Dokuzu Altı Geçe

Otobüs durduğunda çocuğun gözü şoförün saatindeydi.

Adam elini direksiyondan çekmiş, dizine koymuştu.

Otobüste kimse bir şey söylemiyordu.

Çocuk annesine sormak için bekledi. Siren susutu. Şoför elini yeniden direksiyona koydu. Otobüs hareket etti…

“Anne, o ölünce ne oldu?”

Mustafa Kemal Atatürk… Ressam: İbrahim Çallı… İş Bankası Resim Heykel Müzesi

10 Kasım 1938 sabahı Mustafa Kemal Atatürk’ün Dolmabahçe’de öldüğü saati biliyoruz. Dokuzu beş geçe…

Çocuğun sorusu bir dakika sonrasına ait.

O ölünce ne oldu?

Bunca zamandır onun ardından ne yaptık?

Bir sanatçının o otobüste kendine ayırmak istediği bir koltuk varsa o çocuğun yanı olmalı… O soruya yanıt vermeli.

Attila İlhan’ın ‘Hangi Atatürk?’ünü okurken, insanın aklına zaferden sonraki masa geliyor…

Biri yazmalıydı. Sahnede olağanüstü bir oyun!

Dün cephede sırt sırta mücedele eden adamlar tartışıyor… Artık kurtulmuş memlekette söz kime ait olacak? İçlerinden birçoğu ötekilerin cevabını bildiğini sanıyor. Mustafa Kemal de masada… Bize zaferi gösteren pek çok sahne olmalı… O masada ilk itirazı kimin yaptığını, kimin haklı çıkmaktan korktuğunu, kimin bir daha masaya çağrılmadığını merak ettiren bir oyun izlemek istiyorum.

Erol Mütercimler’in ‘Fikrimizin Rehberi’nden ise benim aklımda bir kara tahta kaldı.

Atatürk’ün geometri terimleriyle uğraşmasını, Sivas’ta bir sınıfa girip öğrencilerin önündeki kitaplara bakmasını anlatıyor. Bir devlet adamının, hem de bağımsızlık savaşından henüz yeni çıkmış bir kurucu iradenin ‘açıortay’ gibi bir kelimeye zaman ayırması, bugünün sosyal medyayla kirlenmiş, zayıflamış beyinlerine tuhaf gelebilir.

Tahtaya kalkmış, tanımadığı, hatta isimlendiremediği cevabı vermeye çalışan bir çocuğu düşünün. Belki açının ikiye bölündüğünü görüyor. Ancak kitabın o çizgiye ne dediğini bilmiyor. Çocukların zekasıyla ilgili sandığımız mesele, bazen yetişkinlerin yazamadığı bir cümleden ibaret…

Aynı kitapta Reşit Galip’in kadın öğretmenler üzerindeki yasakları sofraya taşıdığı anlatılır. Tartışma sertleşir. Daha sonra Reşit Galip maarif vekili (dönemin milli eğitim bakanı) olur. İşte ben o akşamı o sofrada bulunmayan öğretmenlerin gözünden sahnede izlemek isterdim.

Gerçi sanatçılarımıza Mustafa Kemal Atatürk konusunda tembel demek haksızlık olur.

Zeki Kocamemi 1939’da cenaze törenini tuvale geçirmiş.

Aşık Veysel’in ağıtını bugün hala kendi sesinden dinlemek mümkün.

Cahit Külebi’nin şiirinden doğan Nevit Kodallı oratoryosu, naaşın Anıtkabir’e taşındığı Kasım 1953’te seslendirilmiş.

Orhan Öner Özcan, Murat Göksu’yla hazırladığı ‘Her 10 Kasım’da saygı duruşunun teksesinden ve ölüm döşeğindeki kalp atışlarından olağaüstü bir müzik üretmiş.

2025’te ise Selim Sabuncu’nun ‘Dolmabahçe’de O Sabah’ belgeseli izleyiciyle buluşmuş.

Unuttuklarımız vardır. Fakat verilen eserlerin ne Mustafa Kemal Atatürk’ün değeri ne de yaptıklarıyla müsemma olduğu aşikar… Müsemma /aşikar filan nereden çıktı diyebilirsiniz. Eğer demeye başladıysanız ‘Nutuk’u günümüz Türkçesiyle kısaltılmış biçiminde okur; ‘Ah Atatürk vah Atatürk’ diye gözyaşı dökmeye devam edersiniz.

Oysa çocuğun sorusu çok netti. “Anne O ölünce ne oldu?“.

Soru yeterince üretmedik mi? Yanıt, evet!

İngilizlerin Churchill için, Fransızların Napolyon için ürettiklerinin sayısı görünce -ki kendimi bir kez daha kötü hissetmemek için yazmadım- ve her hikayede anlatılanların yeni anlamlara yer hazırladığını gözlemleyince başlayıp biten bir yaşam/kahramanlık öyküsü yerine cenazenin peşinden yürüyen bir çocuk, o ölüm haberini ilk kez okuyan spiker, son günlere şahit olan en silik silüetin kurgusal hikayesi, bambaşka biçimlerde işlenebilir.

Bir belgeyi açmak.

Bir farklı bilginin peşinden gitmek.

Bir hatırayı bir tanıkla eşleştirmek.

Kimsenin dinlemediği birine kulak vermek.

Yapımcısına, yayıncısına, tiyatro yöneticisine büyük iş düşüyor.

Seyirciye de tabii… Gidip izleyeceksin, önüne zehirli et parçası gibi atılan, özenti yapımları, her dakika höyküren zekâ problemlilere yönelik işlerin peşinden koşmayacaksın. Koşuyorsan, ağlamayacaksın.

‘Ah Atatürk, vah Atatürk’ demek tabii ki çok insani… İnsan sevdiğinin arkasından başka söz bulamaz. Ama Atatürk’ün bize bugün nasıl rehberlik edeceğini düşünmeden, bütün toplara gelişine vurarak da yaşanmaz!

O çocuğa ömrü boyunca düşünüp konuşacağı ve kendi torunlarına anlatacağı bir hikaye bırakmamız gerek.

Dokuz altı geçe ne oldu?