretiminin yüzde 70’ten fazlası hurdaya dayanıyor.
Ancak hurda ihtiyacının önemli bölümü ithalatla karşılanıyor. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı verilerine göre mevcut tüketim yapısında kullanılan hurdanın yaklaşık yüzde 65-70’i ithal ediliyor.
Türkiye, başta ABD, Hollanda, İngiltere ve Belçika olmak üzere dış kaynaklardan ‘hurda’ satın alıyor. 2023’te yalnızca ABD’den yaklaşık 4.5 milyon ton çelik hurdası ithal edildi.
Bu bağımlılık, dönüşüm sürecinde yalnızca maliyet değil, ham maddeye erişim ve tedarik güvenliği bakımından da önemli bir sorun oluşturuyor. Türkiye Çelik Üreticileri Derneğinin (TÇÜD), 2025’in ilk 10 aylık verileri, hurda tedarikinde yerli kaynakların payının arttığını gösteriyor. Bu dönemde toplam hurda tüketimi 27.2 milyon tona yükselirken hurda ithalatı önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 7.3 azalarak 15.28 milyon tona geriledi. Yerli hurda arzı ise yüzde 24 artışla 11.9 milyon tona çıktı. Toplam tüketim içindeki yerli arzın payı yüzde 36.8’den yüzde 43.8’e yükseldi.
Raporda, 2050’ye kadar yurt içinden toplanan hurda miktarının 10 milyon tondan 26 milyon tona çıkarılması hedefleniyor. Ancak bu artış yalnızca daha fazla hurda toplanmasını değil, toplama, ayrıştırma ve kalite standartlarının geliştirilmesini de gerektiriyor. Küresel ölçekte hurda ihracatına kısıtlama getiren ülke sayısının artması ve hurdanın farklı ülkeler için stratejik bir ham madde haline gelmesi de Türkiye’nin ithalata dayalı tedarik yapısının risklerini artırıyor.
Yüzde 92 emisyon azaltımı için hangi yol izlenecek?
2025 yılı baz alınarak 2050’ye kadar emisyonların azaltılmasına yönelik üç farklı senaryo oluşturuldu. Mevcut politikaların sürmesi halinde emisyonlarda yüzde 45, kademeli dönüşüm senaryosunda yüzde 74, hızlandırılmış dönüşüm senaryosunda ise yüzde 92 azaltım öngörülüyor. Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefiyle uyumlu görülen tek seçenek, yüzde 92 azaltım öngören hızlandırılmış dönüşüm senaryosu.
Türkiye’nin yüzde 92’lik hızlandırılmış dönüşüm hedefinin ise henüz oldukça uzak olduğu değerlendirmesi öne çıktı. Bu hedefe ulaşılması için gereken yüksek yatırımın finansmanında kamu kaynakları, teşvikler ve garantilerin devreye sokulması beklentileri sıralandı.
Yıllık 1.5 milyar avroluk yatırımın kaynağı ne olacak?
Rapora göre hızlandırılmış dönüşüm senaryosunun hayata geçirilmesi için 20 yıl boyunca yılda yaklaşık 1.5 milyar avro yatırım yapılması gerekiyor. Bu, toplamda yaklaşık 30 milyar avroluk bir yatırım ihtiyacına işaret ediyor. Raporda, ulusal emisyon ticaret sistemi (ETS) ile ulusal sınırda karbon düzenleme mekanizmasından elde edilecek gelirlerin yılda 500 milyon ile 1.5 milyar avro arasında kaynak yaratabileceği hesaplanıyor.
Bu kaynakların Türkiye’de tutulması, dönüşümün finansmanında önemli bir başlık olarak öne çıkıyor. Türkiye’nin çelik ihracatında AB pazarının ağırlığı nedeniyle, AB SKDM kapsamında oluşacak karbon maliyetinin bir bölümünün Türkiye’de kurulacak bir sistem aracılığıyla karşılanması ve gelirlerin yurt içinde değerlendirilmesi öneriliyor.
Raporda, Türkiye’de uygulanacak karbon fiyatının AB emisyon ticaret sistemiyle uyumlu olması halinde, çelik ihracatından doğacak karbon gelirinin yılda 1.5 milyar avroya kadar olan bölümünün AB’ye ödenmek yerine Türkiye’de tutulabileceği belirtiliyor. Bu gelirin yeşil çelik dönüşümünü destekleyecek bir fona aktarılması öneriler arasında.
Net sıfır hedefi, bu yönüyle çelik patronları açısından uluslararası rekabet koşullarında ayakta kalma meselesi haline geliyor. Ancak bu rekabet için gerekli yatırımın nasıl finanse edileceği ve maliyetin kimler arasında bölüşüleceği henüz çözülmüş değil.
Toplantıda finansmanın yalnızca karbon gelirlerine bağlanamayacağı, kamu bütçesi ve uluslararası iş birliği gibi kaynakların da değerlendirilmesi gerektiği dile getirildi. Akbulut, yüksek faizlerin yatırımların önünde engel oluşturduğunu belirtti.
Böylece dönüşümün finansmanında yalnızca ne kadar kaynak yaratılacağı değil, bu kaynağın hangi yatırımlara ve hangi koşullarla aktarılacağı sorusu da gündeme geldi.
Raporda finansman için fark sözleşmeleri, uygun koşullu krediler, kamu garantileri, karma finansman modelleri ve yeşil kamu alımları gibi araçlar öneriliyor.
Bu mekanizmalar, çelik patronlarının yatırım maliyetlerini ve piyasa risklerini azaltmayı amaçlıyor. Ancak kamu kaynaklarının ve güvencelerinin özel şirketlerin dönüşümünü kolaylaştırmak için devreye sokulması, bu desteğin hangi yükümlülükler karşılığında verileceği sorusunu da beraberinde getiriyor.
Kamu desteği; istihdamın korunması, işçilerin ücret ve çalışma koşullarının güvence altına alınması ve dönüşüm yatırımlarının sonuçlarının denetlenmesi şartlarına bağlanacak mı? Yoksa yatırımın riski kamu kaynaklarıyla azaltılırken dönüşümün ekonomik getirisi şirketlerde mi kalacak?
Toplantıda, tüketicilerin ve alıcıların henüz yeşil çelik için daha yüksek fiyat ödemeye yeterince istekli olmadığına dikkat çekildi. Raporda bu sorunun aşılması için yeşil kamu alımları, belirli oranlarda düşük emisyonlu çelik kullanımını zorunlu kılacak düzenlemeler, alım garantileri ve uzun vadeli anlaşmalar öneriliyor. Bu araçlar, üreticilerin yapacağı yatırımlar için pazar ve gelir güvencesi oluşturmayı amaçlıyor.
Ancak bu öneriler, dönüşümün finansmanında kamunun üstleneceği rolü de büyütüyor. Kamu alımlarıyla talep yaratılması, teşvikler ve garantilerle yatırım riskinin sermaye lehine azaltılması, dönüşümün maliyetinin bir bölümünün kamu kaynaklarıyla karşılanması anlamına geliyor. Burada yanıtlanması gereken soru, kamu desteğinin hangi koşullarla verileceği. Çelik patronlarına sağlanacak teşvik ve güvenceler: İstihdamın korunması, işçilerin ücret ve çalışma koşullarının güvence altına alınması ve dönüşüm yatırımlarının sonuçlarının denetlenmesi gibi yükümlülüklere bağlanacak mı? Kamu kaynakları üreticilerin yatırım riskini azaltırken, dönüşümün yükü işçilerin ve toplumun üzerine bırakılacakmış gibi görünüyor.
Evrensel'e Abone Ol
31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver.
E-Gazete Her gün basılı gazeteyi dijital olarak oku...
Sesli Yazılar Köşe yazılarımızı sesli olarak dinle...
Reklamsız Deneyim Reklamlara takılmadan sadece habere odaklan.
Dijital Evrensel uygulamamız güncellendi
İndir, Oku, Dinle...
Şifresiz Giriş İmkanı E-posta adresinle şifresiz giriş yapabilirsin.
App Store'dan İndir
Google Play'den İndir



