Cop31'in Merkezine Okyanusları Koymalıyız

Pasifik ada ülkeleri, 30 yılı aşkın süredir her yıl düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nda aynı uyarıyı yapıyor. Isınan okyanuslar yalnızca gıda ve enerji güvenliğini değil, tüm dünyanın geleceğini tehdit ediyor. Ancak neredeyse her yıl bu uyarımız bölgesel bir sorun olarak ele alındı. Uzak ve küçük adalarla sınırlı görülen bu tehdidin, uluslararası liderler tarafından birkaç göstermelik açıklamadan fazlasını hak etmediği düşünüldü.

Keşke yanıldığımızı söyleyebilseydim. Ancak El Niño döngüsünün etkisiyle şiddetlenen ve rekor düzeydeki okyanus sıcaklıklarıyla derinleşen iklim felaketi, bu krizin kıyı şeridinde durmadığını gözler önüne seriyor.

Yükselen deniz seviyesi verimli tarım arazilerini sular altında bırakıyor, toplulukları yaşadıkları yerlerden göç etmek zorunda bırakıyor ve ailelerin sigorta primlerini artırıyor. Okyanusların ısınması, dünya ekonomisine güç veren ve küresel tedarik zincirlerinin işlemesini sağlayan enerji şebekelerini ve limanları tehdit ediyor. Arktik bölgesinde, büyük bölümü kritik güvenlik faaliyetlerinde kullanılan kıyı altyapısının yüzde 60'ı erozyon nedeniyle risk altında. Yıllık doğrudan ve dolaylı 21,5 milyar dolarlık gelir sağlayan önemli balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği merkezleri Akdeniz ve Karadeniz'de ise 2024 yılında deniz sıcak hava dalgaları yaşandı. Deniz suyu sıcaklıklarının normalin yaklaşık 5 derece üzerine çıkması, gıda güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.

Gözden kaçan bir diğer önemli unsur da okyanusların gezegenin en büyük karbon ve ısı yutağı olması. Okyanuslar, dünya ormanlarının tuttuğu miktara eşdeğer şekilde karbondioksit emisyonlarının yüzde 30'unu soğuruyor ve bu emisyonların yol açtığı fazla ısının yüzde 90'ını bünyesinde tutuyor. Ancak bunun ağır bir bedeli var. Isıya karşı en hassas ekosistemler su altında bulunuyor. Paris İklim Anlaşması'yla belirlenen 1,5 derecelik küresel ısınma sınırının üzerindeki her küçük sıcaklık artışı, bu ekosistemlerin daha fazlasının yok olmasına neden oluyor. Küresel ısınmanın 2 dereceye ulaştığı bir senaryoda, okyanuslarla bağlantılı afetlerin yol açacağı kayıpların 2050 yılına kadar 56 milyar dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor. Bu tablo, uyum politikalarının sınırlarını ve küresel ısınmayı mümkün olduğunca 1,5 dereceye yakın tutmanın aciliyetini ortaya koyuyor.

Bunlar önemsiz sorunlar değil. Aksine, küresel ölçekte ciddi ekonomik ve güvenlik risklerine işaret ediyor. Pasifik ada ülkeleri açısından ise varoluşsal sonuçlar taşıyor. 1,5 derecelik sınırın altında kalmak bizim için bir hayatta kalma meselesi. Paris İklim Anlaşması'nın kabul edilmesi için bu kadar kararlı mücadele etmemizin ve geçen yıllar boyunca bu hedefe mümkün olduğunca bağlı kalınmasını savunmamızın nedeni de buydu.

Geçen yıl Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nda ormanlar iklim gündeminin merkezine taşındı. Bu ay Türkiye'nin Antalya kentinde düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) da aynı yaklaşımı okyanuslar için benimseyebilir. Okyanus odaklı iklim politikalarına yönelik siyasi destek güçlü. 100'den fazla ülke, okyanusların Paris İklim Anlaşması'nın temel bir parçası olduğunu ve COP31'de bu çerçevede ele alınması gerektiğini belirten bir mektuba imza attı.

Bunun hayata geçirilmesi için müzakerecilerin emisyonların azaltılması, iklim direncinin güçlendirilmesi ve iklim finansmanı konularındaki görüşmelerde okyanuslara öncelikli yer vermesi gerekiyor. Ayrıca en güncel okyanus bilimi verileri, bir sonraki küresel durum değerlendirmesine yön vermeli. Böylece ülkelerin raporlamakla yükümlü olacağı okyanus odaklı taahhütler oluşturulabilir ve iklim eylemlerinin hangi standartlara göre değerlendirileceği belirlenerek hesap verebilirlik güçlendirilebilir.

Kıyısı bulunan her ülke, ulusal iklim hedeflerine okyanus temelli çözümlerle ulaşmayı taahhüt eden hükümetlerin oluşturduğu Mavi Ulusal Katkı Beyanı (Blue NDC) Girişimi'ne katılmalı. Okyanuslar, limanların ve deniz taşımacılığının çevre dostu hale getirilmesi, ayrıca deniz üstü yenilenebilir enerji yatırımlarının geliştirilmesi yoluyla enerji dönüşümünü hızlandırabilir. Elbette odadaki asıl büyük sorun petrol ve doğal gaz sektörü. Fosil yakıtlardan hızla uzaklaşmak, mercan resifleri, balıkçılık faaliyetleri, kıyı ekonomileri ve bunlara bağımlı yerel topluluklar üzerindeki baskıyı azaltmanın en etkili yolu.

Yatırım akışları da bu artan hedeflerle uyumlu olmalı. Denizlerin korunmasına yönelik mevcut finansman yılda yaklaşık 1,8 milyar dolar seviyesinde. Ancak ihtiyaç duyulan finansmanla mevcut kaynaklar arasında yaklaşık 14 milyar dolarlık bir açık bulunuyor. Kanıtlanmış pek çok çözümün yaygınlaştırılmaya hazır olduğu bu dönemde, deniz koruma alanlarının sürdürülebilir balıkçılık ve turizm gelirleri yoluyla ekonomik getiri sağlamasını güvence altına alacak iş birlikleri oluşturulmalı.

Pasifik ada ülkelerinin mesajı uzun yıllardır karşılıksız kaldı. COP31 bu durumu değiştirmek için önemli bir fırsat sunuyor. Okyanusların sağlığı, tüm insanların geleceğini şekillendirecek. Artık herkesin okyanusların ortak bir değer ve ortak bir sorumluluk olduğunu kabul etmesinin zamanı geldi.

Peter Thomson, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nin Okyanuslardan Sorumlu Özel Temsilcisi'dir.

©Project Syndicate