BBC Türkçe
Haber akışına dön

Cop31: Elektrifikasyon Nedir, Neden Tartışılıyor?

Cop31: Elektrifikasyon Nedir, Neden Tartışılıyor?

Elektrifikasyon neden tartışılıyor, Türkiye yüzde 35 hedefini tutturabilir mi?

Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) iklim konferansı COP31'de başkanlığın en çok öne çıkardığı gündem maddelerinden biri de elektrifikasyon taahhüdü.

19 Kasım'da yayımlanan ikinci örtü karar taslağında, 2035 yılına kadar dünya çapında nihai enerji tüketiminin %35'inin elektrikten karşılanması hedefi de yer aldı.

Bu hedef kısaca 35'e 35 diye anılıyor.

18 Kasım itibarıyla aralarında Avrupa Birliği ülkeleri, İngiltere, Norveç, Palau, Filipinler, Zambiya, ve Panama'nın olduğu 75 ülke taahhüde destek açıkladı.

Metinde hedefin, bundan üç yıl önce açıklanan 2030'a kadar yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması taahhüdüyle "tamamlayıcı" nitelikte olduğundan söz ediliyor. Ancak elektrifikasyonun yenilenebilir enerjiyle karşılanması gerekliliğinden bahsedilmiyor.

COP31 Başkanı Murat Kurum, 19 Kasım'da yaptığı açıklamada, "Elektrifikasyonun 2035'te %35'e ulaşabilmesi fosil yakıtlardan uzaklaştırmayı gerektirir. Dolayısıyla biz bir konu üzerine kitlelerin çözümsüzlüğünü aramak yerine burada somut işlerle, gerçekçi işlerle ilerleme sağlamamız lazım" dedi.

Bugüne kadar hedefin Antalya'da en çok tartışılan yönlerinden biri de bu oldu. Başta Avrupa'dan olmak üzere bazı delegeler ve iklim alanında çalışan bazı Sivil Toplum Kuruluşları (STK) hedefin yenilenebilir enerjiye bağlanmasını istiyor.

Uluslararası Enerji Ajansı'ndan (IEA) ve Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı'nın (IRENA) ise hedefi olduğu haliyle desteklediklerini açıkladı.

Peki hedef tam olarak ne anlama geliyor, kimler bu taahhüdü destekliyor? Daha da önemlisi kömür ya da doğal gazla da olsa elektrifikasyon hedefinin tutturulması iklim hedefleriyle uyumlu olabilir mi?

Elektrifikasyon hedefi nedir, kimler destek verdi?

Elektrifikasyon, günlük hayattaki birçok faaliyetin elektrikli hale getirilmesi anlamına geliyor.

Örneğin, benzinli ya da mazotlu araçların elektrikli hale getirilmesi; doğal gaz ya da kömür yakılarak ısınan yerlerde elektrik pompalarının kullanılması veya üretimi yüksek ısı gerektiren sanayi ürünlerinin imalatında ısının elektrikle sağlanması...

IEA'ya göre elektrifikasyon, bugünkü hızıyla devam ederse 2035'te dünya çapında tüketilen enerjinin %23 ila %24'ü elektrikten sağlanıyor olacak. Bu durumda gezegenimizin 2100 yılında gelindiğinde 2,5 derece ısınacağı öngörülüyor.

IEA ve IRENA'nın net sıfır senaryoları, 2035'e kadar dünya çapında yaklaşık %35 elektrifikasyona işaret ediyor.

Taahhüdün bugüne kadar 75 ülke ve 90'dan fazla kurum tarafından desteklendiği bildirildi.

Planla ilgili başta temiz enerji gerekliliğini savunan Avrupa Birliği'nin İklim Komiseri Wopke Hoekstra 17 Kasım'da, birliğin taahhüdü destekleyeceğini doğruladı.

'Temiz' elektrifikasyon tartışması

AB'nin duyurusunun ardından bazı STK'lar taahhüde dair uyarılarını yineledi.

Greenpeace AB İklim ve Enerji Kampanyaları Sorumlusu Thomas Gelin, "Bu taahhüt hayal kırıklığı. Elektrifikasyon yenilenebilir enerji kaynaklarına dayandırılmazsa, dünya fosil yakıtlara ve tehlikeli nükleer enerjiye bağımlı kalmaya devam edebilir" dedi.

İklim araştırma kuruluşu Climate Analytics de hedefte, elektriğin "temiz" kaynaklardan üretileceğini açıkça belirtmezse yüzyıl ortasına kadar küresel sıcaklıklara en az 0,1°C ek ısınma getirebileceği uyarısında bulundu.

Kuruluş, elektrik talebindeki artışın yenilenebilir enerjiyle karşılanmaması halinde hedefe ulaşılsa bile elektrik üretiminde doğal gaz kullanımının artabileceğini belirtti.

Bazı uluslararası kurumlar ise hedefe "yenilenebilir enerji" ön koşulunun eklenmesinin kapsayıcılığına gölge düşürebileceğini savunuyor.

Hedefin mimarlarından Uluslararası Enerji Ajansı'nın Başkanı Fatih Birol, konferans sırasında düzenledikleri basın toplantısında, bu taahhüde herhangi bir koşul eklememelerinin sebebinin, mümkün olduğunca fazla ülkenin imza atmasını istemeleri olduğunu söyledi.

"Çok sayıda ülkenin uluslararası bir hedef etrafında birleştiğini görmek bugünlerde kolay değil. Böyle bir hedef, piyasa eğilimleri üzerinde de etkili olabilir" diye ekledi.

Fatih Birol, bugün dünya çapında kurulan yeni elektrik üretim kapasitesinin yaklaşık %80'inin yenilenebilir enerjiden sağlandığına da dikkat çekti.

BBC Türkçe'ye konuşan Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) Başkanı Francesco La Camera da piyasanın halihazırda en ucuz enerji tipi olan yenilenebilir kaynaklara yöneldiğini söylüyor.

La Camera, 35'e 35 hedefinin Paris Anlaşması'yla öngörülen 1,5°C hedefinde yaşanması beklenen geçici aşımı telafi etmeyi amaçlayan daha geniş bir yol haritasının parçası olduğunu söylüyor.

"Enerji talebinin beklediğimizden daha hızlı arttığını görüyoruz. Bu nedenle hızlı hareket etmeliyiz. İnsanların da istemediği şey yüksek enerji faturaları ödemek. Buna zamanında, etkili ve ekonomik bir yanıt verebilecek tek seçenek yenilenebilir enerji" diye ekliyor.

Verimlilik artışı

Birol ayrıca, 35'e 35 hedefinin temiz enerjiyle ilgili özel bir koşul eklenmese bile, küresel emisyonları yaklaşık sekiz milyar ton azaltacağını belirtti.

"Başka bir deyişle, herhangi bir ek şart olmaksızın da enerji sektöründen kaynaklanan emisyonlarda ciddi bir düşüş yaşanacak" diye ekledi.

Bu düşüşün en önemli sebebiyse fosil yakıtları yakarak enerji elde etmek yerine elektrik enerjisine dönüştürerek kullanmanın büyük bir verimlilik artışı sağlaması.

İklim ve enerji alanında çalışan düşünce kuruluşu Ember'in Türkiye ve Kafkasya Bölge Lideri Ufuk Alparslan, fosil yakıtlarla üç birim enerji gerektiren bir sürecin elektrikle yaklaşık bir birim enerjiyle gerçekleştirilebildiğini söylüyor.

BBC Türkçe'ye konuşan Alparslan, "elektrikli araçla aldığınız bir mesafeyi fosil yakıtlı araçla almaya çalıştığınızda enerji tüketimi 3,6 katına çıkıyor" örneğini veriyor.

Türkiye mevcut gidişatla %35'i tutturabilir mi, 2040 hedefi ne öngörüyor?

Ancak verimlilik artışı ilginç bir çelişkiyi de ortaya çıkarıyor.

Elektrifikasyon oranı dönüşümün ilk aşamalarında gerçekleşen ilerlemeyi tam olarak yansıtmayabiliyor.

Alparslan 2027'den itibaren tüm yeni otomobil satışlarının elektrikli olduğu varsayımında bile otomobillerde elektrifikasyon oranının 2035'te %17'de kaldığını söylüyor.

Bunun ulusal elektrifikasyon oranına katkısı yalnızca 1,6 puan oluyor.

Ember'a göre Türkiye'nin bugün nihai enerji tüketiminin yaklaşık beşte biri elektrikten geliyor.

Elektrik talebi son 34 yılda yedi kat artsa da fosil yakıtların enerji tüketimindeki payı yaklaşık %70'te kaldı.

Kuruluşa göre, bugüne kadar elektrikteki büyüme büyük ölçüde yeni talebi karşıladı; fosil yakıtların yerini almadı.

IEA net sıfır senaryosunda dünya çapında kömür santrallerinin %75'inin 2035'e kadar devreden çıkması gerektiğini söylüyor.

Ember'a göre mevcut haliyle devam ederse Türkiye'nin elektrifikasyon oranı 2035'te ancak %24,4'e ulaşabilir.

COP31'de yayımlanan ikinci örtü karar taslağında %35 oranı her bir ülke için ayrı ayrı değil; küresel bir hedef olarak belirleniyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, COP31'in ilk günlerinde Türkiye'nin 2040 enerji hedeflerini açıkladı.

Bayraktar, enerji güvenliğinin ulusal güvenlik meselesi olduğunu vurgulayarak, "Türkiye olarak ileriye giden yolun elektrifikasyondan geçtiğine inanıyoruz" dedi.

Planda 2035 projeksiyonu yer alamsa da elektrifikasyon oranının 2040 yılında %36'ya çıkarılması öngörülüyor.

Ufuk Alparslan, "Eğer 2040'ta %36'ya ulaşacaksak, 2035'teki oranın %35'in altında kalma ihtimali olabilir" diyor ve hızlanmanın üç ayaklı bir dönüşümle mümkün olduğunu belirtiyor.

Bunun ilk ayağının yenilenebilir enerjiyle elektrik üretimini temiz hale getirmek olduğunu söylüyor.

Uzman isme göre, diğer yandan batarya ve depolama gibi esneklik çözümleriyle "bu elektriği günün tüm saatlerine ve yılın tüm dönemlerine yayabilmemiz lazım."

Üçüncü ayak ise ulaşım, binalar ve sanayi gibi alanlarda fosil yakıt kullanımının yerini elektriğin alması.

"Ancak bu üç unsur birlikte ilerlerse ekonomi genelinde gerçek bir dönüşüm sağlanabilir" diye ekliyor.

İklim düşünce kuruluşu E3G'nin Küresel Temiz Enerji Diplomasisi Yardımcı Direktörü Matt Webb'e göre de, hedef yalnızca enerji kullanımının elektrifikasyonunu değil, aynı zamanda elektrik üretiminin de yenilenebilir kaynaklara dayalı hale gelmesini öngörüyor.

Webb, "Nihai tüketim elektrikten sağlanmalı ve aynı zamanda elektrik üretiminde fosil yakıtların yerini yenilenebilir enerjiye bırakmalısınız. Bunlardan birini yapıp diğerini yapmazsanız 1,5 derece hedefine yaklaşamazsınız" diyor.

Okumaya devam et

Pusholder

Senin gündemin

Okuma seçenekleri

Push AIÖzet

PusholderKaynakta oku
bbc.com