Diken
Haber akışına dön

Cop31 Başkanlıklarına Ortak Çağrı: Halk Sağlığına Öncelik Verin

Cop31 Başkanlıklarına Ortak Çağrı: Halk Sağlığına Öncelik Verin

COP31 İklim Zirvesinin ev sahibi Türkiye ve zirvenin müzakere başkanı Avustralya’dan iklim ve sağlık uzmanları, iki ülkenin COP31 başkanlıklarını kararlarında halk sağlığına öncelik vermeye çağırdı.

Fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği, yılda 2,73 milyon kişinin ölümüne yol açıyor.

Zirvede Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE), Küresel İklim ve Sağlık İttifakı’nın (GCHA) desteğiyle bugün düzenledikleri basın toplantısında COP31’de alınacak tüm kararlarda halk sağlığına öncelik verilmesini istedi.

Türkiye, 2024’te elektriğinin yaklaşık yüzde 35’ini kömürden üretti. Avustralya dünyanın önde gelen kömür ve doğalgaz ihracatçılarından.

Uzmanlar, iki ülkenin de fosil yakıt politikalarında sağlık etkilerini hesaba katması ve ülkelerinde somut adımlar atmaları gerektiğini söyledi.

‘İlk adım başkanlardan gelsin’

İlk somut adım olarak da Türkiye ve Avustralya’dan Brezilya’nın COP30’da başlattığı Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası’nı (Transitioning Away from Fossil Fuels – TAFF) halk sağlığını merkeze alarak ilerletmeleri talep edildi.

Toplantının moderatörü CAPE Sağlık ve Ekonomi Politikaları Direktörü Dr. Leah Temper, bugüne dek yol haritası görüşmelerinde sağlığın gündeme gelmediğini belirtti:

“Fosil yakıtlardan uzaklaşmak, 21’inci yüzyılda halk sağlığını iyileştirmek için en büyük fırsatlardan biri. COP31 başkanlıklarını bu fırsatı değerlendirmeye çağırıyoruz. Dünyanın dört bir yanından hekimler, hemşireler ve sağlık çalışanları; ülkelerin, halk sağlığının iyileştirilmesini enerji dönüşümünün açık hedeflerinden biri olarak belirlemelerini istiyor.”

Temper, kirliliğin azalmasıyla sağlık harcamalarının düşebileceğini ve milyonlarca insanın hayatının kurtulabileceğini söyledi.

Lancet Countdown’ın 2026 raporuna göre 2016’dan bu yana hava kirliliğini azaltan 77 ülkede yılda yaklaşık 323 bin ölümün önüne geçilebildi.

Net fosil yakıt teşviklerinin 2016’dan bu yana iki katına çıktığına işaret eden rapora göre Paris Anlaşması’ndan bu yana toplam teşvikler 6,2 trilyon dolara ulaştı.

Türkiye’ye sağlık faturası ağır

THHP VE Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi’nin (CREA) raporuna göre de fosil yakıt kaynaklı ince partikül madde (PM₂.₅) kirliliği Türkiye’de 2024’te yaklaşık 26 bin 500 erken ölümde etken oldu. Sağlık etkileri doğumdan önce başlayabiliyor. Çalışma, 2024’te yaklaşık 8 bin erken doğumu, 8 bin 200 düşük doğum ağırlıklı doğumu, 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakasını ve astımla ilişkili 6 bin 500 acil servis başvurusunu bu kirlilikle ilişkilendirdi.

THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, yıllık sağlık kaynaklı ekonomik maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesapladıklarını söyledi:

“Bu tutar Türkiye’nin 2024 GSYH’sinin yüzde 4,1’ine karşılık geliyor. Fosil yakıtların sağlık maliyetleri her ülkede hesaplanabilir. Sağlık uzmanları bu maliyetleri görünür kılmalı ve verileri karar süreçlerine taşımalı.”

Avustralya İklim ve Sağlık İttifakı İcra Direktörü Michelle Isles ise doğalgaz üretimi ve işlenmesi sırasında benzen ve diğer uçucu organik bileşiklere maruz kalmanın sağlık riski yarattığını söyledi. Isles, aşırı sıcaklar, seller ve fırtınaların yarattığı sağlık risklerinin de Avustralya sınırlarını aştığını vurguladı.

Our Common Air Komisyon Üyesi ve eski Brezilya Çevre Bakanı Izabella Teixeira da fosil yakıtlardan uzaklaşmanın iklim değişikliğiyle mücadele ve halk sağlığının korunması için vazgeçilmez olduğunu ifade etti.

‘İnsan hakları açısından zorunluluk’

Kanada Senatosu Québec (Bedford) Senatörü Rosa Galvez ise şöyle konuştu: “Bir mühendis, fosil yakıtsız bir geleceği savunan bir parlamenter ve Kanada’nın İklimle Uyumlu Finans Yasası’nı kaleme alan kişi olarak şunu öğrendim: Her finansman kararı aynı zamanda bir sağlık kararıdır.”

“Fosil yakıtların kullanımına kademeli olarak son vermek, insan hakları açısından bir zorunluluk” diyen Birleşmiş Milletler İnsan Hakları ve İklim Değişikliği Özel Raportörü Elisa Morgera, şu bilgileri verdi:

“İklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerine ek olarak, fosil yakıtların çıkarılması, işlenmesi, taşınması ve tüketilmesi, ayrıca bu süreçlerde ortaya çıkan atıklar, sağlık hakkımızı zedeliyor.

Fosil yakıtlar ve bunlardan elde edilen plastik, gübre ve pestisit gibi ürünler de toprağı ve okyanusları kirletiyor, doğal yapısını bozuyor.

Bu durum, gıda ve su hakkımızı zedeliyor ve sağlığımıza daha fazla zarar veriyor. Fosil yakıtlara bağımlılığın sürmesi, derinleşen ekonomik eşitsizlikler, artan hayat pahalılığı ve silahlı çatışmalarla da bağlantılı. Bunların her biri sağlığımızı olumsuz etkiliyor.”

Okumaya devam et

Pusholder

Senin gündemin

Okuma seçenekleri

Push AIÖzet

PusholderKaynakta oku
diken.com.tr