Çöküşün Altı İhmal

Ülkenin en önemli doğal ve kültürel miras alanlarından olan ve geçen sene 4,5 milyon ziyaretçi ağırlayan Kapadokya’da 3 kişinin yaşamını yitirdiği peribacası çökmesi, yetersiz önlemleri yeniden gündeme getirdi. Yıllardır kaya düşmesi tehlikesine ilişkin uyarıların yapıldığı bölgede yaşanan facianın ardından bilim insanları ve çevre örgütleri, yeni can kayıplarının önüne geçilmesi için acil önlem alınmasını istedi.

Nevşehir’in Göreme beldesindeki Göreme Açık Hava Müzesi girişinde önceki gün peribacasından kopan kaya parçaları ziyaretçilerin bulunduğu alana düştü. Olayda 3 kişi hayatını kaybetti, 5 kişi yaralandı. Yaralılardan 4’ü taburcu edilirken kalça kırığı bulunan bir kişinin tedavisinin sürdüğü öğrenildi. Facianın ardından Nevşehir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından adli soruşturma başlatıldı. Nevşehir Valisi Hüseyin Kök, valilik ve ilgili bakanlıkların da idari soruşturma yürüteceğini açıkladı. Olayın nedenlerini araştırmak üzere bilirkişi heyeti görevlendirildi. Yetkililer çökmeyi aşırı yağışlarla ilişkilendirirken uzmanlar, bölgedeki kaya kütlelerinin uzun yıllara yayılan aşınma süreçlerinin ve gerekli koruma önlemlerinin incelenmesi gerektiğine dikkat çekti.

Kapadokya Çevre Platformu Sözcüsü Mükremin Tokmak çökmenin yaşandığı alanın yeni otopark bölgesinin hemen altında bulunduğuna dikkat çekti. Yol yapımı, otopark kapasitesinin artırılması ve yoğun araç trafiğinin yarattığı titreşimlerin tehlikeyi büyüttüğünü ifade eden Tokmak, kaya kütlelerinde kopma ve göçmeler yaşanabileceği konusunda daha önce de uyarıda bulunduklarını belirtti.

Tokmak, bölgedeki turist ve araç yoğunluğunun artmasına karşı bilimsel titreşim ölçümleri yapılmasını, ziyaretçilerin girebileceği alanların kesin sınırlarla belirlenmesini ve hassas kaya oluşumlarının çevresinde koruma mesafeleri oluşturulmasını talep etti.

Kapadokya’daki tehlikeyi 13 yıl önce gündeme getiren Sismolog Dr. Ramazan Demirtaş, BirGün’e yaptığı değerlendirmede çökmenin yalnızca yağışlarla açıklanamayacağını belirtti. Bölgede son 20 yılda çok sayıda kaya düşmesi yaşandığını hatırlatan Demirtaş, benzer olayların devam edeceği uyarısında bulundu.

Yaşanan facianın önlenebilir olduğunu vurgulayan Demirtaş, şöyle konuştu: “Yaşanan olay, sadece yağmurun sonucu değil. Burada kaya düşme olayları, kaya kayma olayları önceki sene yine vardı, can kaybı yoktu. Geçmişe baktığımız zaman özellikle son 20 yılda çok sayıda kaya düşmesi yaşandı, yalnızca can kaybı yoktu. Bu olaylar olmaya devam da edecek. Buradan çıkartılacak önemli bir ders var. Bu depremsiz koşullarda meydana gelen bir olay, bir de bunun deprem koşullarını düşünün. Çevre faylarında olabilecek bir deprem peribacalarında ciddi kaya düşmelerine neden olabilir. Burada insanların peribacalarının içine kadar gelmesi bir şekilde engellenmeli, koruma bantları konmalı. Çünkü nerede, ne zaman düşeceği, kopma noktasına ne zaman geldiğini bilmek zor. Ben burası hakkında 13 yıl önce uyarıda bulundum ancak bakın 13 yıl boyunca düşmedi. Ancak 13 yıl sonra 3 tane insanın hayatını kaybetmesine yol açtı. Önlenebilir miydi, evet önlenebilirdi.”

Bilimsel incelemelerle kaya düşmesi riskinin önceden belirlenebileceğini anlatan Demirtaş, riskli peribacalarında kaya ıslahı ve koruma çalışmalarının yapılması gerektiğini söyledi.

Mevcut koruma önlemlerinin yetersizliğine dikkat çeken Demirtaş, “Yapılan analizlere bağlı olarak zaman içerisinde kaya düşme riskinin olup olmayacağını söyleyebiliyorsunuz. Eğer çok ciddi bir risk varsa kaya ıslahı projeleri geliştiriyorsunuz. Ama bizde böyle bir şey yok. Yoğun turizm döneminde gerçekleştiğini düşündüğünüzde burada çok sayıda insan hayatını kaybedebilirdi. Yüzbinlerce yıldır kırık çatlaklar bir kopmaya sebep olmasa da ağır iş makineleri ya da ATV’ler, bölgedeki titreşimler artık kopma noktasına geldiği zaman tetikleyebilir. Kaya ıslahı yapılmadıkça kaya düşme olayları olmaya devam edecek. Ayrıca özellikle de bölgede çok ciddi bir çevre drenajı yapmanız gerekiyor. Suyu içeriye sokmamanız gerekiyor. Kırık çatlakların içerisine suyun girmemesi gerekiyor. Kışın çatlakların içerisine su girdi, dondu, ardından ilkbaharda çözünmeye başladı. İçerideki su basıncı artırınca kırık çatlaklarla bir açılma, genişleme oluyor. Bu olduğunda da 2 blok hareket edince oradan büyük bir kopmaya sebep oluyor. Bu sadece bir yağıştan dolayı olan bir olay değil. Mutlaka önlem alınması gerekiyor. Çünkü risk önümüzdeki dönemde de devam edecek” diye konuştu.

∗∗∗

İç Anadolu Çevre Platformu ve Türkiye Çevre Platformu acilen şu önlemlerin alınmasını talep etti:

1. Motorlu ve ağır taşıt girişinin tamamen yasaklanmalı.

2. Sıfır emisyonlu, hafif elektrikli ulaşım ağı kurulmalı.

3. Ziyaretçi taşıma kapasitesi belirlenmeli ve randevu sistemi kurulmalı.

4. Ağır müdahalelerin ve yol genişletme projelerinin durdurulmalı.

5. Karar süreçleri bağımsız bilim kurulu ve şeffaf denetime açık hale getirilmeli.