Dr. Ahmet Mehlepçi: Organ Nakli Bekleyen 30 Bini Aşkın Hasta Yaşam Mücadelesi Veriyor

Türkiye'de binlerce hasta, yaşamını sürdürebilmek ya da yeniden sağlığına kavuşabilmek için organ nakli bekliyor. Tıp alanındaki gelişmeler sayesinde organ nakillerinde önemli başarılar elde edilmesine karşın bağışlanan organ sayısının ihtiyacı karşılayamaması, bekleme listelerinin uzamasına neden oluyor. Özellikle böbrek, karaciğer, kalp ve akciğer nakli bekleyen hastalar açısından zaman hayati önem taşıyor.

Organ bağışının yaygınlaşmasının yalnızca sağlık sisteminin değil, toplumun bütün kesimlerinin sorumluluğu olduğunu vurgulayan Birlik ve Dayanışma Sendikası Genel Başkanı Dr. Ahmet Mehlepçi ile Türkiye'de organ naklinin mevcut durumunu, canlı ve kadavradan nakiller arasındaki farkları, nakil sonrası yaşamı ve toplumsal farkındalığın önemini konuştuk.

Organ bekleyen hasta sayısı ile gerçekleştirilen nakil sayısı arasında nasıl bir fark var?

Türkiye'de organ nakli bekleyen hasta sayısı ile gerçekleştirilen nakil sayısı arasında ciddi bir fark bulunuyor. Güncel verilere göre; ülkemizde 30 bin 675 hasta organ nakli bekliyor. Bu hastaların 26 bin 141'ini böbrek nakli bekleyenler oluşturuyor. Organ bekleyen hastaların 599'u ise çocuk yaş grubunda. Bu çocukların 346'sı böbrek, 141'i karaciğer ve 102'si kalp nakli bekliyor.

2025 yılında ülkemizde 3 bin 386 böbrek, bin 771 karaciğer, 46 kalp, 21 akciğer ve 2 ince bağırsak nakli olmak üzere toplam 5 bin 226 organ nakli gerçekleştirildi. Kornea ve kemik iliği nakilleri de dahil edildiğinde bu sayı 16 bin 200'e ulaşıyor.

Özellikle böbrek nakli açısından değerlendirdiğimizde, bir yılda gerçekleştirilen böbrek nakli sayısının bekleme listesindeki hasta sayısının yaklaşık yüzde 13'üne karşılık geldiğini görüyoruz. Bu karşılaştırma, organ nakline duyulan ihtiyaç ile gerçekleştirilen nakiller arasındaki farkı ortaya koyuyor.

Ancak üzerinde durulması gereken en önemli nokta, 2025 yılında organ nakli beklerken 4 bin 769 hastanın hayatını kaybetmiş olmasıdır. Bu durum, organ bağışının yalnızca tıbbi bir konu olmadığını, aynı zamanda son derece önemli bir toplumsal sorumluluk olduğunu gösteriyor.

Unutmamak gerekir ki organ nakli bekleyen her sayının arkasında bir insan, bir aile ve yeniden sağlığına kavuşma umudu bulunuyor.

Canlıdan organ nakli ile kadavradan organ nakli arasında ne gibi farklar bulunuyor?

Organ nakilleri, organın elde edildiği kaynağa göre canlı vericiden ve kadavradan yapılan nakiller olmak üzere iki gruba ayrılıyor.

Canlıdan organ naklinde sağlıklı bir kişi, böbreklerinden birini veya karaciğerinin bir bölümünü organ nakline ihtiyaç duyan bir hastaya bağışlayabiliyor. Bu yöntemin en önemli avantajı, naklin önceden planlanabilmesi ve uygun verici bulunduğunda hastanın bekleme süresinin kısalmasıdır. Özellikle böbrek nakillerinde oldukça başarılı sonuçlar elde ediliyor. Bununla birlikte, sağlıklı bir kişinin ameliyat geçirmesi söz konusu olduğundan vericinin sağlık durumu ayrıntılı biçimde değerlendiriliyor ve güvenliği ön planda tutuluyor.

Kadavradan organ naklinde ise beyin ölümü gerçekleşmiş ve organ bağışı için gerekli koşullar sağlanmış kişilerin organları, nakil bekleyen hastalara aktarılıyor. Bu yöntemin en önemli özelliği, böbrek ve karaciğerin yanı sıra kalp ve akciğer gibi organların da nakledilebilmesine olanak sağlamasıdır. Ayrıca tek bir organ bağışçısı, birden fazla hastanın hayatını kurtarabiliyor.

Ancak kadavradan organ naklinde uygun organın bulunması zaman alabiliyor. Organın çıkarılmasından nakledilmesine kadar geçen sürecin titizlikle ve hızlı bir şekilde yönetilmesi gerekiyor.

Her iki yöntem de hayat kurtarıcıdır. Bununla birlikte, özellikle kadavradan organ bağışının artırılması, nakil bekleyen daha fazla hastaya ulaşılması ve bekleme listelerindeki hasta sayısının azaltılması açısından büyük önem taşıyor.

Organ nakli sonrasında hastaların yaşam kalitesi ve yaşam süresi nasıl etkileniyor?

Organ nakli, uygun hastalarda yalnızca yaşam süresini uzatan değil, aynı zamanda yaşam kalitesini de önemli ölçüde artıran bir tedavi yöntemidir.

Başarılı bir organ nakli sonrasında hastalar, organ yetmezliğine bağlı yaşadıkları pek çok sağlık sorunundan kurtularak günlük yaşamlarına daha aktif şekilde dönebiliyor. Özellikle böbrek nakli yapılan hastaların diyaliz tedavisine bağımlılıktan kurtulabilmesi hem fiziksel hem de psikolojik açıdan önemli bir iyileşme sağlıyor.

Benzer şekilde karaciğer, kalp ve akciğer nakli yapılan hastalarda da organ yetmezliğine bağlı şikâyetlerin azalması, fiziksel kapasitenin artması ve sosyal yaşama yeniden katılım gibi önemli kazanımlar elde edilebiliyor.

Elbette organ nakli sonrasında hastaların düzenli hekim kontrolünde olması, bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlarını aksatmadan kullanması ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürmesi gerekiyor. Naklin uzun dönem başarısında hastanın tedaviye uyumu son derece önemlidir.

Organ nakli, hastalara yalnızca daha uzun bir yaşam değil, aynı zamanda daha kaliteli, bağımsız ve üretken bir hayat sürme fırsatı da sunuyor.

Organ bağışı konusunda toplumun en fazla hangi konularda bilinçlendirilmesi gerekiyor?

Organ bağışı konusunda toplumsal farkındalığın artırılması, nakil bekleyen hastaların yaşam şansını yükseltmenin en önemli yollarından biridir.

Öncelikle toplumda organ bağışına ilişkin yanlış inanışların ve bilgi eksikliklerinin giderilmesi gerekiyor. Özellikle beyin ölümü ile koma arasındaki farkın doğru anlaşılması büyük önem taşıyor. Beyin ölümü, tüm beyin fonksiyonlarının geri dönüşümsüz olarak kaybedildiği ve tıbben ölümün gerçekleştiği durumdur. Koma ise farklı bir klinik tablodur ve bazı hastalarda iyileşme ihtimali bulunuyor.

Bunun yanı sıra organ bağışının dini ve etik boyutları, bağış sürecinin nasıl işlediği ve organların hangi koşullarda nakledilebildiği konusunda toplumun güvenilir kaynaklardan bilgilendirilmesi, yanlış ve bilimsel temeli olmayan inanışların ortadan kaldırılması gerekiyor.

Toplumsal farkındalığın artırılması için okullarda eğitim programlarının düzenlenmesi, camilerde cuma hutbelerinde konuya belirli aralıklarla değinilmesi, sağlık kuruluşlarında bilgilendirme çalışmalarının yaygınlaştırılması, sosyal medya ve basın aracılığıyla bilinçlendirme kampanyalarının yürütülmesi oldukça değerlidir.

Ayrıca organ nakli olmuş hastaların ve ailelerinin deneyimlerini paylaşması, organ bağışının insan hayatındaki gerçek karşılığının anlaşılmasına önemli katkı sağlayacaktır. Bireylerin organ bağışı konusundaki kararlarını aileleriyle paylaşmaları da son derece önemlidir.

Organ bağışı, bir insanın başka bir insana verebileceği en değerli yaşam hediyelerinden biridir. Toplum olarak bu konuda göstereceğimiz duyarlılık, organ nakli bekleyen binlerce hastanın geleceğe umutla bakmasını sağlayacak güçlü bir toplumsal dayanışma örneğidir.