Dünya Diyabet Günü 2026: Türkiye’de Her 2 Diyabetliden 1'i Tanı Almamış

Bugün 14 Kasım Dünya Diyabet Günü. Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun (IDF) 2025'te yayımlanan 11. Diyabet Atlası’na göre Türkiye’de 20-79 yaş arasında yaklaşık 9,6 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor. Yetişkin nüfusta diyabet görülme sıklığı yüzde 16,5'e ulaştı.

En dikkat çekici rakam ise tanı almamış hastalar. Diyabetlilerin yüzde 45,5'i, yani yaklaşık 4,4 milyon kişi hastalığının farkında değil. Türk Böbrek Vakfı, Dünya Diyabet Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada bu tabloya dikkat çekti.

Türkiye, IDF’nin Avrupa Bölgesi’nde en fazla diyabet hastasına ve yaşa göre ayarlanmış en yüksek diyabet yaygınlığına sahip ülke. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı da bu yılki bilgilendirme notunda aynı tespiti yaptı.

Dünyada ise tablo benzer. IDF verilerine göre dünya genelinde 589 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor ve her 10 kişiden 4'ünden fazlası hastalığından habersiz. 2050'de bu sayının 853 milyona ulaşması bekleniyor.

Türkiye’de artış yeni değil. 2010'da tamamlanan TURDEP-II araştırması, diyabet sıklığının 12 yılda yüzde 90 arttığını ortaya koymuştu. Aynı araştırmaya göre 40-44 yaş grubundan itibaren nüfusun en az yüzde 10'u diyabetliydi.

IDF ve Dünya Sağlık Örgütü bu yılın temasını “Diyabette erken davranmak” (Early action on diabetes) olarak belirledi. Tema 2026 ve 2027 yıllarını kapsıyor. Kampanyanın odağında erken tanı ve risk azaltma var.

IDF’nin 10 Kasım’da açıkladığı yeni araştırma, insanların riski hafife aldığını gösteriyor. Araştırma Brezilya, Hindistan, Kenya, Suudi Arabistan, İspanya ve ABD’de, tip 2 diyabet riski yüksek yetişkinlerle yapıldı. Katılımcıların yüzde 43'ü bir diyabet risk kontrolünü kendi başına ayarlamakta kendine güvenmediğini söyledi. En az iki risk faktörü taşımalarına rağmen diyabete yakalanabileceklerini düşünenlerin oranı ise yalnızca yüzde 15.

Geç tanının bedeli ağır. IDF’ye göre tip 2 diyabetlilerin yarısına yakınında, tanı konduğu sırada hastalığa bağlı bir hasar zaten gelişmiş oluyor.

Tip 2 diyabet çoğu zaman sinsi ilerliyor ve yıllarca belirti vermeyebiliyor. Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı’nın halka yönelik bilgilendirmesinde öne çıkan belirtiler şunlar:

Sık idrara çıkma

Aşırı susama

Yorgunluk

Açıklanamayan kilo kaybı

Bulanık görme

Tekrarlayan enfeksiyonlar

Tip 1 diyabet ise çoğunlukla çocukluk ve gençlik döneminde, hızlı gelişen belirtilerle ortaya çıkıyor. IDF, tip 1 belirtileri görüldüğünde vakit kaybetmeden doktora başvurulması gerektiğini vurguluyor. Tip 1 diyabetin geç fark edilmesi, hayati tehlike yaratabilen diyabetik ketoasidoza yol açabiliyor.

Uzmanların saydığı başlıca risk faktörleri şöyle:

Fazla kilo ve özellikle bel çevresinde yağlanma

Hareketsiz yaşam

Sağlıksız beslenme

İleri yaş

Ailede diyabet öyküsü

Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol

Gebelikte şeker hastalığı geçirmiş olmak

Bu faktörlerden birini ya da birkaçını taşıyanların düzenli kontrol yaptırması öneriliyor.

Tarama nasıl yapılır, nereye başvurulur?Diyabet basit bir kan testiyle tespit edilebiliyor. Sağlık Bakanlığı’nın aile hekimlerine yönelik tarama kriterlerine göre 40 yaş ve üzerindeki herkesin 3 yılda bir taranması gerekiyor. Risk faktörü taşıyanlar ise daha erken yaşta ve daha sık aralıklarla taranmalı.

Tarama için ilk adres aile hekimi. Bakanlık kriterlerinde 126 mg/dl ve üzerindeki açlık kan şekeri ya da yüzde 6,5 ve üzerindeki HbA1c değeri diyabet sınırı olarak tanımlanıyor. Kesin tanıyı ise hekim koyuyor.

Dünya Diyabet Günü dolayısıyla bazı belediyeler de bugün ücretsiz ölçüm yapıyor. Muğla Büyükşehir Belediyesi 13 ilçede ücretsiz şeker ve tansiyon ölçümü başlattı.

Diyabet yalnızca kan şekeri sorunu değil. Kontrolsüz kalan diyabet; böbrek, göz, kalp ve ayaklarda kalıcı hasara yol açabiliyor.

Türk Nefroloji Derneği’nin verilerine göre diyalize giren hastaların yaklaşık yüzde 40'ında böbrek yetmezliğinin nedeni diyabet. Türk Böbrek Vakfı’na göre Türkiye’de yaklaşık 72 bin son dönem böbrek yetmezliği hastası bulunuyor.

Diyabetin ekonomiye maliyeti de yüksek. IDF Diyabet Atlası verilerini değerlendiren Prof. Dr. Bilge Donuk, hastalığın Türkiye’ye yıllık maliyetini 29 milyar dolar olarak açıkladı.

İyi haber şu: Sağlık Bakanlığı’nın raporuna göre kalp hastalıkları, inme ve tip 2 diyabetin yüzde 80'i önlenebiliyor. Bunun yolu ideal kiloyu korumak, düzenli hareket etmek, dengeli beslenmek ve risk grubundaysa düzenli kontrol yaptırmaktan geçiyor.

Uzmanlar, tanı almış hastaların da hekimin belirlediği tedaviye uyduğu sürece hastalığı kontrol altında tutabileceğini hatırlatıyor.

Dünya Diyabet Günü ilk kez 1991'de IDF ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından ilan edildi. 2006'da Birleşmiş Milletler’in 61/225 sayılı kararıyla resmi BM günü oldu. 14 Kasım, insülinin keşfinde rol oynayan Kanadalı hekim Sir Frederick Banting’in doğum günü. Günün simgesi mavi halka.

Bu haber bilgilendirme amaçlıdır. Belirtilerden biri ya da birkaçı sizde varsa aile hekiminize veya bir sağlık kuruluşuna başvurun.