Cumhuriyet Kimsenin Aile Mirası Değildir

Türkiye’de siyasetin en büyük açmazlarından biri, ilkelerin kişilere göre değişmesidir.

Aynı davranışı birisi yaptığında kıyameti koparanlar, kendi siyasi mahallelerinden biri yaptığında susmayı tercih edebiliyor. Dün şiddetle karşı çıktıkları bir düşünceyi bugün savunabiliyor, dün savundukları demokratik değerleri bugün kolaylıkla unutabiliyorlar.

Oysa ilke dediğimiz şey, şartlara ve şahıslara göre değişmez.

Adalet, yalnızca sevdiklerimiz için istediğimiz bir ayrıcalık değildir. Demokrasi de yalnızca bizim desteklediğimiz insanların yararlanacağı bir yönetim biçimi değildir.

Bunları neden söylüyorum?

Son zamanlarda Türk siyasetinde dikkatimi çeken bir tartışma var.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, kendisinden sonra oğlunu, damadını veya yakın çevresinden bir ismi Cumhurbaşkanlığına hazırladığına ilişkin haberler ve iddialar gündeme geldiğinde bazı çevrelerden çok sert tepkiler yükseliyor.

“Türkiye Cumhuriyeti padişahlık mı?”

“Babadan oğula saltanat mı devredilecek?”

“Bu ülke bir ailenin mülkü mü?”

Bu soruların sorulmasını son derece doğal karşılıyorum. Cumhuriyetin ruhuna, demokratik geleneklere ve liyakat ilkesine ilişkin her tartışma yapılabilmelidir.

Ancak benim asıl üzerinde durmak istediğim mesele başka.

Ekrem İmamoğlu’nun Cumhurbaşkanı adayı olamaması ihtimalinde, eşi Dilek İmamoğlu’nun adaylığının gündeme getirilmesi karşısında aynı sorular neden sorulmasın?

Erdoğan’ın oğlu veya damadı için gösterilen hassasiyet, İmamoğlu’nun eşi için de gösterilmeli değil midir?

Yoksa Cumhuriyetin ilkeleri siyasi tercihlerimize göre mi değişiyor?

Mesele Erdoğan veya İmamoğlu Meselesi Değildir!

Öncelikle bir hususun altını çizmek isterim.

Ben ne Erdoğan’ın oğlunun ne damadının ne de İmamoğlu’nun eşinin sırf aile bağlarından dolayı siyasetten uzak tutulmasını savunuyorum.

Böyle bir anlayışın demokratik hukuk devletiyle bağdaşmayacağını da biliyorum.

Bir insanın babası Cumhurbaşkanı diye siyaset yapma hakkı elinden alınamaz. Bir kadın, eşi siyasetçi diye Cumhurbaşkanlığına aday olma hakkından mahrum bırakılamaz.

Ancak adaylığın gerekçesi kişinin birikimi, siyasi tecrübesi, toplumsal karşılığı ve liyakati olmalıdır.

Bir siyasetçinin yakın akrabası olmak, başlı başına bir siyasi yeterlilik belgesi değildir.

Cumhuriyet, soyadlarının değil, millet iradesinin egemen olduğu rejimin adıdır.

Mesele tam da burada başlıyor.

Biz kişiler üzerinden değil, ilkeler üzerinden konuşmayı ne zaman öğreneceğiz?

Dünyanın Siyasi Tarihi Aile Örnekleriyle Doludur

Dünyaya baktığımızda siyasetin aileler üzerinden yürütüldüğü pek çok örnekle karşılaşıyoruz.

Amerika Birleşik Devletleri’nde George H. W. Bush Cumhurbaşkanlığı değil, Başkanlık yaptı. Yıllar sonra oğlu George W. Bush da aynı makama seçildi.

Peki, Amerika’da bu durum monarşi anlamına mı geldi?

Elbette hayır.

Çünkü her ikisi de ayrı seçim süreçlerinden geçti ve seçmenlerin oylarıyla göreve geldi.

Hillary Clinton da eski Başkan Bill Clinton’ın eşi olmasına rağmen senatörlük yaptı, Dışişleri Bakanlığı görevinde bulundu ve 2016 yılında başkan adayı oldu.

Kimse yalnızca Clinton soyadını taşıdığı için onun adaylık hakkının ortadan kaldırılmasını isteyemezdi. Fakat seçmenler de kendisine sırf bu soyadını taşıdığı için oy vermek zorunda değildi.

Hindistan’da Nehru-Gandhi ailesi uzun yıllar siyasetin merkezinde yer aldı.

Jawaharlal Nehru’nun kızı İndira Gandhi, ardından torunu Rajiv Gandhi başbakanlık yaptı.

Bu örnek, demokratik seçimlerin bulunduğu ülkelerde bile siyasi ailelerin ne kadar güçlü olabildiğini gösteriyor.

Pakistan’da Zülfikar Ali Butto’nun ardından kızı Benazir Butto başbakan oldu. Daha sonra Benazir Butto’nun oğlu Bilaval Butto Zerdari de siyasette önemli görevler üstlendi.

Bütün bu örneklerden çıkarılması gereken ders şudur:

Aileden siyasetçi çıkması başka şeydir, siyasetin ailelerin doğal mirası hâline getirilmesi başka şeydir.

İkisini birbirine karıştırmamak gerekir.

Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluş Felsefesi

Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyeti ilan ederken egemenliğin kaynağını bir hanedandan alıp millete teslim etti.

Bu değişim yalnızca devletin yönetim biçiminde yapılan bir düzenleme değildi.

Asırlardır devam eden bir siyasi anlayışın değişmesiydi.

Artık ülkenin geleceği bir ailenin doğuştan sahip olduğu haklarla değil, milletin iradesiyle belirlenecekti.

Cumhuriyetin en büyük kazanımlarından biri budur.

Ama Cumhuriyeti yalnızca seçim sandığından ibaret görürsek onun ruhunu eksik anlamış oluruz.

Cumhuriyet aynı zamanda fırsat eşitliğidir.

Cumhuriyet, Anadolu’nun yoksul bir köyünde doğmuş bir çocuğun da ülkesinin en yüksek makamlarına ulaşabilme imkânına sahip olmasıdır.

Cumhuriyet, bir kişinin önüne soyadından dolayı kırmızı halı serilmemesi, başka bir kişinin önüne de ailesinden dolayı engel çıkarılmamasıdır.

İşte benim savunduğum anlayış budur.

Bizim Mahallenin Yanlışı, Başkasının Doğrusu Olamaz!

Yıllardır Türk siyasetini takip eden, farklı siyasi hareketlerin içinde bulunmuş bir gazeteci olarak şunu söylemek istiyorum:

Türkiye’de siyasi kutuplaşmanın en büyük zararlarından biri, insanların kendi mahallelerinin yanlışlarını görmezden gelmesidir.

İktidara yakın bir isim bir yanlış yaptığında muhalefet haklı olarak hesap soruyor.

Peki, benzer bir davranış muhalefetin içinden geldiğinde aynı hassasiyet gösteriliyor mu?

Ya da tam tersini düşünelim.

Muhalefetin yaptığı her işi eleştiren iktidar çevreleri, kendi saflarında benzer uygulamalar ortaya çıktığında aynı eleştirel tutumu sürdürebiliyor mu?

Sorun yalnızca bir siyasi partinin veya liderin sorunu değildir.

Bu, Türkiye’nin siyaset kültürü meselesidir.

Biz kendi mahallemizdeki yanlışlara itiraz edemediğimiz müddetçe başkalarına verdiğimiz demokrasi derslerinin inandırıcılığı da zayıflayacaktır.

Çünkü ahlakın iktidarı, muhalefeti olmaz.

Adaletin sağı, solu olmaz.

Cumhuriyetin de iktidara göre ayrı, muhalefete göre ayrı bir tarifi olamaz.

Cumhuriyetin Sahibi Milletin Kendisidir!

Benim itirazım ne bir siyasetçinin oğluna ne damadına ne de eşinedir.

Benim itirazım, siyasetin kişisel bağlılıklar ve aile ilişkileri üzerinden şekillenmesini doğal karşılayan anlayışadır.

Bir gün Erdoğan’ın oğlu Cumhurbaşkanlığına aday olursa da aynı soruları sorarım.

Bir gün İmamoğlu’nun eşi aday olursa da aynı soruları sorarım.

Adayın siyasi birikimi nedir?

Devlet yönetimine ilişkin düşünceleri nelerdir?

Milletin karşısına hangi programla çıkmaktadır?

Kendi siyasi iradesini mi temsil etmektedir, yoksa başka birinin siyasi mirasının taşıyıcısı olarak mı sunulmaktadır?

Bunları sormak kimseye haksızlık değildir.

Aksine, Cumhuriyete duyulan saygının gereğidir.

Unutmayalım ki Cumhuriyet, yalnızca padişahın olmadığı bir devlet düzeni değildir.

Cumhuriyet, milletin üzerinde hiçbir ailenin, hiçbir kişinin ve hiçbir zümrenin doğuştan üstünlük iddia edemediği bir yönetim anlayışıdır.

Ve son sözüm, siyasi görüşü ne olursa olsun herkese:

Erdoğan söz konusu olduğunda “Burası padişahlık mı?” diye soruyorsanız, İmamoğlu söz konusu olduğunda da aynı soruyu sorabilmelisiniz.

Aynı şekilde İmamoğlu’nun yakınlarını sorgulayanlar da Erdoğan’ın yakınları için aynı ölçüyü kullanabilmelidir.

Çünkü Cumhuriyeti savunmak, sevmediğimiz siyasetçilerin yakınlarına karşı çıkmak değil; sevdiğimiz siyasetçilerin yakınları için de aynı demokratik ölçüleri koruyabilmektir.

Unutmayın!

Cumhuriyet bir aileden diğerine devredilecek miras değildir.

Cumhuriyet, Türk milletinin ortak iradesidir.

Ve o iradenin üzerinde hiçbir soyadı yoktur!