İktidarın kadınları sadece aile içinde tanımlayan politikaları hız kesmeden sürüyor. Her gün farklı bir alandan kadınlara “doğurun” baskısı yapılıyor. Kadınların kendi hayatları üzerinde söz sahibi olma hakkını yok sayan rejim göstermelik hamlelerle “doğum teşvikinde” bulunuyor. Fakat kadınların çocuk sahibi olma tercihlerini belirleyen sebeplerin başında ekonomik koşullar ve kamusal bakım hizmetlerinin yetersizliği geliyor.
Doğum Teşviki Var, Bakım Güvencesi Yok: Kadına 70 Kuruşluk Güçlenme

Türkiye'de doğurganlık oranlarındaki düşüş, iktidarın eğitim politikalarından sosyal yardımlara kadar uzanan düzenleme arayışlarının gerekçelerinden biri haline geldi. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Erol Özvar, üniversite eğitiminin üç yılda tamamlanmasına yönelik hazırlıkları anlatırken doğurganlık oranlarının düşmesine ve evlilik yaşının ertelenmesini gerekçe olarak sunmuştu. İktidar kadın başına 1,42 çocuğa düşen doğurganlık hızını artırmak için kadınları güçlendirmek yerine doğum yardımlarını ve aile odaklı politikaları öne çıkarıyor. Aileci politikalar çocuk sahibi olmanın ekonomik maliyetini, güvencesiz istihdam ve kamusal bakım hizmetlerine erişimdeki güçlükleri ortadan kaldırmıyor.
Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan 2027 bütçesi ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 11 Kasım'daki Plan ve Bütçe Komisyonu görüşmeleri, nüfus politikalarıyla kadınların ekonomik bağımsızlığını güçlendirecek uygulamalar arasındaki farkı ortaya koydu.
KADIN BAŞINA GÜNLÜK 70 KURUŞ
2027 bütçe teklifinde Kadının Güçlenmesi Programı için 11 milyar 61 milyon 59 bin TL ödenek öngörülüyor. Bu tutar, merkezi yönetim idare ödeneklerinin yaklaşık on binde 4'üne karşılık geliyor. Kadın nüfusuna bölündüğünde ise programın kadın başına günlük karşılığı yaklaşık 70 kuruş oluyor.
Buna karşılık Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın açıklamasına göre 2027 yılında doğum yardımları için 84 milyar TL kaynak ayrılması planlanıyor. İlk çocuk için tek seferlik 5 bin TL, ikinci çocuk için beş yaşına kadar aylık bin 500 TL, üçüncü ve sonraki çocuklar için ise aynı süre boyunca aylık 5 bin TL ödeme yapılıyor. İkinci çocuk için sağlanan yardımın günlük karşılığı yaklaşık 50 TL. Doğum yardımlarıyla aileler çocuk sahibi olmaya teşvik edilmeye çalışılsa da destekler bir çocuğun masraflarını karşılamanın yanına bile yaklaşamıyor.
AİLE BÜTÇESİ LGBTİ+ KARŞITI POLİTİKALARLA DA GÜNDEMDE
2027 bütçe teklifinde Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Programı için 29 milyar 989 milyon TL ödenek öngörülüyor. Bu tutar, Kadının Güçlenmesi Programı'na ayrılan kaynağın yaklaşık 2,7 katı.
Söz konusu bütçe programıyla aynı adı taşıyan Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi ve Eylem Planı ise LGBTİ+'ları hedef alan düzenlemeler içeriyor. Bakanlığın 2024'te yayımladığı eylem planında, aileyi tehdit ettiği öne sürülen “zararlı akımlar” ile mücadele kapsamında çeşitli kamu kurumlarının katılımıyla strateji belgesi hazırlanması ve bu alanda yayın faaliyetleri yürütülmesi öngörülüyor.
KREŞ SEFERBERLİĞİ VAADİ, BÜTÇEDE SINIRLAMA
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, 11 Kasım'da TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda yaptığı açıklamada 2027 yılında kamu ve özel sektör eliyle kreşlerin yaygınlaştırılması için yeni bir teşvik paketi uygulanacağını duyurdu.
TÜİK'e ülkede 0-4 yaş grubunda 4 milyon 856 bin 560 çocuk bulunuyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş'ın 2027 bütçesinin görüşüldüğü TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda açıkladığı verilere göre ise Bakanlığın denetimindeki 2 bin 291 kreş ve çocuk bakım kuruluşundan yalnızca 76 bin 422 çocuk yararlanıyor. Bu kuruluşlar özel bakım hizmetlerini de kapsarken Milli Eğitim Bakanlığına, belediyelere ve diğer kamu kurumlarına bağlı kuruluşlar söz konusu sayıya dahil değil.
Öte yandan kamu kurumlarına bağlı belirli kreş ve çocuk bakımevlerine yönelik finansman ve personel sınırlamaları korunuyor. Önceki yılın bütçesinde de bulunan düzenlemeye göre söz konusu tesislerin giderleri işletme gelirlerinden karşılanıyor. Ayrıca ilgili kamu kaynaklarından ücret ödenerek yeni personel görevlendirilmesine sınırlama getiriliyor.
BELEDİYE KREŞLERİ DE TARTIŞMA KONUSU
Komisyon görüşmelerinde muhalefet belediyelerinin kreşlerine yönelik ruhsatlandırma uygulaması da gündeme geldi. CHP Antalya Milletvekili Cavit Arı, başta İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) olmak üzere belediyelerin çocuk bakım merkezlerinin hedef alındığını savundu. İBB'nin Temmuz 2026 verilerine göre kent genelindeki 127 Yuvamız İstanbul Çocuk Etkinlik Merkezi, 12 bin 699 çocuk kapasitesiyle hizmet veriyor. Merkezlerden bugüne kadar 40 binden fazla çocuk yararlandı.
Bakan Göktaş ise belediyelere mevzuata uyum için altı ay süre tanındığını belirterek 345 belediyeden başvuru alındığını, 17 kreşe ruhsat verildiğini ve 455 kreş için daha başvuru beklendiğini açıkladı.
OKUL ÖNCESİ EĞİTİMDE HEDEF YALNIZCA 0,75 PUAN ARTIŞ
Kamusal bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına ilişkin hedefler, 2027 Bütçe Gerekçesi'nin eğitim göstergelerinde de dikkat çekiyor.
Milli Eğitim Bakanlığının 4-5 yaş grubunda okullaşma oranı için 2026 yılı başında belirlediği hedef yüzde 75 olmasına karşın yıl sonu gerçekleşme tahmini yüzde 62,54'te kaldı. 2027 yılı için öngörülen oran ise yüzde 63,29. Böylece gelecek yıl yalnızca 0,75 puanlık artış hedefleniyor. Bütçe gerekçesinde 2028 yılı hedefi yüzde 64,04, 2029 yılı hedefi ise yüzde 64,79 olarak yer alıyor.
Okul öncesi eğitim, çocukların eğitime erişimi ve ailelerin bakım sorumluluklarının hafifletilmesi açısından önem taşıyor.
ÇALIŞANLARIN YÜZDE 83'Ü PROFESYONEL BAKIM HİZMETİ KULLANMIYOR
TÜİK'in Mayıs 2026'da yayımladığı İş ve Aile Yaşamının Uyumu, araştırması, çocuk bakım hizmetlerine erişimdeki güçlükleri gözler önüne seriyor.
Araştırmaya göre istihdamda olup 15 yaşından küçük çocukların bakım sorumluluğunu taşıyanların yüzde 83'ü profesyonel bakım hizmeti kullanmıyor. Bu kişiler arasında yüksek maliyeti gerekçe gösterenlerin oranı yüzde 17,6. Profesyonel bakım hizmetlerinden yararlanmayan çalışanların yüzde 50,8'i ise çocuk bakımını kendisi veya eşiyle üstleniyor.
Bu veriler, bakım hizmetlerinin ailelerin kendi olanaklarıyla karşılanmasının yaygınlığını gösterirken kadınların çalışma yaşamına katılımının önündeki engelleri de gündeme getiriyor.
YAŞLI BAKIMINDA DA SORUMLULUK AİLEDE
Kadınların ücretsiz bakım sorumluluğu çocuklarla sınırlı değil. Yaşlı, hasta ve engelli aile üyelerinin bakımı da büyük ölçüde kadınların üzerinde bulunuyor.
2027 Bütçe Gerekçesi'ne göre Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı huzurevlerinin giderleri için yaklaşık 28,6 milyar TL ödenek öngörülüyor. Bakıma ihtiyacı olan engelli bireylerin evde bakımını desteklemek amacıyla ayrılan kaynak ise 109,1 milyar TL. Özel engelli bakım merkezlerine yapılacak hizmet ödemeleri için de 15,5 milyar TL planlanıyor.
Evde bakım yardımları hanelere ekonomik destek sağlarken bakımın aile içinde yürütülmesine dayanan modeli de destekliyor. Kamusal gündüzlü bakım merkezleri, profesyonel evde bakım hizmetleri ve yaşlı bakım kuruluşlarının yaygınlaştırılması ise aile üyelerinin bakım sorumluluğunu azaltabilecek politikalar arasında.
SIĞINMAEVİ SAYISI BİR YILDA YALNIZCA BİR ARTTI
Kadınların ekonomik bağımsızlığı kadar şiddetten uzaklaşabilmeleri için ihtiyaç duydukları kamusal hizmetlerin kapasitesi de önem taşıyor.
Paylaşılan bütçe değerlendirmesine göre 2026 yılında yalnızca bir yeni kadın sığınmaevi açılarak toplam sayı 152'ye ulaştı.
2027 Bütçe Gerekçesi'nde kadın konukevlerinin giderleri için yaklaşık 6,3 milyar TL, Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri için ise 2,7 milyar TL ödenek öngörülüyor.
KADINLARIN GÜÇLENMESİNDE SINIRLI HEDEFLER
2027 Bütçe Gerekçesi'nde Kadının Güçlenmesi Programı kapsamında işverenler içindeki kadın oranının 2026 yıl sonu tahmini olan yüzde 12,2'den 2027'de yüzde 12,6'ya yükseltilmesi hedefleniyor.
Yanında ücretli çalışan istihdam etmeden kendi hesabına çalışanlar içindeki kadın oranının ise yüzde 20,1'den yüzde 20,2'ye çıkarılması planlanıyor. Bu, yalnızca 0,1 puanlık artış anlamına geliyor.
∗∗∗
TKDF: KADINLARI KORUMAK İÇİN AYRILAN BÜTÇEYİ AÇIKLAYIN
Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu (TKDF) da Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 2027 bütçesine ilişkin açıklamasında, kadına yönelik şiddetle mücadeleye ayrılan kaynakların ve uygulamaların sonuçlarının şeffaf biçimde ortaya konulmasını istedi.
Bakanlık bütçesinin yüzde 74,6'sının cari transferlerden oluştuğuna dikkat çeken Federasyon, sosyal yardımların yanı sıra şiddetin önlenmesine yönelik harcamaların ve hizmet sonuçlarının ayrı ayrı gösterilmesi gerektiğini belirtti.
Federasyon ayrıca 2026 yılında kadına yönelik şiddetle mücadele için ayrılan ödeneğin ne kadarının harcandığını, 2027'de kadın konukevlerinin kapasitesinin nasıl artırılacağını ve şiddet ortamından ayrılan kadınlara hangi ekonomik desteklerin sağlanacağını sordu.
Dijital şiddetle mücadele için ayrı bütçe oluşturulması ve bağımsız kadın örgütlerinin sahadaki çalışmalarına ayrılan kaynakların görünür hale getirilmesi de Federasyonun talepleri arasında yer aldı.



