Devran Döndü: Bellek Üreticileri Apple’dan İntikam Alıyor

Teknoloji devi Apple’ın yıllarca bellek tedarikçilerini baskı altına aldığı ve en ucuz fiyattan bellek tedarik etmeye çalıştığı ortaya çıktı. Şimdi ise bellek tedarikçilerinin eli güçleniyor.

Apple, yıllarca dünyanın en büyük flaş bellek alıcısı olmanın avantajını kullanarak tedarikçilerine düşük fiyatlar dayattı. Üreticilerin maliyetlerini ve satışlarını denetledi, rakip müşterilere daha ucuza ürün satılmasını engelledi ve siparişlerini garanti altına almaktan kaçındı. Ancak yapay zeka şirketlerinin veri merkezleri için başlattığı bellek yarışı dengeleri değiştirdi. Bir zamanlar Apple’ın karşısında pazarlık gücü bulamayan üreticiler şimdi artan talep sayesinde fiyatları yükseltiyor ve şirketin kâr marjlarını tehdit ediyor. The Wall Street Journal’ın aktardığına göre sektörde bu güç değişimini memnuniyetle karşılayanlar da var.

Japon bellek üreticisi Kioxia’nın satış yöneticilerinden Scott Nelson, yıllarca Apple’a satış yaparken kendilerini dezavantajlı hissettiklerini anlatıyordu. Ancak yapay zeka şirketlerinin belleklere yönelik inanılmaz yüksek talebi sektördeki dengeleri değiştirdi. Yıllarca Apple’ın fiyat baskısıyla karşı karşıya kalan bellek üreticileri, artık artan talep sayesinde daha güçlü bir pazarlık konumuna sahip.

Araştırma şirketi TechInsights’ın tahminlerine göre flaş bellek fiyatları son bir yılda yapay zeka veri merkezlerinden gelen talep nedeniyle yaklaşık beş katına çıktı. Apple, bundan iki yıl önce Microsoft, Amazon, Meta ve Google’ın toplamından neredeyse iki kat fazla flaş bellek satın alıyordu. Bugün ise söz konusu teknoloji devlerinin oluşturduğu bulut bilişim ve yapay zeka şirketleri grubu, Apple’ın satın aldığı miktarın yaklaşık iki katına ulaştı.

Bu değişim, Apple’ın tedarikçiler karşısındaki konumunu doğrudan etkiliyor. Meta, Microsoft ve Amazon, Kioxia ile bu yıl daha yüksek fiyatlar üzerinden uzun vadeli tedarik anlaşmaları imzaladı. Bu sözleşmeler, Kioxia’nın gelecekte piyasa koşulları değişse bile kârlılığını korumasına yardımcı olacak. Veri merkezi yatırımlarında bellek maliyetlerinin toplam harcamalar içindeki payının iPhone üretimine kıyasla daha düşük olması ve giderlerin yıllara yayılarak muhasebeleştirilebilmesi de bu şirketlerin daha yüksek fiyatlar ödemesini kolaylaştırıyor.

Öte yandan Apple’ın bellek maliyetlerindeki artışa hazırlıksız yakalandığı belirtiliyor. Şirket yöneticilerinin piyasayı herkesten iyi tanıdıklarına inandığı, buna karşın analistlerin uyarılarını yeterince dikkate almadığı ifade ediliyor. Apple Yönetim Kurulu Başkanı Tim Cook da yükselen bellek çipi fiyatlarını, etkisi son derece büyük ve nadir görülen bir doğal afete benzeterek “100 yılda bir görülen sel” şeklinde nitelendirdi.

TechInsights verilerine göre 2005 yılında gigabayt başına 68 dolar olan bellek fiyatı 2023’te 5 sente kadar gerilemişti. Yapay zeka sektörünün talebiyle birlikte fiyatın yeniden 30 sentin üzerine çıkması, yaklaşık yüzde 550’lik bir artış anlamına geliyor. Bu yükseliş, Apple’ın cihazlarda daha yüksek depolama kapasitesi sunarak elde ettiği yüksek kârı da baskılıyor.

WSJ analizine göre Apple, iPhone 17 Pro satın alan müşterilerinden 256 GB temel kapasitenin iki katı olan 512 GB depolama için 200 dolar ek ücret alıyordu. Bu yükseltmenin şirkete maliyeti ise yaklaşık 15 dolardı. Yeni maliyet hesabında aynı kapasite artışının Apple’a maliyeti 66 dolara yükseldi. Böylece şirketin söz konusu yükseltmeden elde ettiği brüt kâr, 185 dolardan 134 dolara geriledi.

Daha yüksek kapasitelerde de tablo değişiyor. iPhone 17 Pro döneminde 1 TB depolama yükseltmesinin Apple’a maliyeti 42 dolar, müşteriye ek fiyatı ise 400 dolardı. iPhone 18 Pro için aynı kapasitenin maliyeti 192 dolara çıkarken müşteriden talep edilen ek ücret 600 dolara yükseldi. Şirket ayrıca iPhone 18 Pro ile 2 TB seçeneğini sunmaya başladı. Bu kapasite için 1.200 dolarlık ek ücret alınırken maliyetin 450 dolar olduğu tahmin ediliyor.

Yine de Apple depolama yükseltmelerinden kâr etmeyi sürdürüyor. Ancak bellek maliyetlerindeki artış, bu alandaki kâr marjını daraltıyor.

Apple ile bellek üreticileri arasındaki güç mücadelesinin geçmişi şirketin iPod üzerinde çalıştığı 2001 yılına kadar uzanıyor. O dönemde Toshiba adıyla faaliyet gösteren Kioxia’nın mühendisleri, Apple yöneticilerine 1,8 inç boyutunda ve 5 GB kapasiteli küçük bir sabit disk göstermişti. Apple, bu teknoloji için münhasır hakları satın aldı ve söz konusu disk ilk iPod’un temel bileşenlerinden biri oldu.

Daha sonra sabit disklerin yerini hareketli parça içermeyen, daha küçük boyutlarda daha fazla veri saklayabilen ve daha az enerji tüketen flaş bellekler almaya başladı. Apple, 2005 yılında iPod Nano’yu piyasaya sürerken beş şirketten 2010’a kadar bellek tedarik etmek için toplam 1,25 milyar doları peşin ödedi. Bu anlaşmalar üreticileri yeni kapasite yatırımlarına yöneltti. 2007’de iPhone’un piyasaya çıkmasıyla Apple’ın bellek ihtiyacı daha da büyüdü.

TechInsights tahminlerine göre Apple, iPhone’un yükselişiyle dünya flaş bellek arzının beşte birinden fazlasını satın almaya ve bu alana yılda 3 ila 4 milyar dolar harcamaya başladı. Böylece dünyanın en büyük flaş bellek alıcısı konumuna geldi. Çip üretimindeki yüksek sabit maliyetler nedeniyle fabrikaların tam kapasiteye yakın çalışması gerektiğinden Apple’ın büyük siparişleri üreticiler için önemliydi. Ancak şirket bu avantajı, tedarikçilerden mümkün olan en düşük fiyatları almak için kullandı.

Apple’ın pazarlık yöntemlerinden biri de siparişleri kesin taahhütlere bağlamamaktı. Şirket, düşük fiyatlarla sipariş verdikten sonra bellek fiyatları gerilediğinde kimi zaman ürünleri teslim almayı reddedebiliyordu. Bu durumda üreticiler, Apple için özel olarak üretilmiş çipler de dahil olmak üzere satılamayan stoklarla baş başa kalıyordu. Tedarikçiler üzerindeki baskı çoğu zaman yeni fiyat indirimleriyle sonuçlanıyordu.

Bu stratejinin öne çıkan isimlerinden biri, 2022’de Apple’dan ayrılan eski satın alma yöneticisi Tony Blevins’ti. Sert pazarlık yöntemleri nedeniyle “Blevinator” lakabıyla anılan Blevins, tedarikçi temsilcilerini art arda toplantılara alarak rakip satış ekiplerinin karşılaşmasını sağlayabiliyordu. Bazı görüşmeler gece yarısını geçerken devam ediyor, temsilciler yemek molası verilmediği için yanlarında atıştırmalık taşıyordu. Blevins’in sert tutumu, ekibinin sözleşme koşullarını kabul ettirmek için kullandığı bir baskı aracına dönüşmüştü.

Apple, tedarikçilerinden mali kayıtlarını denetleme hakkı da alıyordu. Şirketin sözleşmelerinde yer alan “en çok tercih edilen müşteri” koşulu, başka bir alıcının daha düşük fiyat ödememesini güvence altına alıyordu. Denetimler sayesinde Apple, üreticilerin farklı müşterilere uyguladığı fiyatları kontrol edebiliyor, hatta fabrikalardaki üretim makinelerinin çıktılarına ilişkin bilgi bile edinebiliyordu. Bu bilgiler, tedarikçilerin ne kadar siparişe ihtiyaç duyduğunu anlamak ve pazarlıkta avantaj sağlamak için kullanılabiliyordu.

Apple’ın bu denetim mekanizmasını ne kadar sıkı kullandığını gösteren örneklerden biri de Micron ile yaşanan anlaşmazlıktı. Şirketin, Micron’un başka bir müşteriye daha düşük fiyatla flaş bellek sattığını tespit ederek on milyonlarca dolar değerinde bir tahkim anlaşması kazandığı belirtiliyor.

Hatta Apple, tedarikçilerini o kadar sık denetliyordu ki şirket, bu işi yapan Deloitte ile toplu indirim görüşmeleri bir gerçekleştirmişti.

Tedarikçiler, Apple’ın baskısına zaman zaman karşı koymaya çalıştı. 2015’in sonlarına doğru SanDisk, daha yüksek fiyat ödemeye hazır başka müşterileri olduğu için Apple’ın ek bellek talebini karşılamayı reddetti. İddiaya göre Blevins, SanDisk’in satış temsilcisini tehdit ederek şirketin CEO’su Sanjay Mehrotra’nın bir gün Apple’a “dizlerinin üzerinde sürünerek” geri döneceğini söyledi.

2017’de flaş bellek arzı daraldığında Western Digital, Apple’dan belirli miktarda bellek çipini rezerve etmesi karşılığında rezervasyon ücreti ödemesini istedi. Ancak şirket, bu ödeme karşılığında Apple’a söz konusu çipleri mutlaka satacağını taahhüt etmiyordu.

Aktarılanlara göre Blevins, bu talep karşısında adeta deliye döndü. Hatta kendisinin beyaz tahtaya tarihi yazıp Western Digital yöneticisi Mike Cordano’ya gönderdiği ve intikam alacağına söz verdiği belirtiliyor.

Bir yıl sonra ise bellek fiyatları düştüğünde o intikam için fırsat doğmuştu. İddiaya göre Western Digital yöneticileri Mike Cordano ve Jerry Kagele, zamanında alınan ek rezervasyon ücretini Blevins’in ofisine giderek iade etti. Blevins ise Western Digital’in bir daha Apple’dan böyle bir ücret talep etmemesini istedi. Taraflar bu konuda el sıkışarak anlaşmaya vardı.

Ancak Blevins bununla yetinmedi. Western Digital’in Apple’a bellek çipi satabilmesi için şirketin kendi ürünlerini test etme masraflarını da karşılamasını şart koştu. Üstelik Apple, testlerin ardından çipleri satın almak zorunda olmayacaktı. Görüşmenin sonunda Western Digital yöneticileri Apple’ın güvenliği eşliğinde binadan çıkarıldı.

Sektörün en kötü dönemlerinden biri ise 2023 yılında yaşandı. Pandemi sırasında uzaktan çalışma nedeniyle artan bilgisayar ve elektronik cihaz talebinin zayıflamasıyla bellek fiyatları gigabayt başına 5 sente kadar düştü. Bernstein Research, sektörün aynı yıl 19 milyar dolar faaliyet zararı açıkladığını tahmin ederken Apple’ın ek depolama satışlarından 14 milyar dolar brüt kâr elde ettiğini hesapladı.

Bugün gelinen noktada ise bellek maliyetlerindeki yükseliş, Apple’ın ürün fiyatlarına da yansıdı. The Wall Street Journal’ın incelediği fiyatlara göre şirket, 2025 sonbaharından 2026’ya uzanan dönemde iPhone fiyatlarını ortalama yüzde 13 artırdı. Bu artışa, normal koşullarda fiyatı düşürülmesi beklenen eski modeller de dahil oldu.

iPhone 17’nin 256 GB sürümünün fiyatı 100 dolar yükselirken iPad Air’in 13 inçlik modelinde depolama seçeneklerine göre 150 ila 250 dolar arasında artışlar görüldü. M5 işlemcili 14 inç MacBook Pro’nun bazı depolama seçeneklerinde fiyatlar 200 ila 400 dolar yükseldi.

TechInsights tahminlerine göre Apple, 2025’te yaklaşık 6 milyar dolara satın aldığı miktardaki bellek için 2026’da 25 milyar dolar harcamak durumunda. Bu, benzer miktarda bellek için maliyetin bir yılda dört katın üzerine çıkması anlamına geliyor.

Analize göre Apple, geçen yıl yaklaşık 100 milyon iPhone kullanıcısına daha yüksek depolama kapasitesi sattı ve bu yükseltmelerden 10 milyar doların üzerinde brüt kâr elde etti. Ancak bellek maliyetlerindeki sert yükseliş, şirketin bugüne kadar yüksek kâr marjıyla sürdürdüğü bu iş modelini de baskılıyor. Mac ve iPad modellerindeki depolama seçenekleri ile iCloud abonelikleri ek gelir sağlamaya devam etse de Apple artık artan maliyetleri fiyatlarına yansıtmak ile kârlılığını korumak arasında daha zor bir denge kurmak zorunda.

Bundan sonraki süreçte Apple’ın iki önemli soruyla karşı karşıya kalması bekleniyor. Şirket, yükselen maliyetleri fiyatlara yansıttığında tüketiciler daha pahalı cihazlar satın almaya devam edecek mi, yoksa mevcut telefonlarını daha uzun süre kullanmayı mı tercih edecek? Bellek üreticileri açısından ise asıl mesele, Apple’ın tedarikçiler üzerindeki eski pazarlık gücünü yeniden kazanıp kazanamayacağı.

TechInsights analisti Walt Coon, Apple’ın bellek tedarikçileriyle tarihsel olarak çok sert pazarlıklar yaptığını ve sektörde güç dengesinin değişmesinden memnuniyet duyanların az olmadığını belirtiyor. Apple ise yaptığı açıklamada tedarikçileriyle onlarca yıldır çalıştığını ve bu ortaklıklara değer verdiğini vurgulayarak iş birliğinin devam etmesini beklediğini ifade ediyor.