Diploma Var, İş Yok! Gençlerin Gelecek Kaygısı Büyüyor

Türkiye'de gençlerin gelecek kaygısı yalnızca iş bulma sorunuyla sınırlı kalmıyor. Üniversiteyi bitirdikten sonra mesleklerine uygun bir iş bulamayan, eğitimini aldığı alanda çalışamayan veya düzenli gelir elde edemediği için kendi yaşamını kuramayan gençlerin karşı karşıya olduğu tablo giderek daha fazla tartışılıyor. Resmi veriler de eğitimden istihdama geçişte yaşanan güçlükleri ortaya koyuyor. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) bu alandaki son istatistikleri, üniversite mezunu gençlerin iş bulma konusunda önemli sorunlarla karşılaştığını gösteriyor. 15-24 yaş grubunda yükseköğretim mezunlarının işsizlik oranı yüzde 23,5 olarak hesaplandı. Aynı yaş grubunda genel işsizlik oranı yüzde 15,3 seviyesinde kaldı.

Bu tablo, üniversite eğitiminin tek başına istihdama geçişi güvence altına alamadığını gösteren önemli göstergelerden biri olarak öne çıkıyor. Mesleki ve teknik lise mezunlarında işsizlik oranının yüzde 15,4 olması da eğitim düzeyi yükseldikçe iş bulma sorununun kendiliğinden ortadan kalkmadığını ortaya koyuyor. TÜİK'in daha geniş yaş grubunu kapsayan bir araştırması da eğitim ile iş hayatı arasındaki kopukluğa işaret ediyor. Eğitimini tamamlayan veya yarıda bırakan, artık eğitimine devam etmeyen 15-34 yaş grubundaki gençlerin yüzde 21,7'si, eğitim sonrasında üç aydan uzun süreli bir işte çalışmadığını bildirdi. Kadınlarda bu oran yüzde 33,9'a kadar çıktı.

Gençlerin karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan biri de eğitim ve çalışma hayatının dışında kalmaları. TÜİK'in 2025 verilerine göre 15-24 yaş grubundaki gençlerin yüzde 23,3'ü ne eğitimde ne de istihdamda bulunuyor. Bu oran yaklaşık her dört gençten birinin okulda veya işte olmadığı anlamına geliyor. Kadınlarda tablo daha ağır. Eğitimde ve istihdamda bulunmayan genç kadınların oranı yüzde 30,9'a ulaşırken erkeklerde yüzde 16,3 olarak kaydedildi. Başka bir ifadeyle genç kadınların yaklaşık üçte biri eğitim ve çalışma hayatının dışında kalıyor. Üstelik sorun yalnızca yıllık verilerle sınırlı değil. TÜİK'in Eylül 2026 işgücü istatistiklerinde 15-24 yaş grubundaki genç işsizlik oranı yüzde 14,8 olarak açıklandı. Genç kadınlarda bu oran yüzde 23,3'e yükseldi.

İş bulma güçlüğü, gençlerin ekonomik bağımsızlık kazanmasını da zorlaştırıyor. TÜİK'in Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'na dayanan 2025 verilerine göre 15-24 yaş grubundaki gençlerin yüzde 24,6'sı yoksulluk sınırının altında bulunuyor. 15-29 yaş grubunda ise yoksulluk oranı yüzde 21,1 olarak hesaplandı. Düzenli bir işe ve yeterli gelire sahip olamamak, gençlerin ailelerinden bağımsız bir yaşam kurmasını da güçleştiriyor. Kira, ulaşım ve temel yaşam giderleri karşısında düzenli gelirin önemi artarken, ilk işini bulmakta zorlanan veya düşük ücretle çalışmak zorunda kalan gençler için ayrı bir eve çıkmak ve uzun vadeli plan yapmak daha güç hale geliyor.

Gençlerin gelecek arayışı Türkiye içindeki göç hareketlerinde de görülüyor. TÜİK'in 2024 yılı iç göç verilerine göre 15-29 yaş grubunda 149 bin 283 kişi işe başlamak veya iş bulmak amacıyla başka bir ile göç etti. Daha iyi konut ve yaşam koşulları nedeniyle şehir değiştiren gençlerin sayısı ise 131 bin 240 oldu. Bu rakamlar, gençlerin yalnızca iş aramadığını, aynı zamanda daha yaşanabilir koşullara ulaşmaya çalıştığını gösteriyor. Eğitim için başka bir şehre giden gençler mezuniyet sonrasında iş bulmak, barınmak ve kendi hayatlarını kurmak için yeni bir mücadeleyle karşı karşıya kalıyor. Değerlendirmelere göre üniversite diplomasına rağmen iş bulamamak, eğitim sonrasında uzun süre iş hayatına geçememek, yoksulluk riski ve barınma maliyetleri gençlerin bağımsız bir yaşam kurmasını zorlaştırıyor.