Bugün 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü. Başta bakanlık düzeyindeki yetkililer olmak üzere pek çok kişi açıklamalar yaparken bugün Türkiye’de çocukların karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri çocuk işçilik.
Dünya Çocuk Hakları Gününde 5 Çocuk İşçi Anlatıyor: Hakları Yok, Patronları Var

Adana’da sanayide çalışan çocukların anlattıkları, hem çocuk işçiliğin arkasındaki nedenleri ortaya koyuyor hem de yoksullukla artan çocuk işçiliğin nasıl kurumsallaştırıldığını gösteriyor. Kimi okulda başarısız olduğu düşüncesiyle eğitimden kopuyor, kimi ailesinin içinde olduğu yoksulluk nedeniyle çalışmaya başlıyor. 11 yaşında çalışmaya başlayan çocuklar, MESEM’e kayıt yaptırabilmek için 15 yaşını doldurmayı bekliyor.
Adana’da oto sanayi alanında görüştüğümüz çocukların hikayeleri; Dünya Çocuk Hakları Günü’nde çocukların içinde bulunduğu durumu gösteriyor.
11 yaşından beri çalışıyor
Sanayi sitesinde görüştüğümüz çocuklardan 14 yaşındaki Deniz, üç yıldır oto tamir işinde çalışıyor. Altıncı sınıfa geçtiği dönemde okulu bırakan Deniz, çalışmaya 11 yaşında başlamış. Nasıl başladığını anlatırken “Babamla konuştum. ‘Çalışmak istiyorum’ dedim. Sınavlarım kötüydü. Matematik de biraz zordu, yapamadım” diyor. Deniz, okulu bırakmayı derslerine bağlasa da kazandığı paranın büyük bölümünü ailesine veriyor: “Anneme veriyorum. Bana bir şey kalmıyor. 500 lira kendime alıyorum. Arkadaşlarımla pazar günleri AVM’ye gidiyorum. Yemek yiyorum.”
Aile boyu işçilik
Deniz’in 15 yaşını doldurmasına bir ay kalmış. Yaşını doldurduğunda MESEM’e kaydolacak. 3 yıldır okulla eğitimi birlikte götürmeye çalışmış. Eğitimine devam etmek yerine mesleği sürdürmek istediğini söylüyor. Deniz’in ailesinde kendisinden başka çalışan çocuklar da var. Üç kardeş olduklarını, küçük kardeşinin dört yaşında olduğunu söyleyen Deniz, diğer kardeşinin de çalıştığını belirtiyor. Babası sanayide kaporta-boya işinde çalışıyor. Kendi kazancının eve katkısını ise “biraz” diye anlatıyor.
MESEM için gün sayılıyor
17 yaşına girmeye hazırlanan Utku da 14 yaşındaki kardeşinin MESEM’e başlayabilmek için 15 yaşına gelmesini beklediğini söylüyor. Kendisi beş yıldır aynı atölyede, öncesinde de iki yıl başka bir iş yerinde çalışmış. Utku, sanayiye yönelme kararını “Dedim, ‘Sokakta sürüneceğime gider sanayide sürünürüm daha iyi.’ En azından elimde bir altın bileziğim olsun, cebime para girsin” sözleriyle anlatıyor. Utku ayda 15 bin lira kazandığını, bunun yarısının MESEM tarafından karşılandığını söylüyor. Kazandığı paranın yarısını eve verdiğini, kalanını kendisi için kullandığını anlatıyor. Evde kendisi, kardeşi ve babası olmak üzere üç kişinin çalıştığını belirten Utku, 14 yaşındaki kardeşinin de 15 yaşına geldiğinde MESEM’e başlayacağını söylüyor.
"Pek okul gibi değil"
15 yaşındaki Hasan da bir yıldır şanzıman tamiri işinde çalışıyor. Bu işe nasıl başladığı sorulduğunda “Ailem ‘şanzımancı ol’ dedi, biz de geldik, öğreniyoruz abi” diyor. Hasan da MESEM öğrencisi olduğunu, haftanın bir günü, perşembe günü okula gittiğini söylüyor. Haftanın beş günü iş yerinde çalışıyor, cumartesi yarım gün de atölyeye geliyor.
MESEM’deki eğitimini nasıl değerlendirdiği soruduğumuzda “İş. En çok iş abi. Pek okul gibi değil. İşe gidip geldiğimiz için ders çalışamıyoruz. Zaten hocalar da sınıfta bırakmıyor. MESEM’i de bitirdikten sonra çalışmaya devam edeceğim” diyor. Üniversite eğitimine ise “Lazım değil” diye cevap veriyor.
Hasan kazandığı paranın büyük bölümünü ailesine veriyor. 2 bin lira kadar kendisine ayırdığını, gerisini ailesine verdiğini anlatan Hasan’ın evde kendisi, 20 yaşındaki motor tamircisi ağabeyi ve çiftçilik yapan babası çalışıyor. Çocukların mutlu olup olmadığı sorusuna ise “mutsuz” yanıtını veriyor ve ekliyor, “Ülkenin durumu pek iyi değil.”
"Bir tek babam çalışıyor, o da yetmiyor"
Aynı kaporta atölyesinde çalışan Berat ve kardeşi Bilal’in anlattıkları da çocukların çalışma hayatına yönelmesinde aile koşullarının ve okuldan kopuşun etkisini gösteriyor. 15 yaşındaki Berat, dokuzuncu sınıfta okuyor ve MESEM’e geçmek için başvuru hazırlığında. Yaşını yeni doldurduğunu, dayısının iş yeriyle ilgili evrakların tamamlanmasını beklediğini söylüyor. Berat, ailesinin ekonomik durumunu anlatırken “Bir tek babam çalışıyor. O da yetmiyor. Mecburen çalışıyoruz” diyor. MESEM’de hem çalışıp hem okula devam edebildiği ve para alabildiği için bu yolu tercih ettiğini belirtiyor. Kazandığı paranın bir bölümünü kendi ihtiyaçları için kullandığını, özellikle kıyafet almak zorunda kaldığını anlatıyor, “Elbise dolabını açıyorum, kıyafetler artık üzerime küçük geliyor. O yüzden kıyafete de para harcamak zorundayım.”
"Keşke şimdi evde olsam..."
Bilal ise ilk günlerde işe gelmek istemediğini, bir iki gün geldikten sonra da bırakmak istediğini anlatıyor. Bir iki ay içinde alıştığını söylese de bugün ne istediği sorulduğunda “Şu an evde olmak çok istiyorum ama...” yanıtını veriyor.
Gelecekte araba boyacısı olmak istediğini, kardeşiyle birlikte bir dükkan açmayı hayal ettiğini söyleyen Bilal, ancak bu hayalin yanında, çalışmak istemediğini ve evde olmayı özlediğini de saklamıyor.
Bilal, ailesinin kendisini işe göndermesinin nedenlerinden birinin de sokakta kötü alışkanlıklardan uzak tutmak olduğunu söylüyor. Annesinin evde olduğunu, babasının ise dedesinin tarlasında zaman zaman çalıştığını anlatıyor. Kendisinin kazandığı parayı annesine verdiğini, kıyafet ve ihtiyaçları için kullandığını belirtiyor.
Çocukluk iş yerinde geçiyor
Berat ve Bilal’in çevrelerindeki çocuklara ilişkin anlattıkları da sanayi sitelerinde çocuk emeğinin yaygınlığına işaret ediyor. Bilal, mahallesindeki çocukların yaklaşık yarısının çalıştığını söylüyor; çevredeki başka oto tamir atölyelerinde de çocukların bulunduğunu anlatıyor. Çocukların mutlu olup olmadığı sorulduğunda ise yanıtı kısa: “Yok abi. Çalışıyorlar.”
Çocuklar bütçede yok
Çocukların eğitim, sağlık, barınma, beslenme, oyun ve güvenli yaşam haklarının tartışıldığı 20 Kasım’da, 2027 bütçesi de çocuklara ayrılan kaynaklarla çocuk emeğini destekleyen politikalar arasındaki çelişkiyi ortaya koyuyor. MEB bütçesi 2026 bütçesinin merkezi yönetim bütçesi içindeki payı 2016’da yüzde 13.38 iken 2027 teklifinde yüzde 9.02’ye, milli gelir içindeki payı ise yüzde 2.91’den yüzde 2.21’e geriliyor. Ancak mesleki eğitim sistemi üzerinden işletmelerin kamu kaynaklarıyla desteklenmesi sürüyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının bütçesinde çocuk işçiliğiyle mücadeleye 0 lira ayrılırken MEB’in mesleki ve teknik eğitim bütçesi 285 milyar 889 milyon 547 bin liraya ulaşıyor.
Verilerle çocukluk
Türkiye’de 21 milyondan fazla çocuk yaşarken çocukların yüzde 36.8’i yoksulluk veya sosyal dışlanma gerçeğiyle karşı karşıya. TÜİK’in en son kapsamlı çocuk işçilik verileri 2019’da yayımlamışken Türkiye’de yaklaşık 3 milyon çocuğun çalıştığı tahmin ediliyor. Eğitim Reformu Girişimi’nin eğitim izleme raporu verilerine göre zorunlu eğitim çağında olmasına rağmen eğitim dışında kalan çocuk sayısı 18 yaş altı MESEM’liler dahil 604 bin 446. Aynı rapor kayıt dışı ekonomi ve örgün eğitim dışında kalan çocuklar da hesaba katıldığında çocuk işçi sayısının 4 milyona yaklaştığına dikkat çekiyor. 15-17 yaş grubundaki çocukların dörtte birinden fazlası çalışıyor. İSİG Meclisinin verilerine göre ise 1 Eylül 2025-31 Ağustos 2026 tarihleri arasında en az 71 çocuk çalışırken hayatını kaybetti.
Evrensel'e Abone Ol
31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver.
E-Gazete Her gün basılı gazeteyi dijital olarak oku...
Sesli Yazılar Köşe yazılarımızı sesli olarak dinle...
Reklamsız Deneyim Reklamlara takılmadan sadece habere odaklan.
Dijital Evrensel uygulamamız güncellendi
İndir, Oku, Dinle...
Şifresiz Giriş İmkanı E-posta adresinle şifresiz giriş yapabilirsin.
App Store'dan İndir
Google Play'den İndir




