Çin Güvenliğinde Bir İlk, Kabil'in İçişlerine Müdahil Mi Olacak?

Afganistan'da Taliban'ın Ağustos 2021'de yeniden iktidara gelmesinin ardından bölgesel güçlerin izlediği politikalar değişirken Çin'in Kabil yönetimiyle geliştirdiği ilişkiler yeni bir sınamayla karşı karşıya kaldı. İstihbarat ve güvenlik alanındaki araştırmalarıyla tanınan Intelligence Online yayın organının (IO) analizinde Pakistan'ın Çin'i Afganistan'daki silahlı muhalefetle ilişki kurmaya yönlendirdiğini açıkladı. Habere göre İslamabad, Pekin'e eski Afganistan Genelkurmay Başkanı Yasin Ziya'nın liderliğindeki Afganistan Özgürlük Cephesi (AFF) ile diyalog başlatılmasını önerdi. Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı'nın (Guoanbu) bu öneriyi kabul ettiği, ancak örgütle henüz resmi bir iletişim kanalı oluşturmadığı belirtildi. İddia, Pakistan'ın Taliban yönetimiyle yaşadığı sınır çatışmalarının ve karşılıklı hava saldırılarının ardından gündeme geldi. Çin'in muhalif gruplarla temas kurması halinde Afganistan'daki angajmanı, mevcut diplomatik ve ekonomik ilişkilerinin ötesinde yeni bir istihbarat boyutu kazanabilir. Söz konusu gelişme gerçekleşirse bu Çin'in ilk kez Tayvan haricinde bir ülkenin iç işlerine doğrudan müdahalesi anlamına da gelecek.

IO'nun aktardığına göre Pakistan hükümeti, Afganistan'da Taliban'a karşı faaliyet gösteren silahlı gruplarla ilişkilerini geliştirme arayışına Çin'i de dahil etmek istiyor. Afganistan International'ın ağustos ayında yayımladığı haberlere göre ülkenin kuzeydoğusundaki Badahşan vilayetinde Taliban güçlerine karşı operasyonlar gerçekleştiren silahlı örgütlerin bazı bölgelerde geçici kontrol sağladığı ileri sürüldü. Pakistan'ın silahlı muhalefetle temasları ise Çin'e yönelik girişimden önce başladı. ABD merkezli Long War Journal'ın analizinde ise Pakistanlı istihbarat görevlilerinin Afgan muhalif grupların temsilcileriyle olası destek seçeneklerini görüştüğüne ilişkin bilgiler paylaşıldı. Bu görüşmelerin kapsamı ve herhangi bir askeri yardım anlaşmasıyla sonuçlanıp sonuçlanmadığı ise bilinmiyor.

IO analizine göre Çin, Taliban'ın yeniden iktidara gelmesinin ardından Afganistan'daki diplomatik varlığını koruyan ve Kabil yönetimiyle ekonomik ilişkilerini geliştirmeye çalışan başlıca ülkeler arasında yer alıyor. Pekin, Ocak 2024'te Taliban'ın gönderdiği büyükelçinin güven mektubunu kabul ederek diplomatik ilişkilerde önemli bir adım attı. Çin'in Afganistan politikasında sınır güvenliği, silahlı örgütlerin faaliyetleri, madencilik yatırımları ve Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru'nun güvenliği öne çıkıyor. Ancak Pakistan ile Taliban arasındaki çatışmalar Pekin'i de doğrudan etkiledi. Çin, Nisan 2026'da Urumçi kentinde Pakistan ve Afganistan temsilcileri arasında görüşmelere ev sahipliği yaptı. Haziran ayında ise Çin'in Afganistan Özel Temsilcisi Yue Xiaoyong ile Pakistanlı mevkidaşı Muhammed Sadık, silahlı örgütlerin faaliyetleri ve güvenlik işbirliğini görüştü. IO analizine göre Pekin'in Afganistan'daki gruplarla iletişim kurması ise Tayvan haricinde ilk kez yaşanan bir güvenlik girişimi. Çin geleneksel olarak temas kurduğu ülkelerin içişlerine karışmama prensibine katı şekilde bağlı bir ülke olarak biliniyor.

Pakistan ile Taliban arasındaki ilişkiler, terör saldırıları dolayısıyla son bir yılda ciddi biçimde kötüleşti. Kabil, bu suçlamaları reddederken Pakistan ordusu Afganistan topraklarında hava saldırıları gerçekleştirdi; Taliban güçleri de sınır hattında karşılık verdi. ABD merkezli Dış İlişkiler Konseyi'nin Ekim 2026 değerlendirmesine göre iki ülke arasındaki çatışmalar, 2025 sonbaharından itibaren doğrudan devletler arası askeri karşılaşmalara dönüştü. Aynı dönemde Hindistan'ın Afganistan ile ilişkilerini geliştirmesi ve Rusya'nın Kabil'le güvenlik işbirliğini savunması, Afganistan üzerindeki bölgesel rekabeti daha karmaşık hale getirdi. Moskova'da 5 Ekim'de düzenlenen Afganistan toplantısında orta yol bulunmaya çalışıldı ancak somut bir sonuç elde edilemedi. Uzmanlara göre ABD'nin 2001-2021 arasındaki yirmi yıllık askeri işgalinin ardından Afganistan'da oluşan güç dengeleri yeniden değişirken, bölgesel devletlerin silahlı gruplarla kuracağı ilişkilerin ülkenin iç çatışmalarını derinleştirme riski de artıyor.